Кіріспе

Американдық джаз дауылпашысы (1898–1959)

Уоррен "Бейби" Доддс (24 желтоқсан 1898 – 14 ақпан 1959) – Луизиана штатының Нью-Орлеан қаласында туған американдық джаз дауылпашысы. Ол биг-бенд дәуірінен бұрынғы кезеңдегі ең үздік джаз дауылпашыларының бірі деп есептеледі. Ол дауылпақ ырғақтарын әр түрлі акценттермен және әшекейлермен өзгертіп, көбінесе бас дауылпақпен ырғақты ұстап, кішкентай дауылпақта дірілдеу ойнайтын. Оның алғашқы ықпалында Луис Коттрелл, Ср., Дейв Перкинс және Табби Холл болды. Доддс өнер көрсету кезінде импровизациялаған алғашқы дауылпашылардың бірі болды.

Алғашқы жылдар

"Бейби" Доддс – кларнетші Джонни Доддстың кіші інісі. Оның анасы, тоғыз жасында қайтыс болған, оған табандылық пен кез келген іске бар күшін салу туралы құнды сабақтарды үйретті, және ол бұл сабақтарды джаз дауылпашысы ретіндегі мансабында өзімен бірге алып жүрді. Ол өте музыкалы отбасында дүниеге келген. Әкесі мен үлкен ағасы скрипкада, ал әпкесі гармоникада ойнайтын. Сонымен қатар, әкесі діндар болғандықтан, отбасы жиі бірге ән шырқап тұратын. Доддс өзінің автобиографиясында, "Бейби Доддстың тарихы" атты кітабында, алғашқы дауыл жасау туралы осылай дейді: "Мен май сақталатын банканы алып, түбіне тесіктер жасадым, оны кері бұрып, шегелерді алып, үстіне тесіктер салып, анамның орындықтарынан қабырғаларды алып, солардан дауыл таяқшаларын жасадым". 16 жасында Доддс жеке дауыл жинағын сатып алуға жеткілікті ақша жинады. Доддс дауылшы ретіндегі алғашқы жылдары бірнеше ақылы ұстаздардан сабақ алғанмен, Жаңа Орлеан маңындағы түрлі джаз дауылпашылары оған үлкен әсер етті. Ол Бунк Джонсон мен оның тобымен бірге Жаңа Орлеан көшелерінде шерулерде ойнай бастады, содан кейін Уилли Хайтауэрдің "American Stars" тобында жұмысқа орналасты. Топ Жаңа Орлеанның әртүрлі орындарында концерт берді, және Доддс жол бойында Бадди Болден, Джон Робишо және Джелли Ролл Мортон сияқты көптеген музыканттарды естігенін есіне алды. Ол Фрэнки Дюсон мен Сонни Селестин тобында да ойнады, сондай-ақ Жаңа Орлеандағы жерлеу шерулерінде джаз ойнау дәстүрінің бір бөлігі болды. Доддс өзінің автобиографиясында осы тәжірибені былай сипаттады: "Жаңа Орлеандағы жерлеуден кейін ойналған джаз жерленген адамға ешқандай құрметсіздік көрсетпеді. Керісінше, ол олардың халқына біз оларды қуантқымыз келетінін көрсетті".

