Кіріспе

Бёрнбанк – Шотландияның Оңтүстік Ланаркшир аймағындағы Гамильтон қаласындағы аудан. Бұл бұрын қалаға біріктірілгенге дейін жеке кеншілер ауылы болған.

Орналасуы және басқаруы

Бёрнбанк, бұрын тәуелсіз елді мекен, содан кейін Гамильтон Бургының (тарихи Ланаркшир графтығында) және кейін Гамильтон округінің (тарихи Стратклайд аймағында) құрамына кірген, қазір Оңтүстік Ланаркшир унитарлық кеңесі шегіндегі Гамильтон ауданының бөлігі. Бүгінде Бёрнбанкті басқа да қала маңындағы аудандар қоршап тұр. Оңтүстікте Хиллхаус және Удстон, шығыста Гамильтонның батыс бөлігі, солтүстікте Уайтхилл және батыста Блантайр қаласы орналасқан, ал аудан шекарасын Парк Берн анықтайды. Бёрнбанк Клайд өзенінің саласы – Уэллсчау Берн (сонымен қатар Шоуберн деп те аталады) атымен аталған, ол ауданның шығыс бөлігі арқылы ағып өтеді. Қазіргі Бёрнбанк аумағында бұл өзеннің көп бөлігі құбырларға тартылған. Тарихи тұрғысынан алғанда, бұл өзеннің Клайдпен қосылатын жері аудан шегінде болған, бірақ қазір көршілес Уайтхиллде орналасқан. 1901 жылғы халық санағындағы мәліметтерге сәйкес, өзен маңындағы аймақ сол кездегі елді мекендерден шалқап жатқан, онда ром әулеті "Шоубернге жақын далада тұрғаны" тіркелген. Бёрнбанк 1918 мен 1997 жылдар аралығында Ұлыбритания Парламентінің Гамильтон сайлау округінің бөлімшесі (кейіннен округ) болды. Содан кейін 1997 мен 2005 жылдар аралығында қысқа ғана өмір сүрген Гамильтон Солтүстік және Беллшилл сайлау округінің құрамына кірді. 2005 жылдан бері ол Ратгерглен және Гамильтон-Вест округінің бөлігі. Бёрнбанк Шотландия Парламенті үшін Гамильтон Солтүстік және Беллшилл сайлау округіне кірген, бірақ қазір Гамильтон, Ларкхолл және Стоунхаус округіне қарасты.

Тарих

Ол негізінен ауылдық болды, бірнеше плантациялармен (Whistleberry Plantation және Backmuir Plantation ең танымалдары) Бёрнбанк пен Гамильтон қалаларындағы тігізгіштік өнеркәсібін шикізатпен қамтамасыз етті. Бұл өнеркәсіпке 1778 жылға дейін Гамильтонның сол кездегі герцогинясы Элизабет Кэмпбелл, 1-ші Гамильтон Хаммелдон бароншасы демеушілік еткен. Өнеркәсіптік революция кезінде Бёрнбанк ауылдық сипатын жоғалтып, кеншілер ауылына айналды. 1870 жылдары Бёрнбанктің халқы осылайша өсті, азаматтар комитеті Бёрнбанк қалалық кеңесін құруға өтініш беруді шешті. Сонымен қатар, Бёрнбанктің батыс көршісі Блантайр тұрғындары Блантайр қалалық кеңесін құру туралы петиция ұсынды. Екі жағдай да Глазгодағы шериф сотында қарастырылды. Шериф екі тарапқа да қарсы тараптың аргументтерін зерттеп, өз кезегінде жауап беру үшін қосымша уақыт берді. Қазіргі Гамильтон қалалық кеңесінің басшысы мен кеңесшілері, бір (немесе мүмкін екеуінің де) петиция қабылдалып, осылайша өте өнеркәсіптік дамыған, заманауи және сергекті батыс бәсекелесі пайда болатын жағдайдан алаңдады. Осы себепті олар Ұлыбритания Парламентіне петиция ұсынып, 1878 жылғы Гамильтон қалалық кеңесі заңына қол жеткізді. Осы заң бойынша Бёрнбанк Гамильтон қаласына қосылды, осылайша өз қалалық кеңес құру арманына нүкте қойылды.

