Кіріспе

Итальяндық Рим католик кардиналы Ренато Рафаэле Мартино (23 қараша 1932 жылы туған) – Рим католик шіркеуінің дін қызметкері. 2003 жылдан бері кардинал атағын иеленеді. 2014 жылғы маусым айынан бастап ең ұзақ қызмет еткен кардинал-диакон, кардинал-протодиакон болып табылады. Ол жиырма жылдан астам уақыт бойы Ватиканның дипломатиялық қызметінде, оның ішінде он алты жыл Біріккен Ұлттар Ұйымында Ватиканның тұрақты өкілі болып қызмет етті. 2002-2009 жылдары Рим Куриясында қызмет атқарды.

Ерте өмір

Салернода туған Мартино 1957 жылы священник ретінде назарына ірісті. Ол канондық құқық бойынша докторлық дәрежесіне ие және итальян, ағылшын, француз, испан және португал тілдерін еркін меңгерген. Дипломатиялық мансапқа дайындалу үшін 1960 жылы Папалық шіркеу академиясына түсті. 1962 жылы Ватиканның дипломатиялық қызметіне қабылданды, Никарагуа, Филиппин, Ливан, Канада және Бразилияда қызмет етті.

Апостолдық нунций

Бразилиядағы Апостолдық нунсиатурада қызмет еткенде, Мартино 1980 жылдың 14 қыркүйегінде Таиландқа Апостолдық пронунсио, сондай-ақ Сингапур, Малайзия, Лаос және Бруней Даруссаламға Апостолдық делегаты, ал Сегерме титулярлық архиепискобы болып тағайындалды. 1986 жылдың 3 желтоқсанында ол Біріккен Ұлттар Ұйымында Ватиканның тұрақты бақылаушысы болып тағайындалды. Ол АҚШ-тың Панамаға басып кіруі кезінде, президент Мануэль Нориега Ватикан елшілігіне паналағанда, осы лауазымда болды. 1991 жылы ол АҚШ бастаған Иракқа жасалған шабуылға қарсылық білдірді және кейіннен Иракқа қатысты мемлекеттік санкцияларды сынады. 1992 жылы ол Рио-де-Жанейрода өткен БҰҰ-ның қоршаған ортаны қорғау жөніндегі конференциясына қатысып, "адам тұлғасының бастылығы" туралы айтты. 1994 жылдың маусым айында Мартино БҰҰ-да Руандадағы тутси босқындары үшін Кабагиде 30 000-нан астам адамның өмірін сақтап қалу мақсатында "қауіпсіз бейім" құруды талап етті. 1994 жылдың қыркүйегінде ол Халық саны мен даму жөніндегі халықаралық конференцияда Ватиканның ресми өкілі болды. Мартино 1994 жылғы Халық саны мен даму жөніндегі халықаралық конференцияда Папа Иоанн Павел II-нің ресми өкілі болды және абортқа қолжетімділікті ынталандырған еуропалық-американдық топтың алдында Шіркеудің абортқа қарсы тұжырымдамасын қорғау міндетіне ие болды. Мартино Латын Америкасы және Араб елдерінен абортқа қарсы қолдау тапты, ал Каирдегі конференция ақыры нәтижесіз аяқталды. Кейін 1995 жылы ол Пекинде өткен Әйелдер жөніндегі әлемдік конференцияға қатысып, Иоанн Павелдің "Әйелдерге арналған хатындағы" пікірлерін қайталады. Ол Кот-д'Ивуардағы жанжалдарды реттеу үшін дипломатиялық миссияға барды.