Басты жылдар

Доддс Нью-Орлеандағы талантты жас барабаншы ретінде танымал болды. 1918 жылы Доддс Сонни Селестин тобынан шығып, Fate Marable-дің өзен кемесіндегі тобында ойнауға кетті. Жасөспірім Луи Армстронг та топқа қосылды, екеуі бірге кемеде болды. Топ төрт түрлі кемеде ойнады және әдетте мамыр айында Нью-Орлеаннан шығып, Сент-Луиске сапар тартты, бірақ кейде солтүстікке қарай да сапарлады. Олар кемеде джаз, эстрадалық және классикалық музыка орындады. 1921 жылы Додс пен Армстронг музыкалық стильдегі келіспеушілікке байланысты Fate Marable тобынан кетіп, Додс көп ұзамай Король Оливердің креолдық джаз тобына қосылды. Бұл кезде Оливердің тобында Джо "Кинг" Оливер корнетте, Бэби Доддстың інісі Джонни Доддс кларнетте, Дейви Джонс альт саксофонда, Оноре Дютри тромбонда, Лил Хардин пианинода, Джимми Палао скрипкада және Эдди Гарланд бас-гитарада ойнады. Олар 1921 жылы Калифорнияға көшіп, Оливермен бірге жұмыс істеді және шамамен он бес ай бойы бірге ойнады. 1922 жылы Гарланд, Палао және Джонсты қоспағанда, топ Оливердің соңынан Чикагоға барды, ол бірнеше жыл бойы оның штаб-пәтеріне айналды. Олар Линкольн Гарденде ойнай бастады, Армстронг та осы топқа қосылды. Доддс бұл топпен ойнауды "ұлы тәжірибе" деп сипаттады. 1924 жылы King Oliver's Creole Jazz Band саяхат және музыкалық стиль туралы келіспеушіліктерге байланысты тарады; пікірталас соншалық қызып кетті, Доддс ағайындылары Оливерді ұрып-соғумен қорқытты. Доддс Армстронгпен, Джелли Ролл Мортонмен, Арт Ходспен және оның інісі Джонни Додспен бірге жазбалар жасады. Доддс Армстронгтың Hot Five және Hot Seven топтарында ойнады. 1927 жылдың мамырында Армстронг Hot Seven тобымен жазба жасады, оған Джонни Доддс, Джонни Сент-Сир, Лил Хардин Армстронг, Джон Томас, Пит Бриггс және Бэби Доддс кірді. 1927 жылдың қыркүйегінен желтоқсан айына дейін Армстронг құраған Hot Five тобына Джонни Доддс, Кид Ори, Джонни Сент-Сир, Лонни Джонсон және Бэби Доддс кірді. Он жылдық ішінде ол Black Bottom Stompers, Chicago Footwarmers, Willie Hightower және Charlie Elgar топтарымен бірге өнер көрсетті. 1941 жылы ол қысқа уақытқа Джимми Нуун мен оның тобымен бірге ойнады. Бұл топта Мада Рой пианинода, Нуун кларнетте, Билл Андерсон бас-гитарада және Доддс барабанда ойнады. Доддс осы топта үш ай ғана болды, содан кейін олар Калифорнияға кетті, ал Доддс Чикагода қалуды жөн көрді. 1940 жылдардың соңында ол Нью-Йорктегі Джимми Райанның клубында жұмыс істеді. Нью-Орлеанға сапарлағанда Бунк Джонсонмен бірге жазбалар жасады. Доддс Нью-Йоркте Джонсонның тобымен ойнады. Доддс Нью-Йорк туралы ойларын былай жеткізді: "Нью-Йоркке алғаш келгенімде, адамдар билемей, тыңдап отыруы өте қызық болды. Бұл бір жағынан театрлық жұмысқа ұқсас еді. Бірақ маған бұл жаңалық болды, себебі мен әрқашан музыкаға би билегенде, адамдарға көмектесіп жатқандай сезінетінмін". Нью-Йоркте бірнеше топпен ойнағаннан кейін, ол 1948 жылы Мезз Меззроудың тобымен бірге Еуропаға сегіз апталық турнеге қатысты. Топ тек Францияда ойнады, Додс еуропалықтардың "біздің музыканы өз еліміздегіден гөрі әлдеқайда қадір тұтатынын" айтып, керемет тәжірибе алды. Олар Ницца фестивалінде Рекс Стюарт, Луи Армстронг және басқа да бірнеше американдық джаз музыканттарымен бірге өнер көрсетті. Еуропалық турнеден кейін Додс Чикагоға оралды, 1949 жылдың сәуірінде Нью-Йоркке сапарлағанда инсульт алды. 1950 жылы екінші рет, ал 1952 жылы үшінші рет инсульт алды. Үш инсульттан кейін Додс мүмкіндігінше көп ойнады және сабақ берді, бірақ толыққанды қойылымдарды орындай алмады. 1957 жылы ол зейнеткерлікке шықты. "Бэби Доддстың өмірі" атты кітабында Доддс бала кезінде үлкен ағасына қызғанғанын айтады. Олар үлкейген сайын Джонни Бейбидің онымен бірге музыка ойнауына рұқсат бермеді, себебі Бейби көп ішетін, ал Джонни ішпейтін. Бірақ Джо Оливер Бейбиді жұмысқа алғанда және Джонни Бейбидің барабаншы ретінде қаншалықты дамығанын көргенде, Джонни пікірін өзгертті. Олар Бейбидің ішуіне байланысты дауласып жүргенімен, аға-іні ретінде және музыканттар ретінде жақындасты, және жоғарыда айтылғандай, Бейби ағасының өліміне қатты қайғырды.

