Кіріспе

Асыл әйел және ақын Леди Мэри Врот (туған тегі Сидней; 18 қазан 1587 – 1651/3) – ағылшын аристократы және ағылшын Ренессансының ақыны. Көрнекті әдеби отбасының мүшесі болған Леди Врот тұрақты даңққа ие болған алғашқы ағылшын әйел жазушыларының бірінен табылды. Мэри Врот – Мэри Герберт Сиднидің (Пемброк графесі және 16 ғасырдың ең белгілі әйел жазушылары мен демеушілерінің бірі) және танымал елизаветалық ақын, сарай сәбиі сэр Филип Сиднидің немере қызы болды.

Өмірбаян

Әкесі Роберт Сидни Флашингтің губернаторы болғандықтан, Врот балалық шағының көп бөлігін Мэри Сиднидің үйінде, Бейнард замкісінде (Лондон) және Пеншёрст-Плейсте өткізді. Пеншёрст-Плейс – Елизавета және Якоб дәуіріндегі үлкен сарайлардың бірі. Ол әдеби және мәдени өмірдің орталығы болды, ал оның жомарт қонақжайлылығы Бен Джонсонның әйгілі «Пеншёрстке» арналған өлеңінде мақталады. Көптеген әйелдер сауатсыз болған кезде, Врот әкесінің басшылығымен үйдегі ұстаздардан ресми білім алу мүмкіндігіне ие болды. Оның отбасылық байланыстарының арқасында сарайда мансапқа ие болуі шартты болды. Врот Пэншёрстке келгенде Елизавета патшайымның алдында, ал 1602 жылы тағы да сарайда биледі. Осы кезде Маркус Геэртс кіші 1596 жылы Леди Сидни мен оның балаларының топтық портретін салды, ол қазір Пеншёрстте қойылған. 1604 жылдың 27 қыркүйегінде король Джеймс I Мэриді Лоутон Холлдан келген сэр Роберт Вротқа үйлендірді. Неке бақытты болмады, екеуінің арасында оның әкесінің қалың малын төлеудегі қиындықтардан бастап мәселелер туды. Сэр Роберт Сидни әйеліне жазған хатында Роберт Вротпен болған кездесулерді сипаттады, ол Мэридің некеден кейін көп ұзамай мінез-құлқынан жиі мазалады. Роберт Врот құмар ойыншы, жалтақ және маскүнем болған. Бақытсыз одақтың тағы бір дәлелі – ақын және дос Бен Джонсонның «Менің леди Врот қызғанышпен үйленген күйеуіне лайықсыз үйленді» деген сөзі. Леди Мэридің Анна патшайымға жазған хаттарында күйеуінің бірге болған кезіндегі қаржылық шығындары туралы айтылған. Некеде болған кезінде Мэри әдеби еңбектерімен және бірнеше маскалардағы өнерлерімен танымал болды. 1605 жылы ол Бен Джонсон мен Иниго Джонстың жобалаған «Қара маскасы» атты қойылымында Уайтхолл банкет залында биледі. Мэри Врот патшайым мен оның достарына қосылды, олардың барлығы өздерін «Нигердің он екі қызы» деп атаған эфиопиялық нимфаларды бейнелеу үшін терілерін қараға бояды. Бұл маска өте сәтті болды және соттағы ұқсас ойын-сауықтардың көптеген сериясының біріншісі болды. «Нигердің он екі қызы» 1608 жылы Джонсон мен Джонстың жобалаған «Сұлулық маскасы» картинасында да пайда болды. Алайда, сәттілікке қарамастан, кейбір сыншылардың пікірлері жағымсыз болды, олар Нигердің қыздарының бейнесін жағымсыз және сенімсіз деп сипаттады. 1614 жылдың ақпанында Мэри Джеймс атты ұлын дүниеге әкелді, бір айдан кейін күйеуі Роберт Врот гангренадан қайтыс болды, Мэриді үлкен қарызға батып қалдырды. Екі жылдан кейін Вроттың ұлы қайтыс болды, Мэри Вроттың мүлігі Джон Вротқа, мұрагерлік бойынша келесі еркек балаға өтті. Врот күйеуіне опасыздық жасады дегенге ешқандай дәлел жоқ, бірақ ол қайтыс болғаннан кейін өзінің ағасы Уильям Гербертпен, Пемброктың 3-графымен қарым-қатынасқа түсті. Мэри мен Уильям өнер мен әдебиетке қызығушылық танытты және бала кезінен дос