Кіріспе
Сасанид империясы кезінде өркендеген ежелгі қала Бишапур (Орташа парсы: Bay Šāpūr; بیشاپور, Bishâpûr) – Персия (Иран) мен Элам арасындағы ежелгі жол бойында орналасқан. Бұл жол Сасанидтердің астаналары Эстахр (Персеполиске өте жақын) және Ктесифонды байланыстырған. Қала қазіргі Фалиян қаласының оңтүстігінде, Иранның Парс провинциясының Казерун ауданында жатыр. Бишапур өзен арқылы өтетін жерге жақын салынған, ал сол жерде жартастан қазылған су қоймалары мен алты Сасанид тас мүсіні бар өзен аңғары да бар.
Bishapur (Middle Persian: Bay Šāpūr; بیشاپور, Bishâpûr) was an ancient city in Sasanid Persia (Iran) on the ancient road between Persis and Elam. The road linked the Sassanid capitals Estakhr (very close to Persepolis) and Ctesiphon. It is located south of modern Faliyan in the Kazerun County of Pars Province, Iran. Bishapur was built near a river crossing and at the same site there is also a fort with rock cut reservoirs and a river valley with six Sassanid rock reliefs.
Тарих
Бишапур атауы «Шапур Иесі» деген мағынаны білдіретін Бай Шапурдан шыққан. Жарлықта айтылғандай, қаланың іргесі 266 жылы Сасанидтердің екінші патшасы Шапур I (241-272) салған. Ол Гордиан III-ті өлтіріп, Валерианды тұтқынға алып, Араб Филиппті қарсы тұрудан бас тартуға мәжбүр етіп, римдіктерге үш рет жеңіліс сыйлады. Қала толығымен жаңа жерленген орын емес еді: археологтар парфян және эламит дәуірлеріне қатысты іздер тапты. Қала 7 ғасырдың екінші ширегінде Персияны арабтар басып алғанға және ислам дінінің пайда болуына дейін маңыздылығын сақтап келді. Қаланың жоспары тіктөртбұрышты, римдік қалалардың дизайнына ұқсас, қала ішіндегі көшелердің жүйелі торлы үлгісі бар. Бұл үлгі Иран сәулетінде ешқашан қайталанбады.
Қазба жұмыстары мен зерттеулер
1930 жылдары орыс-француз археологы Роман Гиршман бұл жерді қазды. Британдық археолог Георгина Херманн Бишапурдағы Сасанидтік тас мүсіндері туралы кітап жазды, ол 1980 жылы басылды.
Жасалған сән
Қазба жұмыстарының басым бөлігі қаланың шығысындағы патшалық секторда өтті. Сарайдың жанында Анахита ғибадатханасы деп жорылған су ғибадатханасы салынды. Еден қара мәрмәр тақталармен төселген, шеті мозаикамен әшекейленген. Әр ойыстың үстінде мөлдір көбіктердің астында жалаңаш әйелдердің суреттері бейнеленген: куртизандар, музыканттар, бишілер, гүл шоқтарын өріп жатқан әйелдер, сондай-ақ бірнеше сәнді киім киген ақсүйек әйелдер.