Кіріспе

Қытай биологы Ян Хуанмин (; 1952 жылдың 6 қазанында туған) – қытай биологы, кәсіпкер және Қытайдың жетекші генетика зерттеушілерінің бірі. Ол Пекин геномдық институтының төрағасы және бірлесіп құрылтайшысы, бұрын Қытай ғылым академиясының құрамында болған. 2007 жылы Қытай ғылым академиясының академигі, 2009 жылы Үндістан Ұлттық ғылым академиясының шетелдік академигі, 2012 жылы Германия Ұлттық ғылым академиясының мүшесі, ал 2014 жылы АҚШ Ұлттық ғылым академиясының шетелдік мүшесі болып сайланды.

Ерте өмір және білім

Янг 1952 жылы 6 қазанда Қытайдың Чжэцзян провинциясының Венчжоу қаласының жанында дүниеге келген. 1978 жылы Ханчжоу университетінен (қазіргі Чжэцзян университетінің бір бөлігі) бакалавр ғылыми дәрежесін алды, содан кейін 1982 жылы Нанкин теміржол медицина институтынан (қазіргі Оңтүстік-Шығыс университеті) биология саласы бойынша магистр дәрежесін алды. Янг 1988 жылы Данияның Копенгаген университетінің Медициналық генетика институтында философия докторы (Ph.D.) ғылыми дәрежесін қорғады. Одан кейін ол докторантурадан кейінгі тағылымдамасын Еуропада (CIML, INSERM/CNRS, Марсель, Франция, 1988–1990) және АҚШ-та (Гарвард медицина мектебі және UCLA, 1990–1994) өтті.

Зерттеу

Янгтың еңбектері адам гендерін картаға түсіру және клондау, адам геномының тізбесін анықтау және талдау, адам геномының әртүрлілігі мен эволюциясы, сондай-ақ геномдық зерттеулерге қатысты этикалық, құқықтық және әлеуметтік мәселелерді қамтиды. Янг пен оның Пекин геномдық институтындағы әріптестерінің күріш геномын зерттеуі 2002 жылғы 5 сәуірдегі Science журналының мұқабасында жарияланды. Янг 2001 жылы ЮНЕСКО демеушілігімен Ханчжоу қаласында өткен ғылыми-зерттеу этикасы жөніндегі симпозиумға жетекшілік етті, онда Аньхой провинциясындағы шетелдік зерттеушілердің күмәнді зерттеу жобалары және Қытайдағы адамдарға қатысты зерттеулердің қорғалуын күшейту мәселелері талқыланды. Биоэтикаға қызығушылығы зор болғандықтан, Янг 2011 жылы президент Обаманың биоэтикалық мәселелерді зерттеу жөніндегі президенттік комиссиясының Халықаралық зерттеулер тобына тағайындалған жалғыз қытайлық болды, бұл 1940 жылдардағы Гватемаладағы сифилис экспериментін зерттеуге қатысты. 1998 жылдан 2001 жылға дейін ЮНЕСКО-ның Халықаралық биоэтика комитетінің (ЮНЕСКО IBC) мүшесі болды. Деректерді бөлісуді ұзақ жылдардан бері қолдап келе жатқан ол, ЮНЕСКО IBC-ге қатысқан кезінде ДНҚ тізбектеріне еркін қол жеткізу қажеттігін баса көрсетіп, Celera сияқты жеке компаниялардың ғылыми жетістіктерді монополиялауына қарсылық білдірді. ЮНЕСКО кейіннен осыған ұқсас мәлімдеме жасады, оны Біріккен Ұлттар Ұйымының Бас Ассамблеясы оның табандылығының арқасында қолдады. Янг Қытайдың Халықаралық Адам геном жобасына қатысуын басқарды. Янг – Қытай ғылым академиясының мүшесі. Ол сонымен қатар Қытайдағы Халықаралық HapMap консорциумының үйлестірушісі және Қытай гибридтік күріш геномдық консорциумының бас үйлестірушісі болды. Янг Қытай Адам геном жобасының (CHGP) бас хатшысы, Адам геномының әртүрлілігі комитетінің бас хатшысы және CHGP-нің Этикалық, құқықтық және әлеуметтік мәселелер комитетінің бас хатшысы қызметін атқарды. Янг сондай-ақ саяси, ғылыми және этикалық сараптамасы бар көшбасшылар ұйымы – Collegium International мүшесі, оның мақсаты бейбіт, әлеуметтік әділетті және экономикалық тұрақты әлемге қол жеткізу жолындағы кедергілерді жеңудің жаңа тәсілдерін ұсыну болып табылады.

Пекиндік геномдық институт

Янг - институттың негізін қалаушы, директоры және төрағасы. Институт алғашқыда Вэньчжоу кәсіпкерлерінің көмегімен Хуада геномдық зерттеу институты (немесе ағылшын тілінде Пекин геномдық институты) ретінде құрылғаннан бастап, мемлекеттік-жеке басқару құрылымын қалыптастырды, содан кейін Қытай үкіметінің қолдауын алып, Қытай Ғылым академиясының Пекин геномдық институты болды. Қытай Ғылым академиясының институты болған кезінде, Пекин мен Ханчжоудағы BGI зертханаларындағы 500 зерттеуші қызмет орнының 80%-ы қытайлық және шетелдік көздерден алынған бәсекелі гранттар арқылы қаржыландырылды. 2007 жылы BGI Қытай Ғылым академиясынан бөлініп, Қытайдағы алғашқы азаматтар басқаратын, коммерциялық емес зерттеу институты ретінде штаб-пәтерін Шэньчжэньге көшірді.