болды. Олардың кем дегенде екі заңсыз баласы болды: қызы Кэтрин және ұлы Уильям. «Herbertorum Prosapia» (Кардифф кітапханасында сақталған) Герберт отбасының тарихының XVII ғасырғы қолжазба жинағында граф Пемброктың туысы Сэр Томас Герберт Вроттың екі баласының әкесі Уильям Герберт екенін жазды. Мэри Вроттың Уильям Гербертпен және осы одақтан туған балаларымен болған қарым-қатынасы оның «Монтгомери графинесі Урания» атты еңбегінде айтылған. Сондай-ақ, Уильям Герберт Анна патшайымның сүйіктісі болған және ол 1615 жылы корольдің Лорд-камерлери лауазымына ие болған. «Уранияда» Врот өзінің сүйіктісін алу үшін әлсіз бәсекелесін қуған күшті және қызғаныш патшайымға жиі сілтеме жасайды, көптеген сыншылар бұл Анна патшайым мен Врот арасындағы Герберттің махаббатына байланысты шиеленісті еске салады. 1621 жылы кітаптың жарық көруі үлкен сенсация тудырды, өйткені ол кеңінен (және белгілі бір дәлелдермен) роман-а-ключ ретінде қарастырылды. Диффузиялық сюжет Памфилия мен оның адасқан сүйіктісі Амфилант арасындағы қарым-қатынас бойынша құрылған және көптеген сыншылар оны маңызды автобиографиялық элементтерден тұрады деп санайды. Врот кітабын жариялау ниеті жоқ екенін айтса да, оның жеке өмірін көркем әдебиет түрінде бейнелегені үшін күшті ақсүйектер қатты сынға алды. Алайда, оның танымалдылығы қысқа болды, оның романсындағы осы сілтемелерден туындаған жанжалдан кейін «Урания» 1621 жылдың желтоқсанына дейін сатудан алынды. Бұл жұмысты мойындаған бірнеше авторлардың екеуі Бен Джонсон мен Эдвард Денни болды. Мэри Вроттың досы және әріптесі Джонсон «Асыл ханымға арналған сонет, Мэри Врот ханымына» өлеңінде Вротты және оның еңбектерін мақтады. Джонсон Вроттың еңбектерін көшіру арқылы ол жақсы ғана емес, жақсы махаббатшыға айналғанын айтты. Денни болса Вроттың еңбегіне өте теріс пікір білдірді, оны сатиралық өлеңде қаралап, «гермафродит» және «монстр» деп атады. Врот өзінің өлеңімен жауап бергенімен, оқиғаның шулылығы оның өмірінің соңғы онжылдықтарындағы төмен беделіне әсер еткен болуы мүмкін. «Уранияның» екінші бөлігі де болды, ол алғаш рет 1999 жылы жарияланды, ал түпнұсқа қолжазбасы қазір Чикагодағы Ньюбери кітапханасында сақталады. Шейла Т. Каванағдың сөзіне сәйкес, екінші бөлігі Вроттың нақты жариялануына дайындалмаған және повестьте көптеген қарама-қайшылықтар бар және оқуға қиын. «Уранияны» жариялауға байланысты мәселелерден кейін Врот король Джеймстің сарайын тастап, кейін Уильям Герберт та оны тастап кетті. Вроттың кейінгі жылдары туралы көп мәлімет жоқ, бірақ оның өмірінің соңына дейін үлкен қаржылық қиындықтарға тап болғаны белгілі. Врот 1651 немесе 1653 жылы қайтыс болды. Шифрмен жазылған хаттарда «Памфилия» және «Амфилант» есімдері жазылған, олар Врот пен Герберттің өзіндік бейнелері. Бүгінгі күнге дейін Вроттың кітапханасынан сақталған жалғыз кітап – оның өзінің қолжазбаларынан басқа «Cyropaedia» кітабы. Оның табылуы Вроттың шифрларды қолдануына және бұрыннан белгісіз болған алғашқы ағылшын романіст екеніне қоғамдық қызығушылықты тудырды.

Шығармалары

"Махаббаттың жеңісі" (шамамен 1620 ж.) – пасторлық жабық драма. Монтгомери графинясының "Ураниясы" (1621) – ағылшын әйелінің жазған тұңғыш прозалық романы. "Pamphilia to Amphilanthus" (1621) – ағылшын әйелінің жазған тұңғыш сонеттер тізбегі.