Өнеркәсіп

XIX ғасырға дейін ауыл шаруашылығы және тігізгіштік (кружево жасау) маңызды жергілікті өнеркәсіптер болды. Бёрнбанкте бірнеше көмір шахталары немесе шұңқырлар болған. Шахта иелері өз қызметкерлерін орналастыру үшін шахташылар үйлерін немесе "шахта қатарларын" салған. Олардың көпшілігін жергілікті құрылысшы сэр Роберт МакАльпин, 1-ші баронет мансабының басында салған, бұл оның кейінгі байлығының негізі болды. Удстон кеніштегі апат 1887 жылдың 28 мамырында Шотландияның Гамильтон қаласында болды, нәтижесінде 73 шахташы газ жарылысынан қаза тапты. Бұл жарылыс, болжам бойынша, Шотландиядағы екінші ең ауыр көмір кені апаты болып саналады. Шотландия тау-кеншілер федерациясының хатшысы Кир Харди бірнеше күннен кейін бұл өлімдерді кісі өлтіру деп айыптады. 1918 жылдың тамызында «Олбани Булиддингс» (Джон Уотсон Ltd кенішінің меншігіндегі тұрғын үйлер) өртеніп, 10 000 фунт стерлинг сомасында шығын келтіріп, 24 отбасыны үйсіз қалдырды. 1919 жылдың қыркүйегінде Ланаркшир көмір кендеріндегі ереуіл Гринфилд кенішін жабуға әкелді. 1932 жылдың мамырында Бёрнбанктегі Джон Уотсонның Ернок кенішіндегі 300 адам «жаман із» болғандықтан жұмыстан босатылды. Бёрнбанктегі итальяндық шотландтардың кейбіреулері мұзқаттарға (кейін балық және картоп фри дүкендеріне айналды) ие болды және мұзқат арбаларын (кейін фургондарын) пайдаланды, сондықтан мұзқат сатушыны жергілікті жандар «талли» (итальян тілінен алынған) деп атады, мысалы, «талли фургоны». Польша мен Балтық елдерінен Бёрнбанкқа көші-қон екі дүниежүзілік соғыс арасында (кен өнеркәсібімен байланысты) айқын болды және бұл елдерді нацистік Германия мен КСРО басып алғаннан қашқан адамдармен жалғасты. Темір перде құлағаннан кейін Польшадан (және жалпы Орталық Еуропадан) иммиграция қайта жанданды. Британдық Үндістанның бұрынғы аумақтарынан иммиграция 20 ғасырдың соңғы онжылдықтарында жүзеге асты, осы елдерден келген иммигранттар итальяндықтардың үлгісімен қонақжайлылық саласына енді.

Көлік

Бёрнбанк бұрын Глазго, Ботуэлл, Гамильтон және Коатбридж темір жолының (кейін Лондон және Солтүстік-Шығыс темір жолының Гамильтон тармағы, Глазго тас жолында орналасқан – бүгінгі A724 бөлігі) темір жол станциясының (алғашқыда Гринфилд станциясы деп аталған) орны болды. Станция 1878 жылғы 1 сәуірде Гринфилд деген атпен ашылды және Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде 1917 жылғы 1 қаңтарда жабылды. Соғыстан кейін 1919 жылғы 2 маусымда қайта ашылып, 1952 жылғы 15 қыркүйекте толығымен жабылды. Темір жолдың ізі 1980 жылдарға дейін сақталды, бірақ кейіннен ландшафтқа айналдырылды. Бұл желі Солтүстік Британ темір жолының Гамильтон станциясынан Шеттлстон және Уиффлетке дейін созылып, жолаушылар және жүк тасымалымен қатар, Гамильтон, Бёрнбанк және Блантайрдан Паркхед Фордж және Коатбридж металлургиялық зауыттарына көмір тасымалдауға негізделген. Сэр Роберт МакАлпин (төмендегі атақты тұлғаларды қараңыз) желі бойындағы бас құрылысшы болды және Бёрнбанктегі станция мен сигналдық пункттерді жобалады. Бүгінде Аргайл желісі бойынша пойыздар өтеді. Ең жақын темір жол станциясы – Гамильтон Вест. 19 ғасырдың соңы мен 20 ғасырдың басында Гамильтон, Матервелл және Вишоу трамвай компаниялары Бёрнбанктің ішінде трамвай қатынасын жүзеге асырды. Chieftain Buses компаниясы High Blantyre Road, Burnbank мекенжайындағы депосынан бірнеше автобус маршрутын басқарды. Chieftain компаниясын Central SMT (өзі Лондон Мидленд және Шотландия темір жолының еншілес компаниясы) сатып алғаннан кейін депо 1962 жылға дейін пайдаланылды. Маршруттар Central SMT және оның ізбасарлары, соның ішінде қазіргі оператор First Glasgow (No.2) Ltd тарапынан жалғастырылды, олар Бёрнбанк пен Блантайрдің шекарасында жаңа депо ашты.

