Кіріспе

Eaglesham (/'//i://g//ə//l//s//ə//m/ немесе /'//i://g//ə//l//ʃ//ə//m/, EEgəlsəm немесе EEgəlshəm; ; Baile na h Eaglais) – Шотландияның Шығыс Ренфрюшир ауданындағы ауыл. Глазгодан оңтүстікке қарай 10 миль (16 км), Ньютон-Мирнстен оңтүстік-шығысқа қарай 3 миль (5 км) және Кларкстонның оңтүстігіне қарай 4 миль (6 км), ал Ист-Килбрайден оңтүстік-батысқа қарай 6 миль (10 км) жерде орналасқан. 2011 жылғы халық санауы бойынша ауылда 3114 адам тұрады, бұл 2001 жылғы санақтан (3127 адам) 13 адамға кем. Eaglesham ерекшелігі – ол Орри деп аталатын үшбұрышты саябақ аймағының төңірегінде салынған, бұл ортақ жер, ағаштармен араласып, ортасынан Eaglesham Burn өзенімен бөлінген. Бұл Еглинтон графтарының ежелгі резиденциясы. 17 ғасырда Eaglesham шағын сауда қаласы болған. Бүгінгі ауыл 1769 жылы Еглинтонның 10-шы графы Александр Монтгомери тарапынан негізделген. Бұрын мұнда қолмен тоқу және мақта фабрикасы болған. Оның көптеген ғимараттары B немесе C санаттарына жатады, ал жоспарланған ауыл аймағы – ерекше сақтау аймағы. 1960 жылы Eaglesham Шотландиядағы алғашқы ерекше сақтау аймағы деп жарияланды. Бұл жерде 5-ші немесе 6-шы ғасырлардан бері құдайға табыну орны болған болуы мүмкін. Ауыл Шотландияның ерте жоспарланған ауылдарының мысалы болып табылады.

Атаудың шығу тегі

Eaglesham атауы «шіркеуі бар немесе шіркеуге тиесілі елді мекен» дегенді білдіреді. Бірінші элемент – «eaglais» – «шіркеу» деген гаити тіліндегі сөз, француз тіліндегі «église» сөзінен алынған. «eaglais» сөзін «eagle» деп өзгерту шотланд жер-су атауларының ағылшыншалануының әдеттегі жағдайы (мысалы, Анандейлдегі Eaglesfield). Екінші элемент көне ағылшын тіліндегі hām (елді мекен; шотландтың hame, ағылшынның home сөздерімен салыстырыңыз) сөзінен шыққан.

Орта ғасырлар

Иглшем приходы Меарнс ауданының бір бөлігін құрады және басқа жерлермен бірге Шотландияның стюарды (1106 – 1177), ФицАлан әулетінің мүшесі Уолтер Фиц Аланға Дәуіт I сыйлады. Уолтердің Эйглшемді өзінің негізгі қолдаушыларының бірі Роберт де Монтгомериге бергеніге көзі жеткізеді, ол ФицАланның Шропшир жерінен шыққан болуы мүмкін. Оридегі Motte немесе Moot Hill орналасқан, ол Орридағы Eaglesham Burn-нің солтүстік-батыс жағалауындағы, сот және жергілікті жиналыстар үшін пайдаланылған жалпақ үсті бар төбешік. 1361 жылы сер Джон де Монтгомери Эйглшем мен Иствудтан сэр Хью де Эглинтонның қызы және король Роберт II-нің немересі Елизаветаға үйленді. Сер Джон 1374 жылы сэр Хью қайтыс болғаннан кейін Эглинтон және Ардроссан барондықтарын иеленді. Кейін Монтгомерилер Эглинтон елімін өздерінің басты резиденциясы етіп алды. 1388 жылы сер Джон де Монтгомери Оттерберн шайқасында Генри Персиді тұтқынға алды. Сер Джон тұтқыны үшін құн төленгенін қабылдады және бұрынғы моттқа ұқсас кішкентай төбеде Полнон қамалын салды. Полнон қамалы 1617 жылы қайта жөнделді, бірақ 1676 жылы қирады.

17 ғасыр

Шотландияда патша Яков VI билік құрған кездегі бейбітшілік пен салыстырмалы тұрақтылықтан кейін де дін маңызды мәселе болып қала берді. Кальвиндік Келісімшілер қозғалысы король Карл I-нің Шотландия шіркеуіне Каролиналық діни қайраткерлердің ықпалымен Жоғары шіркеу епископализмін күшпен енгізу әрекетіне қарсылық ретінде құрылды, бұл епископтар иерархиясын да қамтыды. Ренфрушир халқы көбінесе Ұлттық келісімді қолдады, ал Эглинтонның 6-шы графы Александр осы келісімге қол қойды. Келісімшілер өз дінін білдіргені үшін жоғары айып төлеуге немесе тіпті өлім жазасына кесілу қаупіне тап болды және діни қызметтерін (жиындырған орындары) құпия түрде өткізді. Александр Монтгомери, Эглинтонның 8-ші графы 1672 жылы жыл сайынғы жәрмеңке және апталық базар үшін Парламент актісін алды. Шотландияның жаңа статистикалық есебі 1845 жылы жарияланған кезде апталық базар ұзақ бұрын тоқтатылған еді, ал жәрмеңкелердің орнына гүл көрмесі өткізілді. Жәрмеңке 1961 жылы қайта жаңғыртылды және соңғы жылдары мамыр немесе маусым айларында екі жылда бір рет өткізіледі, дәстүрлі түрде ауыл ішінде шерумен басталады.