Рим Куриясы

2002 жылдың 1 қазанында Мартино Әділет және бейбітшілік жөніндегі Паптық кеңестің президенті болып тағайындалды. 2003 жылдың қарашасында ол ГМО-ның моральдық аспектілерін қарастыру үшін ұйымдастырған конференцияда әлемдегі аштықты жеңілдету үшін генетикалық түрлендірілген организмдерді (ГМО) пайдалануды қолдады, бұл олардың қоршаған орта мен денсаулыққа қатысты тәуекелдеріне алаңдайтын сыншыларды мазалады. Мартино 2003 жылдың 21 қазанында Кардиналдар алқасына көтеріліп, Сан-Франческо ди Паола-ай-Монти шіркеуінің кардинал-дияконы болды. Мартино 2005 жылы Папа Бенедикт XVI-ны сайлаған Паптық конклавқа қатысқан кардиналдардың бірі болды. 2003 жылдың желтоқсанында АҚШ-тың Саддам Хусейнге қатысты әрекеттеріне, оның ішінде оның тістерін "сиыр сияқты" тексеріп жатқан видеоның жариялануына байланысты, ол былай деді: "Мен бұл адамның қирауына ашынып қалдым. Оны осындай күйде көріп, барлық ауыр кінәсіне қарамастан, оған деген құрметім артып, жаныма тиді". 2006 жылдың 6 қарашасында Хусейн өлім жазасына кесілгеннен кейін Мартино: "Бір қылмысты екінші қылмыспен жазалау – яғни кек алу үшін өлтіру – біз әлі де көзге көзге, тіске тіс талап етудеміз дегенді білдіреді" деді. Ол Хусейнге кешірім тілеуді өтінді және Таяу Шығыстағы барлық маңызды жанжалдарды шешу мақсатында бейбітшілік конференциясын өткізуге шақырды, сондай-ақ АҚШ бастаған коалицияның Иракқа басып кіруінің дұрыс болмағанын қайталады. Мартино 2006 жылдың 11 наурызында көшпенділер мен мигранттардың пастырлық күтімі жөніндегі Паптық кеңестің президенті болып тағайындалды. 2006 жылдың қарашасында Мартино Буш әкімшілігінің АҚШ-Мексика шекарасында қосымша 700 мильдік қоршау салу жоспарларын "адамдық емес бағдарлама" деп сипаттады. Ол сондай-ақ Еуропадағы мұсылмандардың белгілі бір киімдерді киюді шектеуші жергілікті заңдарды құрметтеуі керек екенін айтты. Ол: "Мен үшін бұл элементарлық нәрсе және биліктің талабы әбден дұрыс" деді. Ол олардың "көшіп бара жатқан елдердің дәстүрлерін, символдары мен мәдениетін және дінін құрметтеуі керек" деді. 2007 жылдың 14 маусымында Мартино, ұйым жүктілік әйелдің өміріне қауіп төндіретін немесе зорлау немесе инцест нәтижесінде туған жағдайларда абортқа қолдау көрсету туралы шешім қабылдағаннан кейін, Amnesty International ұйымына қаржылай көмек көрсетуден бас тартуға шақырды. 2008-2009 жылдардағы Израиль-Газа жанжалы туралы сөз сөйлеген кардинал Мартино: "Қорғаусыз азаматтар әрқашан төлейді. Газадағы жағдайға қараңыз: ол барған сайын үлкен концлагерьге ұқсайды" деді. Ол бейбіт келіссөздерді ұйымдастыруға шақырды: "Егер олар келісімге келе алмаса, онда басқа біреу олардың орнына оны істеуі керек. Әлем ешбір нәрсе жасамай, тыныш отыра алмайды. Бұл жерді тек біз, христиандар ғана емес, яһудилер мен мұсылмандар да қасиетті деп санайды. Осы жерде қан төгілудегі трагедия үлкен". Израильдің Сыртқы істер министрлігі "концлагерь" деген сөзді қолдануға қарсылық білдірген кезде Ватикан шенеуніктері Мартиноның сөздерінен алшақтады. Ол өз сөздерін кеңейте түсірді: "Мен адамдардың ондағы өмірлік жағдайларын қарастыру керек деймін: адамдық қадір-қасиетке қайшы келетін, қиын өтетін қабырғамен қоршалған. Қазір болып жатқан оқиғалар қорқынышты. Бірақ мен сөйлегенде, адамдар менің айтқандарымды толығымен ескерсін". Ол екі тараптың да "кінәлі" екенін және оларды "екі таласқан бауырлас сияқты бөліп, келіссөздер жүргізуге отырғызу қажет" деді. Мартино автомобильдерге үлкен қызығушылық танытып, жүргізушілерге арналған он қағиданы жариялады. Ол Халықаралық Автомобиль Федерациясымен ынтымақтастықта жұмыс істеді.

Зейнеткерлік

Мартино 75 жасқа толғанда қажеттілік бойынша отставкаға кетті. 2009 жылдың 28 ақпанында Рим Папасы Бенедикт Мартиноны көшіп-қонушылар мен көшпелі халықтарға пасторалдық көмек көрсету жөніндегі Понтификалдық Кеңестің төрағасы лауазымынан босатып, оның орнына архиепископ Антонио Мария Веглионы тағайындады. 2009 жылдың 24 қазанында Папа Бенедикт Мартиноның орнын басатын кардинал Питер Турксонды Әділет және бейбітшілік жөніндегі Понтификалдық Кеңестің президенті етіп тағайындады. 2010 жылдың шілдесінде Мартино "Адамның Құдайға ұқсас және оған ұқсас етіп жаратылғанының мойындалуына негізделген" адамның қадір-қасиетін насихаттау мақсатымен құрылған, Римдегі Dignitatis Humanae институтының құрметті президенті лауазымын иеленді. 2019 жылы лауазымынан кетті. 2010 жылдың қарашасында Мартино Кастро герцогы, принц Карло тарапынан қасиетті әскери Константинийдің Сент-Джордж орденінің бас приоры болып тағайындалды. 2012 жылдың 25 маусымында Кастро герцогы, принц Карло оны Сент-Джанариус салтанатты орденінің рыцарі етіп тағайындады. 2011 жылдың 8 қазанында ол Янгон, Мьянма соборының 100 жылдығын тойлауға арнайы Папалық елші болып тағайындалды. Мартино Нобель сыйлығының лауреаты, буддист Аун Сан Су Чжимен әлгі шара алдында кездесті. 2013 жылғы Папа Францискті сайлаған конклавқа қатысуға тым егде болғанымен, Мартино жаңа Папаның паптық инаугурациясы кезінде Кардиналдар алқасының атынан мойынсұнуын ашық білдірген алты кардиналдың бірі болды. 2014 жылдың 12 маусымында кардинал Жан Луи Тауранның діни қызметкер дәрежесіне көтерілуінен кейін Мартино ең ұзақ қызмет еткен кардинал-диакон атанды. Мартино он жыл кардиналдық диакон болғаннан кейін кардиналдық діни қызметкер атағын алудан бас тартты. 2017 жылғы 21 шілдедегі хаттармен Антигуа және Барбуданың генерал-губернаторы Мартиноның 2014 жылғы Ұлт орденіне тағайындалуының күшін жойғанын хабарлады.