Дін

Бёрнбанк тарихи тұрғыдан басым (әлі де кем дегенде номиналды) христиандық аймақ болып табылады. Оның негізгі конфессиялары – Шотландия шіркеуі, аймақта екі приходы бар, және Рим католик шіркеуі, бір приходпен өкілді. Шотландия шіркеуінің Гилмор және Уайтхилл приходы Шотландиядағы ең экономикалық тұрғыдан қиын жағдайдағылардың бірі деп танылған. Осы приходтың шіркеуінде төртбұрышты мұнара бар, оның үстіне шпиль салу жоспарланған, бірақ аймақтағы көмір шахталарының жерді ойып алуы салдарынан, мұнараның және шахтаның құлау қаупі болғандықтан ол салынбады. Шотландия шіркеуінің Бёрнбанк приходының да өз шіркеуі бар. Рим-католик шіркеуінің Сент-Кутберт приходы 1893 жылы құрылған, ал 1947 жылы Матервелл епархиясы құрылғанда Глазго архиепископтығынан оған өтті. Қазіргі шіркеу ғимараты 1908 жылдан бері сақталған. Епархиялық биліктің мәліметінше, онда шамамен 3000 адамнан тұратын қауым бар. Екінші дүниежүзілік соғыстан кейінгі онжылдықтарда Польшадан келген дін қызметкерлері Польша иммигранттарының қауымына қызмет көрсеткен.

Қоғамдық қызметтер

Бұрынғы Виктория полиция бекеті (1894 жылы салынған) көп жыл бойы қоғамдық кітапхана мен жергілікті билік кеңселері арасында бөліскен. Қазір ол Бёрнбанк орталығының бір бөлігі болып табылады және жергілікті кітапханаға арналған.

Білім

Бёрнбанкте қазіргі кезде екі бастауыш мектеп бар: Сент-Кутберт католик бастауыш мектебі және Гленли бастауыш мектебі (конфессиялық емес). Сонымен қатар, Ферм-роудта, Бёрнбанкте орналасқан St John Ogilvie орта мектебі бар, бірақ оның Блантайрды да қамтитын әлдеқайда кеңірек білім алатын аумағы бар. Бұрынғы бастауыш мектеп – Удстондағы Дайкхед бастауыш мектебі, Бёрнбанк, 1930 жылдары шахталар жабылуына байланысты жабылды. Ал бұрынғы конфессиялық емес орта мектеп – Greenfield мектебі, 1970 жылдардың ортасына дейін осы аймақта болды, содан кейін Джон Огилви орта мектебінің бөлімшесіне айналды. Бұл жер қазір тұрғын үйлермен қайта құрылды.

Ыңғайлылықтар

Burnbank-та бірқатар бөлшек сауда орындары бар, оның ішінде Burnbank кооперативтік қоғамына тиесілі, әлдеқайда үлкенірек бас кеңсе дүкенінің қалдығы болған шағын кооперативтік азық-түлік дүкені бар. Сонымен қатар, пошта бөлімі, ет дүкендері, газет-журнал сататын дүкендер, нан пісіретін орындар және бірнеше пабтар бар. Аймақтағы соңғы банк филиалы – Клайдсдейл банкі болды, ол 21-ғасырдың басында жабылды және ғимараты қазір аймақтағы көптеген тікелей ставкалар жасау орындарының біріне айналды. Бұрын кооперативпен қатар, қауымға қызмет ететін үлкен әсем тауарлар дүкені де болған. Әр түрлі уақытта бұл жерде гүл сатушылар мен тігін-тоқыма дүкендері де жұмыс істеген. Burnbank-та «Плаза» деп аталатын кинотеатр болды, ол кейін бұзылмай тұрып бинго залына айналды. Burnbank орталығы 1970-жылдардың ортасында қайта жаңартылды, оның жартысы жаяу өтетін аймаққа айналдырылды. Burnbank-тың ең үлкен ауданы – Удстон, ол 1950 жылдары бұрынғы көмір шахтасының орнында салынған. Ол көптеген көшелер, жолдар және жарты ай пішіндес көшелерден тұрады.