Кіріспе

Халықаралық ұйым

Халықаралық жеке құқық жөніндегі Гаага конференциясы (ХКХК) – жеке халықаралық құқық саласындағы (сондай-ақ заңдар қақтығысы деп те аталады) үкіметаралық ұйым. Ол бірнеше халықаралық конвенцияларды, хаттамаларды және жұмсақ құқық құралдарын басқарады. Гаага конференциясы алғаш рет 1893 жылы Гаагада Тобиас Ассер ұйымдастырды. 1911 жылы Ассер жеке халықаралық құқық саласындағы еңбектері үшін, әсіресе ХКХК-мен байланысты жетістіктері үшін Нобель бейбітшілік сыйлығымен марапатталды. Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін Гаага конференциясы халықаралық ұйым ретінде құрылды.

Тұрақты дипломатиялық конференция

Тобиас Ассердің бастамасымен 1893 жылы ХКХК-нің бірінші дипломатиялық сессиясы шақырылды. Оның мақсаты, және қазір де солай болып табылады, – «халықаралық жеке құқық ережелерін үнемі біріктіруге жұмыс істеу», оның ішінде халықаралық жеке құқық ережелері мен принциптерін (немесе заңдар қақтығысын) үйлестіретін көпжақты конвенцияларды жасау және оларды іске асыруға көмектесу арқылы. ХКХК-нің бірінші-төртінші дипломатиялық сессиялары 1893, 1894, 1900 және 1904 жылдары өткізілді. Олардың нәтижесінде бірнеше көпжақты шарттар, Гаага конвенциялары, неке (1902), ажырасу (1902), қамқоршылық (1902), азаматтық процессуалдық құқық (1905), некенің салдары (1905) және азаматтық құқықтардан айыру (1905) салаларында халықаралық жеке құқық ережелерін біріктіруге әкелді. Бірінші дүниежүзілік соғыстан кейін 1925 және 1928 жылдары бесінші және алтыншы дипломатиялық сессиялар өтті. Осы дипломатиялық сессиялардың нәтижесі Халықаралық Әділет Сотының Халықаралық Жеке Құқық жөніндегі Гаага конвенцияларын түсіндіруге қатысты құзыретін мойындау туралы хаттама болды.

Үкіметаралық ұйым

Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін ХКХХ-ны мүше мемлекеттер басқаратын және хатшылық, Тұрақты бюро басқаратын үкіметаралық ұйым ретінде құру үшін қадамдар жасалды. ХКХХ-ны құру шарты, "Жеке халықаралық құқық жөніндегі Гаага конференциясының жарғысы" 1951 жылы ХКХХ-ның жетінші дипломатиялық сессиясында қабылданды және 1955 жылдың 15 шілдесінде күшіне енді. "HCCH" аббревиатурасы "Hague Conference" және "Conférence de La Haye" тіркестерінің бас әріптерінен жасалған. Ол ХКХХ-ның екі тілдік сипатын көрсетеді, оның жұмыс тілдері – ағылшын және француз тілдері.

Мүшелер

2024 жылға қарай HCCH-ның 91 мүшесі бар: 90 мүше мемлекет және бір өңірлік экономикалық интеграция ұйымы (REIO), Еуропалық Одақ. Мүше мемлекеттер жыл сайын төленетін міндетті жарналары арқылы HCCH шығыстарына үлес қосады. Еуропалық Одақ та келісім бойынша белгіленген жарналар негізінде үлес қосады. Халықаралық жеке құқық жөніндегі Гаага конференциясының қаржылық мәселелер және бюджеттік тәжірибе ережелері осы мәселе бойынша толық мәліметтер береді.

Байланысты тараптар

Гаага конференциясына мүшелік, бір немесе бірнеше Гаага конвенциясына қол қою, ратификациялау немесе оған қосылу үшін міндетті шарт емес. Барлығы 66 мүше емес мемлекет бір немесе бірнеше конвенцияға қатысушы болып табылады. Гаага конференциясы оларды "байланысты тараптар" деп белгілейді.

