Кіріспе

Америкалық автор және генетик Спенсер Уэллс (6 сәуір 1969 жылы туған) – американдық генетик, антрополог, автор және кәсіпкер. Ол Разиб Ханмен бірге "The Insight" подкастын жүргізеді. Уэллс 2005 жылдан 2015 жылға дейін National Geographic Society-де Explorer in Residence ретінде The Genographic Project жобасын басқарды және жеке геномикалық коммерциялық емес The Insitome Institute ұйымының негізін қалап, атқарушы директоры болып табылады.

Жастар және білім беру

Уэллс Джорджия штатының Мариетта қаласында дүниеге келді және Техас штатының Лаббок қаласында өсті. Ол All Saints мектебі мен Лаббок орта мектебінде оқыды және Ұлттық Жеңіс стипендиясын иеленді. 1988 жылы Техас университетінде биология саласы бойынша бакалавр ғылыми дәрежесін, ал 1994 жылы Гарвард университетінде биология ғылымдарының докторы ғылыми дәрежесін алды. 1994-1998 жылдары ол Стэнфорд университетінде докторантурадан кейінгі зерттеуші, ал 1999-2000 жылдары Оксфорд университетінде ғылыми қызметкер болды.

Мансап

Уэллс Ричард Левонтиннің жетекшілігімен докторлық диссертациясын қорғады, кейіннен Луиджи Лука Кавалли Сфорца және сэр Уолтер Бодмермен докторантурадан кейінгі зерттеулер жүргізді. Оның еңбегі, әлемді адамдармен қоныстандыруда Орталық Азияның маңызды рөлін анықтауға көмектескен, Science, American Journal of Human Genetics және Proceedings of the National Academy of Sciences сияқты журналдарда жарияланды. Уэллс әлемнің шалғай аймақтарында үлгілерді жинауға арналған күрделі экспедицияларымен танымал. 1998 жылы Land Rover компаниясы демеушілік еткен EurAsia98 экспедициясы оны және оның командасын Лондоннан Монғолия шекарасындағы Алтай тауларына, Кавказ, Иран және Орталық Азия елдері арқылы құрлықпен сапарлатып әкелді. 2005 жылы ол генографиялық ғалымдар тобымен бірге алғашқы заманауи экспедицияны Солтүстік Чадтағы Тибести тауларына, ал 2006 жылы Тажикстан мен Ауғанстан шекарасындағы Вахан дәлізіне жетекшілік етті. Оның жұмысы оны 100-ден астам елге алып барды. Ол 2002 жылы "Адамның саяхаты: генетикалық одиссея" атты кітап жазды, онда генетикалық деректердің соңғы 50 000 жылда, яғни қазіргі заманғы адамдар Африкадан алғаш рет көшіп шыққан кезде, адамдардың қоныс аудару жолын анықтау үшін қалай қолданылғаны түсіндіріледі. Уэллстің сөзіне сүйенсек, бір топ оңтүстік бағытты таңдап, Оңтүстік Үндістан мен Оңтүстік-Шығыс Азияны, содан кейін Австралияны мекендеген. Ал екінші топ, әлемдегі африкалық емес халықтың 90% құрайтын (2014 жылғы мәлімет бойынша шамамен 5,4 миллиард адам), солтүстік бағытты таңдап, ақырында Еуразияның көп бөлігін, Солтүстік Африканы және Американы қоныстандырды (осы процесте Оңтүстік Үндістан, Шри-Ланка және Оңтүстік-Шығыс Азиядағы аборигендердің орнын ауыстырды). Уэллс сонымен қатар 2003 жылы PBS/National Geographic телеарналарында осы атпен шыққан деректі фильмнің авторы және жүргізушісі болды. Уэллс Y хромосомалық Адамның пайда болу мерзімін анықтауға үлес қосты. 2005-2015 жылдар аралығында Уэллс National Geographic Society, IBM және Waitt Foundation ұйымдары жүргізген Genographic Project жобасын басқарды. Бұл жобаның мақсаты – бүкіл әлемнен алынған ДНК үлгілерін талдау арқылы ата-бабаларымыздың планетаны қалай қоныстандырғанын анықтау болды. Бұл жоба жеке геномика индустриясын құруға ықпал етті. Ол өз жұмысының нәтижелерін бүкіл әлемде таныстырды, соның ішінде 2007 жылғы TED конференциясында, онда ол адамдардың әртүрлілігі туралы айтты. Уэллс 2010 жылдың 18 қарашасында Гаагада өткен Ғылым және технология саммитінде баяндама жасады. Сондай-ақ, ол 2011 жылдың 21 мамырында Техас университетінің Табиғи ғылымдар колледжінің бітірушілері алдында сөз сөйледі. Уэллс 2013 жылдың 3 маусымында Халықаралық генетикалық генеалогия қоғамының демеушілігімен өткен Оңтүстік Калифорния генеалогиялық қоғамының Jamboree-де баяндама жасады. Онда ол 2013 жылғы "Отбасы тарихы және ДНК: генетикалық генеалогия" тақырыбында сөйлеген сөзінде: "2005 жылдан бері Genographic Project адам тарихы туралы білімімізді кеңейту үшін соңғы генетикалық технологияларды пайдаланып келеді, ал ДНК тестілеуін қолдану арқылы зерттеуге жұртшылықты тарту «азамат ғалымының» жаңа түрін құруға көмектесті. Geno 2.0 азаматтық ғылымның ауқымын кеңейтеді, көпшіліктің күшін пайдаланып, адам популяциясының тарихының жаңа егжей-тегжейлерін ашуға мүмкіндік береді" деді.

Израиль саясатына қарсылық және антисемитизм туралы айыптаулар

2020 жылдың шілдесінде Уэллс Израильді "құм шыныға айналғанша" бомбалау керек деп Twitter-де жазғаны үшін сынға ұшырады. Уэллс Twitter-де Израильдің Батыс жағалаудағы қосымша аумақтарды аннексиялау жоспарына қарсы қызу пікірталасқа қатысты. Оның кейбір сөздері Algemeiner Journal онлайн басылымында сынға ұшырады. National Geographic кейіннен Уэллстің барлық контентін өз сайтынан жойды, оны журналистік этика саясатын бұзу деп көрсетті.

Жеке өмір

Уэллс Холли Морсқа үйленген, және олар 2020 жылдан бері Индонезияның Ломбок аймағында тұрып жатыр. Бұрын ол Тренделл Томпсонмен (1998–2005) үйленген, олардан Саша Томпсон Уэллс және Марго Томпсон Уэллс есімді екі баласы бар; сондай-ақ Памела Карагол Уэллспен (2005–2015) үйленген.