Кіріспе

Жариялауға тыйым салу – бұл сот шешімі, ол қоғамға немесе бұқаралық ақпарат құралдарына (БАҚ) жалпыға белгілі сот процесінің белгілі бір мәліметтерін таратуға тыйым салады. Канадада жариялауға тыйым салу көбінесе құрбанның немесе куәгердің қауіпсіздігіне немесе абыройына нұқсан келтіруі мүмкін болған жағдайда, олардың жеке басы баспасөзде ашық жарияланған кезде қолданылады. Бұндай тыйым кәмелетке толмағандарға қатысты қылмыстарда немесе жыныстық сипаттағы құқық бұзушылықтарда да жиі қолданылады. Баспасөз бостандығы қалыпты құбылыс болып табылатын елдерде жариялауға тыйым салу көбінесе жалғасып жатқан сот ісінде, жариялылық іс нәтижесіне әсер етуі мүмкін болған жағдайларда қолданылады. Алайда, Канадада 1985 жылы «Ақпараттық бостандық және жеке өмірді қорғау туралы» заңның (Онтарио) қабылдануынан бері ақпарат ашуға қарағанда жариялауға шектеу қоюға көбірек мән беріледі.

Жыныстық құқық бұзушылық туралы жариялауға тыйым салу

486.4 (1) бап бойынша сот, кез келген жыныстық қылмыстар (486.4 (1) (а) бапта тізілгендей) үшін шағымданушының немесе куәгердің жеке басын анықтайтын кез келген ақпаратты жариялауға, таратуға немесе берілуіне тыйым салатын қаулы шығаруға құқылы. 18 жасқа толмаған шағымданушы немесе куәгерге, қаулы беру туралы өтініш беру құқығы туралы міндетті түрде хабарлау керек, ал шағымданушы, прокурор немесе 18 жасқа толмаған куәгердің сұрауы бойынша судья қаулы шығаруға міндетті. (486.4 (2) тармақшасы).

Сонымен қатар, 486.4 (3) тармақшасына сәйкес, 163.1 баптағы қылмыстар бойынша сот, балалық порнографиялық материалдардың нысаны болып табылатын кез келген адамға қатысты қаулы шығаруға тиіс.

Қазылар алқасын анықтауды тыйым салу

631-тараудың (6) тармағына сәйкес, сот немесе патшалық, әділеттілікті дұрыс қамтамасыз ету үшін қажет болған жағдайда, қазылардың жеке басын анықтауға мүмкіндік беретін кез келген ақпаратты жариялауға тыйым салуға бұйыра алады.

Белгілі оқиғалар

Канадада жариялауға тыйым салудың рөлі 2005 жылдың сәуірінде қатаң тексеруге түсті, судья Гомери спонсорлық ісі бойынша Гомери тергеуіндегі үш маңызды куәгердің куәліктерін жариялауға тыйым салды. Бұл тыйым Жан Брауль, Пол Коффин және Чак Гвитте адвокаттарының өтінішімен бекітілді, олар бұқаралық ақпарат құралдарының жойқын жариялануы алдағы қылмыстық сот процесіндегі әлеуетті қазылар алқасын әсер ететінін айтты. Бірақ тыйым күшіне енгеннен кейін көп ұзамай Браульдің куәлігінің өңделген тұжырымдамасы америкалық блогердің вебсайтында жарияланды, ол дереу қолжетімді болды және оқиғаға қызығушылық танытқан канадалықтарға кеңінен танылды. Сондай-ақ, тергеу жалпыға ашық болды, сондықтан оппозициялық партиялар ақпараттан хабардар болды, бірақ басшылары осы тыйымды бұзудан сақтау үшін қасақана хабарсыз қалды. Кейін судья Гомери көп бөлігіндегі тыйымды алып тастады. 2005 жылдың қаңтар айында автор Стивен Уильямс Пол Бернардо мен Карла Хомолька туралы екі кітабында тыйым салынған мәліметтерді қамтығаны үшін жариялауға тыйым салуды бұзғаны үшін сотталды, ол бұл қылмысты жасаған екінші адам болды – алғашқысы «Электрондық тыйым бұзушылардың» бірі еді. Стивен Уильямс канадалық билікпен келісімге келді, онда ол өзінің жазбаларында «Мемлекетке тиесілі кез келген материалды» енді пайдаланбайтынына келісті. 2010 жылдың желтоқсан айында Виктория Стаффордты өлтіру ісі бойынша жариялауға тыйым салынды, себебі құрбан болған кәмелетке толмаған еді. Сондай-ақ, Мемлекет 2012 жылдың желтоқсан айында қасақана өлтірілген Онтарио штатының Милвертон қаласынан 17 жасар Николь Уэглердің ісі бойынша да жариялауға тыйым салды.

Ұлыбританияда

Егер судья ағымдағы іс бойынша хабарлау сот процесіне зиян келтіруі мүмкін деп санса, іс жүргізіліп жатқан кезде "хабарлау шектеулері" деп аталатын шаралар қабылдануы мүмкін. Мысалы, 1981 жылғы Сотты қорлау туралы заңның 11-бабына сәйкес жариялауға тыйым салатын қаулы шығарылды, ол АҚШ президенті Джордж Буш пен Ұлыбритания премьер-министрі Тони Блэр арасындағы әңгіменің ресми стенограммасы деп саналатын меморандумға қатысты белгілі бір ақпаратты жариялауға еңгізілді. Бұл 2003 жылғы Иракқа басып кіруді жоспарлау контекстінде, араб тіліндегі Al Jazeera телеарнасының таңдалған кеңселерiн бомбалау жоспары туралы мәлімдемелерге байланысты болды. 1992 жылғы "Сексуалдық қылмыстар (өзгерістер)" заңына сәйкес Англия мен Уэльсте жыныстық қылмыстардың құрбандары деп саналатын немесе расталған адамдардың жеке басын жариялауға толық тыйым салынған.

АҚШ-та

The Independent газетінің Брайан Кэткарт деген тілшісі АҚШ Конституциясының бірінші түзетуі "қылмыстық тергеп-тексерулер мен сот процестерін жабуда бұқаралық ақпарат құралдарына кең мүмкіндіктер береді" деп мәлімдеді. 1970 жылдардың басындағы Уотергейт дауы кезінде газеттерді цензуралауға жасалған үкіметтік әрекетке қатысты маңызды заңдық дау туындады. Ричард Никсон әкімшілігі "Нью-Йорк Таймс" және "Вашингтон Пост" газеттерінің Пентагон құжаттарындағы ақпаратты жариялауына тосқауыл қойды. Бұл мәселе екі апталық үзілістен кейін АҚШ Жоғарғы Сотының "Нью-Йорк Таймс Компанисіне қарсы АҚШ" ісі бойынша шешімімен реттелді, онда Сот жариялауға тыйым салу сөз және баспасөз бостандығына кепілдік беретін Бірінші түзетуді бұзу болып табылады деп үкім шығарды.

Жыныстық зорлық-зомбылық құрбаны есімін жариялау

АҚШ Жоғарғы Соты шындыққа сай, жалпыға белгілі ақпаратты жариялауға байланысты залап төлеудің Бірінші түзетуді бұзу болып табылатыны туралы шешім қабылдады.