Басқару органдары

HCCH Статут бойынша құрылған бірнеше басқару органдары арқылы қызмет етеді. Жалпы мәселелер және саясат жөніндегі кеңес барлық мүшелерден тұрады. Ол HCCH-ның жұмысын басқарады және оның отырыстары қазіргі таңда жыл сайын өткізіледі. HCCH хатшылығы арқылы, Тұрақты бюро HCCH жұмыс бағдарламасын белгілеу арқылы, осы жұмысты қамтамасыз етеді. Барлық мүше мемлекеттерден құралған Дипломатиялық өкілдер кеңесі Конференцияның жоғарғы қаржылық және бюджеттік органы болып табылады және Конференцияның қаржылық басқаруын бақылайды. Басқа органдарға Нидерландтың тұрақты үкіметтік комитеті (1897 жылдың 20 ақпанындағы жарлықпен халықаралық жеке құқықты кодификациялауды ілгерілету үшін құрылған), арнайы комиссиялар және дипломатиялық сессиялар кіреді.

Тұрақты бюро

ХКХК-ның хатшылығы, Тұрақты бюросы, ХКХК-ның Жарғысымен құрылған. ХКХК-ның Жалпы істер және саясат жөніндегі Кеңесі – Конференцияның жоғары басқару органының басшылығымен, Тұрақты бюро Гаага конференциясының сессияларын, Кеңес пен арнайы комиссиялардың мәжілістерін дайындау және ұйымдастырумен, сессиялар мен мәжілістердің хатшылық жұмысын жүзеге асырумен, сондай-ақ хатшылық қызметіне жататын барлық міндеттерді орындаумен шаруаленеді. Тұрақты бюро үш кеңседен тұрады: Гаагадағы ұйымның бас кеңсесі, Аргентинаның Буэнос-Айрес қаласындағы және Гонконг әкімшілік аймағындағы өңірлік кеңселер.

Гаага конвенциялары мен басқа да құжаттар

1955 жылдан бері ХКХК 40 халықаралық конвенция мен хаттаманы әзірледі, олар юрисдикция, қолданылатын заң, шетелдік сот шешімдерін тану және іске асыру, сондай-ақ құқықтық және соттық ынтымақтастық қағидаларын белгілейді. Олар кез келген мемлекеттің, тіпті ХКХҚ мүшесі емес мемлекеттердің де қабылдауына, қосылуына немесе ратификациялауына мүмкіндік береді. 2015 жылы ХКХК халықаралық коммерциялық шарттарда қолданылатын заңды таңдау жөніндегі Гаага қағидалары – өзінің алғашқы «жұмсақ құқық» құралын қабылдады.

Құралдар

ХКХК өзінің конвенцияларын қолдануға көмектесу үшін бірнеше құралдарды әзірледі. INCADAT – балаларды халықаралық жағдайда ұрлау туралы заң бойынша құқықтық деректер базасы, онда 1980 жылғы Балаларды ұрлау туралы конвенцияны қолдануға қатысты іс шаруаларының тұжырымдамалары мен құқықтық талдаулар қамтылған. Веб-сайтта осы құқық саласына қатысты қосымша материалдар да бар. iSupport – ЕО-ның 2009 жылғы алимент туралы ережелері және 2007 жылғы Гаага балаларға алимент беру конвенциясы бойынша күшін жоғалтқан алименттік міндеттемелерді мемлекеттік шекарадан өте қайтару үшін электрондық іс жүргізу және қауіпсіз байланыс жүйесі. 2016 жылы ЕО қаржыландырған екінші жоба – iSupport 2.0 жобасы басталды. 2018 жылға дейін жалғасатын бұл жобаның екі негізгі бағыты – iSupport жүйесін басқа елдерге тарату және оны жаңа мүмкіндіктермен толықтыру. e App 1961 жылғы Апостиль конвенциясын қолдау мақсатында жасалды. Оның мақсаты – электрондық апостильдерді беру үшін төмен құнмен, жедел және қауіпсіз бағдарламалық қамтамасыз етуді ілгерілетуге және көмектесу, сондай-ақ апостильдердің электрондық тізілімдерін пайдалану, оларды алушылар қағаз апостильдердің немесе электрондық апостильдердің тегін онлайн режимінде тексеруге мүмкіндік беру.