Екіншілік көздер

Андреа, Бернадетт, "Памфилия кабинеті: Гендерлік авторлық және империя Леди Мэри Вроттың Ураниясында". Ағылшын әдебиетінің тарихы 68.2, 2001. Бейтс, Кэтрин. "Астрофил және қарапайым еркектің маньякалық ақылы". SEL: Ағылшын әдебиеті бойынша зерттеулер 1500–1900. Хьюстон: Уильям Марш Райс университеті, том 41, № 1, 2001 жылдың қысы, 1–24 бб. Браганза, В. М., "Көптеген шифрлар, бірақ мағына үшін біреу ғана: Леди Мэри Вроттың көп қырлы монограммасы". Ағылшын әдебиетінің қайта өрлеу дәуірі 52.1 (2022): 124–152 бб. Батлер, Джон және Йокинен, Аннина. Леди Мэри Вроттың өмірі. 2006. 28 қазан 2008. Канад, Иван. "Сэр Филип Сиднидің "Астрофиль және Стелла" және Леди Мэри Вроттың "Памфилия Амфилантаға" шығармаларында ер адамдардың махаббатына күмән келтіру". Ортағасырлық және ерте заманауи ағылшын тілдері журналы [MEMESAK]. 13 том, № 1, 2005, 99–121 бб. Кавано, Шелия Т. Қымбат азап: Леди Мэри Вроттың "Ураниясының" эмоционалдық географиясы. Питтсбург: Дукесн университетінің баспасы, 2001. Гросарт, Александр, Сэр Филип Сиднидің толық өлеңдері. Орегон: Орегон университеті, 1995 жылғы желтоқсан. Хагерман, Анита. "Бірақ құндылықты сырттай көрсетуге тырысады": Леди Мэри Вроттың "Памфилия Амфилантаға" шығармасында Джонсондық масканы табу. Ерте заманғы әдебиеттану 6.3 (2001 жылғы қаңтар): 4.1–17. Лэмб, Мэри Эллен, 'Врот, Леди Мэри (1587–1651/1653)', Oxford Dictionary of National Biography, Oxford University Press, 2004 жылғы қыркүйек; онлайн нұсқасы, 2008 жылғы қаңтар. Лэмб, Мэри Эллен. Сидней шеңберіндегі гендерлік және авторлық қатынастар. Мэдисон: Висконсин университетінің баспасы, 1990. Миллер, Наоми Дж. Тақырыпты өзгерту. Мэри Врот және ерте заманғы Англиядағы гендерлік бейнелер. Лексингтон: Кентукки университетінің баспасы, 1960. Миллер, Наоми. "Көп нәрсеге назар аударудың қажеті жоқ": Леди Мэри Вроттың "Ураниясында" әйел рөлінің баяндамасы. Муллани, Стивен. "Ажарлы нәрселер, жаман сөздер, қызықты әдеттер: Кейінгі Ренессанста мәдениеттерді қайта жасау" ( "Strange Things, Gross Terms, Curious Customs: The Rehearsal of Cultures in the Late Renaissance"), Representing the English Renaissance, ред. Стивен Гринблатт (Беркли: Калифорния университетінің баспасы, 1988). Муллани, Стивен. Сахнаның орны: Ренессанс Англиясындағы лицензия, ойын және билік. Чикаго: Чикаго университетінің баспасы, 1988. Нандини Дас, Леди Мэри Вроттың өмірбаяны. 2005. Ағылшын тілінде. cam.ac.uk/wroth/biography. 30 қазан 2008. Робертс, Жозефин А. Леди Мэри Вроттың өлеңдері. Батон-Руж: Луизиана штатының университетінің баспасы, 1983. Сальцман, Пол. "Wroth-тың "Ураниясындағы" қазіргі сілтемелер". The Review of English Studies, New Series, 29 том, № 114 (1978 жылғы мамыр), 178–18 бб. Тейлор, Сью. "Леди Мэри Врот". Лоутон, LDHS. 2005. Верзелла, Массимо. "Құндылықсыз рәсім ретінде жасыру". Scrittura femminile nell’Inghilterra di re Giacomo: Элизабет Кэри және Мэри Врот. Рим: Aracne, 2007. Верзелла, Массимо. "Ренессанс ағылшын әйелінің баспаға кіруі: Авторизациялық стратегиялар". The Atlantic Critical Review, III, 3 (2004 жылғы шілде-қыркүйек), 1–19 бб. Уоллер, Гэри. Сидни отбасылық романсы: Мэри Врот, Уильям Герберт және ерте заманғы гендерлік құрылым. Детройт: Уэйн штатының университетінің баспасы, 1993. Уилсон, Мона. Сэр Филип Сидни. Лондон: Duckworth, 1931.