Кіріспе

Неміс ядролық физигі (1905–1964)

Курт Дибнер (13 мамыр 1905 – 13 шілде 1964) – неміс ядролық физигі, екінші дүниежүзілік соғыс кезінде нацистік Германия үшін ядролық қару құруды мақсат еткен құпия бағдарламаның, неміс ядролық қару бағдарламасының бөліктерін басқару және әкімшілік етуімен танымал. Ол Адольф Гитлер бұл жобаны бекіткеннен кейін жобаның әкімшілік директоры болып тағайындалды. Дибнер сонымен қатар Ядролық зерттеулер кеңесінің директоры және 1945 жылы одақтас державаларға бас бергенге дейін неміс армиясының рейхтік жоспарлау офицері болды. Соғыстан кейін ол Ұлыбританияда тұтқындалып, 1946 жылдың басында Батыс Германияға қайтарылды. Отанына оралғаннан кейін көп ұзамай ол DURAG Apparatebau GmbH компаниясының директоры және серіктесі болды, сондай-ақ Schiffbau und Schiffahrt m. b. H компаниясының ядролық энергияны пайдалану жөніндегі қадағалау кеңесінің мүшесі болды.

Білім

Дибнер 1905 жылы Германия империясының Вайсенфелс қаласындағы Обернессада туған. 1925 жылдан бастап Дибнер Мартин Лютер университетінде физиканы оқыды, онда 1928 жылы бакалавр, ал 1930 жылы Инсбруктегі Леопольд Франценс университетінде физика магистрі дәрежесін алды. Ол 1932 жылы Гальледе Герхард Хоффманның жетекшілігімен докторлық диссертациясын қорғады. Оның диссертациясы альфа бөлшектерінің бағаналық иондануына арналған.

Академиялық мансап

1931 жылдан 1934 жылға дейін Дибнер Галле университетінде Герард Хоффманның оқытушысының көмекшісі болды. Ядролық бөліну эксперименттері, G I және G III атауларымен, Готтоу нысанында жүргізілді. G 1 экспериментінде ядролық баяулатушы парафинінде 6800 уран оксиді кубтарынан (шамамен 25 тонна) тұратын торлар қолданылды. Бұл жұмыс Карл Хайнц Хокердің кубтардың тағандардан жақсы, ал тағандардың тақталардан жақсы екенін дәлелдеген есептеулерін растады. G III эксперименті кішкентай масштабта жасалған, бірақ ол өте жоғары деңгейде нейтрон өндірді. G III моделі Берлиндегі KWIP-те, Гейдельберг университетінде немесе Лейпциг университетінде жүргізілген ядролық бөлінудің тізбекті реакциясы эксперименттерінен артық болды. Екінші дүниежүзілік соғыстың соңғы кезеңінде Дибнер басқа міндеттерімен қатар Рейх жоспарлау офицері де болды.

Бағдарлама бұзылды

Дибнер 1945 жылғы 2 мамырда одақтастардың «Альзос» операциясы аясында ұсталды, Англияның Годманчестер қаласына жеткізіліп, Ферм-Холлда ядролық зерттеулер мен әзірлемелерге қатысқан деген күдікпен тағы тоғыз ғалыммен бірге қамауға алынды. Осы тоғыз адам – Эрих Багге, Вальтер Герлах, Отто Хан, Пол Хартек, Вернер Гейзенберг, Хорст Коршинг, Макс фон Лауэ, Карл Фридрих фон Вайцзекер және Карл Виртц. Олардың барлығы, фон Лауэтен басқа, ядролық зерттеулермен айналысқан. 1946 жылдың басында олар Германияға қайтарылды. 1947/1948 жылдары Дибнер Гамбургтегі DURAG Apparatebau GmbH компаниясының директоры және тең иесі болды.

Ішкі есептер

Келесі есептер неміс Уран қауымдастығының ішкі басылымы Kernphysikalische Forschungsberichte (Ядролық физика бойынша ғылыми-зерттеулер туралы есептер) басылымдарында жарияланды. Бұл есептер жоғары құпиялы болып саналды, таратылуы қатаң шектеулі болды, ал авторларға көшірмелерді сақтауға рұқсат берілмеді. Есептер Достасқан Альсос операциясы барысында тәркіленді және бағалау үшін Америка Құрама Штаттарының Атом энергиясы комиссиясына жіберілді. 1971 жылы есептер құпиясынан ажыратылып, Германияға қайтарылды. Есептер Карлсруэ ядролық зерттеулер орталығында және Америка физика институтында қолжетімді. F. Berkei, W. Borrmann, W. Czulius, Kurt Diebner, Georg Hartwig, K. H. Höcker, W. Herrmann, H. Pose және Ernst Rexer Уран диоксиді мен парафинмен (G 125) жасалған куб тәжірибесі туралы есеп (1942 жылдың 26 қарашасына дейін)
Kurt Diebner, Werner Czulius, W. Herrmann, Georg Hartwig, F. Berkei және E. Kamin Уран кубтары мен ауыр судан (G III) тұратын құрылымның нейтрон көбейтуі туралы G 210
Kurt Diebner, Georg Hartwig, W. Herrmann, H. Westmeyer, Werner Czulius, F. Berkei және Karl Heinz Höcker Уран кубтары мен ауыр мұзды тежегіш ретінде пайдалану бойынша тәжірибе туралы алдын ала хабарлама G 211 (1943 жылдың сәуірі)
Kurt Diebner, Georg Hartwig, W. Herrmann, H. Westmeyer, Werner Czulius, F. Gerkei және Karl Heinz Höcker Уран металл кубтары мен ауыр мұздан жасалған тәжірибе туралы есеп G 212 (1943 жылдың шілдесі)

Сайланған әдебиеттер

Курт Дибнер, «Der deutsche Forscheranteil», Die Zeit (18 тамыз 1955), Hentschel және Hentschel, 1996 ж., Сілтемелер, LX бетінде келтірілген. Курт Дибнер (әлде Werner Tautorus) «1939-1945 жылдардағы екінші дүниежүзілік соғыс кезіндегі ядролық энергияны пайдалану жөніндегі неміс құпия жұмыстары», Atomkernenergie 1-том, 368–370 және 423–425 (1956), Hentschel және Hentschel, 1996 ж., Сілтемелер, LX бетінде келтірілгендей.