"Доддс сәбиі" әңгімесінің шынайылығы

1959 жылы Ларри Гараның «Доддс сәбиінің оқиғасы» кітабы алғаш рет жарық көрді. 1992 жылы қайта жаңартылған басылымы жарық көрді. Бірнеше сыншылар кітаптың сенімділігіне күмән келтірді, себебі кітапта тек Доддс өз естеліктерінен берген кең сұхбаттар келтірілген, демек, кітаптағы оқиғалар Доддстың естеліктеріне негізделген. Гара кіріспе сөзінде 1953 жылы, әр жексенбіде шамамен он екі аптаға созылған сұхбат процесін түсіндіреді. Гараның әйелі Гара мен Доддс арасындағы сұхбатты жазды, ал Гара кейіннен сұхбаттарды өңдеді. Гараның ниеті – кітапты Доддс өзінің оқиғасын айтқандай етіп жазу болды, Гара емес. Дегенмен, Гара да сыншылардың алаңдаушылығын бөлісті: адамдар оқиғаларды дәл сол күйінде есінде сақтап қала бермейді. Сондықтан ол джаз тарихшысы Билл Расселлге кеңес сұрады, ол Гараға Доддстың сұхбаттарындағы тарихи фактілермен сәйкес келмейтін егжей-тегжейлі ақпаратты тексеруге көмектесті. Нәтижесінде, кітап Доддстің өзінен баяндалған, Гараның минималды түсініктемелері бар туындыға айналды. Детальдердің кейбіреуі шамадан тыс болғанымен, «Доддс сәбиінің тарихы» ерте джаз бен оның көптеген ықпалдарын Доддстың көзімен көрсетеді. Доддс өзінің дискісінде барабан тарту техникасы, барабан жиынтығы және техникалық үлгілерді талқылайды. Бұл жазба, егер қазіргідей жазу технологиясы болғанда, Доддстың қарыштағы кезеңіндегі дыбысы қалай естілгенін бізге сезінуге мүмкіндік береді. 1954 жылы ол Natty Dominique-тің жазу сессиясында, бас гитарашы Израиль Кросби мен пианист Лил Хардин Армстронгпен бірге ойнады.

Доддс домбыра ойнаған стилі

Доддс өзінің ойнау шығармашылығымен танымал. Ол әр әуеннің әр бөлігінде әртүрлі ойнауға сенді. Оның замандастарының көпшілігі кері соққыда (екінші және төртінші соққылар) қысқа шуыл немесе пресс-ролл орындады, бірақ Доддс келесі соққыға дейін созылатын ұзақ ролл орындады, бұл кейіннен ол джаздың ең көп қолданылатын ритм үлгісіне айналды. Дегенмен, Доддс ең көп танымал болғаны – 1918 жылы Жаңа Орлеандағы Джек Шиханның клубында алғаш қолданған «шимми ритмі» деп аталатын ойнауы болды. Ол өзінің өмірбаянында былай деп сипаттады: «Бір күні француз сарбазы келді. Ол музыканы естігенде билей алмады, бірақ барша мүшесі дірілдеп кетті. Мен де солай сезіндім. Оның солай істегенін көрдім, мен де істедім». Доддстың ерекше шимми ритмі Луи Армстронгтың назарын да аударды, ол былай деді: «Оның ойнағанын көру, әсіресе ыстық бөліктерде басының жиегіне соққанда, ол таяқтарымен соққанда, ол біршама дірілдеді. Уау! Менің ойымша, осының өзі ғана билет құнына тұрарлық еді». Доддс үшін ерекше барабан ойнау стилінен басқа, топтағы музыканттарға назар аудару және барабан ойнауын топтың стиліне бейімдеу маңызды болды. Ол топтың әр мүшесімен жақсы танысып, әрбір адамның өзінің аспабын қалай ойнайтынын білуге тырысты. Өзінің өмірбаянында Доддс әртүрлі топ мүшелерін тыңдау және барабаншы ретінде топтың бірігуіне көмектесу үшін өз рөлін пайдалану туралы айтады: «Менің жұмысым – әр музыкантты зерттеп, әр аспапқа ерекше фон беру еді. Адам ойнап жатқанда, барабаншы оған музыканы сезінуге және жұмыс істеуге көмектесетін бір нәрсе беруі керек. Міне, барабаншының жұмысы осы». Бір ерекшелік – хай-хэт барабандары мен тіректерінің болмауы. Доддс оларды ешқашан ұнатқан емес: «Мен оларды ұнатпайтынмын, әлі де ұнатпаймын. Кейбір барабаншылар оларсыз ойнай алмайды. Ал мен олармен ойнай алмаймын». Сәби Доддс сонымен қатар жуу тақтасында да ойнады. Ол кейде ағасының жуу тақтасы тобымен бірге жазды (Victor BVE 46063 6).

Downbeat атақ залына кіру

2010 жылы DownBeat журналының Ардагерлер комитеті Доддсты DownBeat даналық залына енгізді. Ардагерлер комитеті көбінесе тірі кезінде әлдебір себеппен назардан тыс қалған, қазірде көз жұмған джаз өнерпаздарына баса назар аударады. DownBeat журналындағы Доддстың енгізілуі туралы мақала 1920 жылдардағы жазу технологиясының жетілмегендігін тағы да баяндайды, сонымен қатар Доддс өзінің қарыштама кезеңінде хай-хэт барабаны ойлап табылмайды екенін мойындайды. Қазіргі стандарттар бойынша, Доддс мансабының көп бөлігін толық емес барабан жиынтығымен ойнады. Орталықта Доддстың мансабының көп бөлігін көрсететін 334 экспонаттан тұратын «Baby Dodds Collection» жинағы қойылған. Бұл жинаққа Ларри Гара мен Билл Расселдің жазбаларынан алынған сұхбаттар, сондай-ақ Расселдің Доддс туралы фильмге дайындаған материалдары кіреді.