18-19 ғасырлар

XVIII ғасырға дейін Шотландияның ауылдары фермалық поселеністердің (фермтаундардың) айналасында шала ұйымдастырылған елді мекендерден аса басым болған жоқ. 1769 жылы Эглинтонның 10-шы графы Александр Эглшемнің ескі Кирктаунын жоспарлы ауылға айналдыру жұмысын бастады. Бірақ, оның ізбасары, Эглинтонның 11-ші графы Арчибальд, Александрдың жоспарларын толық аяқтады. Граф өзінің жаңа ауылын Орридің (шотланд сөзі, «аури» – аймақ деген мағынада) айналасында салынған екі қатар үйлермен жоспарлады, ал ортасы Иглшем Бёрнмен бөлінген, бұл – жалпы пайдаланудағы жер. 900 жылдық мерзімге жалға беру шарты бойынша тактар ұсынылды. Ауыл шаруашылығының жақсаруының нәтижесінде, жұмыссыз қалған шаруалар ауылда саудагерлерге немесе тоқымашыларға айналды. Иглшем ауыл шаруашылығы мен өнеркәсіптің даму кезеңінде гүлденді. Хирургтар, дүкен иелері және саудагерлер – шелек жасаушылар, базаршылар, ағаш ұсталары, теміршілер, аяқкиім жасаушылар халық санының өсуіне байланысты туындаған қажеттіліктерді қанағаттандырды. Шіркеулер тұрғындардың діни қажеттіліктерін өтеді, ал мектептер білім берумен айналысты. 1791 жылы ауылда сумен жұмыс істейтін мақта илеу фабрикасы салынғанға дейін қолмен тоқу негізгі өндіріс саласы болды. Орри мақта илеу фабрикасында шамамен 200 адам жұмыс істеді. Фабрика бірнеше рет өртеніп, қайта салынды, бірақ 1876 жылы тағы да өртенді де, енді қайта жаңартылған жоқ. Жұмыссыз қалған көптеген фабрика жұмысшылары ауылды тастап кетті, ал үйлері бос тұрды. Жеті ғасырлық иелік еткеннен кейін Монтгомери отбасының қаржылық жағдайы нашарлап, 1835 жылы Эглшем иелігі сатуға шығарылды. Иелік 1844 жылы Аллан Гилмор аға мен Джеймс Гилморға 217 000 фунт стерлингке сатылды. Шығыс Ренфрушир кеңесінің мұрағатында осы кездегі ауыл тарихын баяндайтын «Грэмның Эглшем очеркі» атты жарияланбаған қолжазба сақтаулы.

20 ғасыр

20 ғасырдың басында Иглшем иеліктері ауыр жүкпен салмақталған еді және Аллан Гилмордың қалдырған үлкен қарыздарымен бірге 1920 жылдардың соңында сатуға шығарылды. Ангус Гилмор 1929 жылы қайтыс болған кезде Иглшем ауылының ортақ жерін аудандық кеңеске берді. 1930 жылдардың соңына қарай көптеген үйлер жарамсыз күйге түсті. Хат жазу кампаниясы басталды және 1950 жылдары Иглшемді сақтауға қаражат жинау үшін бүкіл әлемдік үндеу жасалды. Кампанияның сәттілігі соншалық болды, ауыл 1960 жылдың 12 тамызында Ұлыбританиядағы алғашқы ерекше сақтау аймағы деп жарияланды. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде 1941 жылдың 10 мамырында Рудольф Гесс Иглшемге қонды – бұл есімді оқиға болды. Сағат 23-тен кейін Мессершмитт Bf 110 ұшағы Флорс Фармға құлап, ұшқышы парашютпен секіріп, Флорс Фармға қонды. Жергілікті шаруа Дэвид Маклин, ұшақ құлағанын естіп, парашютістті көргеннен кейін Флорс Фармның арт жағындағы үйінен шықты. Маклин жеңіл жарақат алған ұшқышқа үйіне қайтуға көмектесті. Ұшқыш – неміс офицері, өзін капитан Альберт Хорн деп таныстырды. Хорн тұтқындалды, кейін 3-ші батальонның штабына, Басбиге, содан кейін Гиффнок полиция бөліміне қысқа уақытқа, одан кейін Глазгодағы Мэрихилл казармасына және басқа да жерлерге жеткізілді, соңында П.О.У. қабылдау бекетіне, Оңтүстік Уэльстің Абергавенни қаласына жеткізілді, онда соғыс аяқталғанға дейін қалды. Хорнның Фюрердің орынбасары Рудольф Гесс екені анықталды. Гесс британдық үкіметті бейбітшілікке келуге көндіру үшін Гамильтон герцогына хабарлама жеткізу үшін Ұлыбританияға ұшқанын айтты, бірақ нашар көріну салдарынан Стратхейвенге жақын Дунгавел үйін Иглшем үйі деп жаңылыстырды. Гесс Нюрнбергте соғыс қылмыскері ретінде сотталды, онда Халықаралық әскери трибунал оны «ұйымдасқан жоспар немесе сөз байласу» және «бейбітшілікке қарсы қылмыс» жасады деген айыптар бойынша кінәлі деп тапты. Ол өмірінің соңына дейін Берлиндегі Шпандау түрмесінде тұтқын болды.

Бүгінгі ауыл

Eaglesham Heritage Trail 2011 жылдың 3 қыркүйегінде ашылды, бұл Eaglesham & Waterfoot Community Development Trust жобасы. Жол бойында ауылдың әртүрлі жерлеріне орналасқан ақпараттық тақталар, 11 ғасырдан бастап бүгінгі күнге дейінгі аймақтың тарихын баяндайды. Бүгінде ауылда бастауыш мектеп, шіркеулер, кітапхана, сондай-ақ гараждар, дүкендер, мейрамхана, шайханалар және тарихи Эглинтон Армз қонақ үйі сияқты бірнеше жергілікті қызметтер бар. Linn Products компаниясы бұрынғы Eaglesham House үйі орналасқан жерде заманауи Hi Fi өндіріс орнын іске қосып жұмыс істеді. Орта мектеп жасындағы балалардың көп бөлігі Меарнс Касл орта мектебіне (Ньютон Меарнс), немесе Гиффноктағы Сент Ниниан орта мектебіне қатысады; бұл мектептер көп жылдар бойы Шотландиядағы үздік мемлекеттік мектептердің қатарында саналады. Ауылдық клубтар мен қоғамдарға Eaglesham Тарих қоғамы, Eaglesham Аматорлар футбол командасы, Eaglesham Балық аулау қауымдастығы, Eaglesham Боулинг клубы және Уолтон Балық аулау клубы кіреді. 2005 жылы Глазгоның оңтүстік айналма жолының ашылуы, ауылдың өткелді көлігін азайту арқылы, жергілікті тұрғындар үшін таза және қауіпсіз орта құрып, маңызды экологиялық пайда әкелді.

Иглшем шіркеуі

Бұл жерде 5-6 ғасырлардан бері ғибадат орыны болған болуы мүмкін. Қазіргі шіркеуді Роберт МакЛачлейн жобалап, 1790 жылы аяқтаған. Шіркеу бастапқыда кішкентай сегізбұрышты ғимарат болған, кейін кеңейтілген. 1685 жылғы 1 мамырда Арчибальд МакАулейдің басшылығымен жоғарғы жақтағы әскерлер мен драгундардың қолынан қаза тапқан, Киелі Одақ және Келісімге адал болған Роберт Локхарт және Габриэль Томсонға арналған ескерткіш шіркеу ауласында орналасқан.

Қасиетті Бриджит шіркеуі

1857 жылы негізінен мақта фабрикасында жұмыс істеген ирланд иммигранттары үшін Рим-католик шіркеуі салынды. 451 жылы Дундалк қаласының жанындағы Фохартта туған Әулие Бриджит осы шіркеудің қасиетті қамқоршысы. Шіркеуде де Сурне салған Крестен Мәсіхті түсіріп алу салынған үлкен сурет бар.

Полнон ложасы

Полнон лоджиі бастапқыда 18 ғасырдың басында Александр, Эглинтонның тоғызыншы графы аң аулау үйі ретінде салынған. 1844 жылы Иглшем иелігі Аллан мен Джеймс Гилморға сатылғаннан кейін, лоджия Полнон иелігінің кеңсесі ретінде қолданылды.

Монтгомери көшесі

Монтгомери көшесі бұрын Оңтүстік көшесі деп аталатын және Эглинтон графы болған, кейін Витон графы атанған Монтгомерилерді еске алады. Олар жеті ғасыр бойы Иглшем иелігіне ие болған.

Полнон көшесі

Полнон көшесі бұрын Солтүстік көшесі деп аталып, атын Полнон иелігінен алған. Сэр Джон де Монтгомери Оттерберн шайқасынан кейін Лорд Персиді босату үшін алған қаражатқа Полнон қаласында қамал салдырған. Бұл қамал жергілікті халықтың жиналыстар мен мерекелер өткізу орны болған.

Деил орманы

Деилс Вуд обасы Боннитон шаруашылығының шығысына қарай төменгі, бірақ айқын жотаның ең биік нүктесінде орналасқан.