Кіріспе

Алкендерді нитрилдерге айналдырудың химиялық процесі. Органикалық химияда гидроцианизация – алкендерді нитрилдерге түрлендіру процесі. Бұл реакция сутек цианидінің қосылуын қамтиды және катализатор талап етеді. Бұл түрлендіру нейлонға арналған бастау материалдарын өндіру үшін өнеркәсіптік деңгейде жүзеге асырылады.

Стойхиометрия және механизм

Реакция субстратқа |H+ және цианид (|CN) қосылуын қамтиды. Әдетте субстрат – алкен, ал өнім – нитрил. Реакция HCN-ді төмен валентті металл кешеніне окистендіру арқылы жүзеге асады, нәтижесінде гидридо-цианид кешені түзіледі. Алкеннің кейіннен байланысуы |M(H)(CN)L{n}(алкен) аралық қосылысын береді, содан кейін алкилметалл цианидін алу үшін миграциялық енгізілуге ұшырайды. Цикл нитрилді редуктивті жою арқылы аяқталады. Льюис қышқылдары, мысалы трифенилборон (|B(C6H5)3), нитрил өнімінің редуктивті жойылуын ынталандырады, реакция жылдамдығын арттырады.

Қолданбалар

Ең маңызды өнеркәсіптік қолданысы – бута-1,3-диеннен (|CH2=CH-CH=CH2|) адипонитрил (|NC(CH2)4CN|) синтезі, бұл синтез никель катализаторымен жүзеге асырылады. Адипонитрил – гексаметилендиаминнің (|H2N(CH2)6NH2|) прекурсоры, ол нейлонның белгілі бір түрлерін өндіру үшін қолданылады. Адипонитрил алуға арналған DuPont ADN процесі төменде көрсетілген:

Бұл процесс үш кезеңнен тұрады: бутадиеннің 2-метилбутен-3-нитрил (2M3BM) және пентен-3-нитрил (3PN) қоспасына гидроцианизациялануы, 2M3BM-нен (қажетсіз) 3PN-ге изомеризациялануы және екінші гидроцианизациялануы (люминий трихлориді немесе трифенилборон сияқты Льюис қышқылы кокатализаторының көмегімен) адипонитрилге айналуы.

Асимметриялық гидроцианизация

Гидроцианизация алкил нитрилдердің (RCN) көпқатарлылығына байланысты маңызды, олар амидтер, аминдер, карбонды қышқылдар және эфирлер синтезі үшін маңызды аралық заттар болып табылады. Напроксен, қабынуға қарсы дәрі, фосфинит (|OPR2) лиганды қолданылатын винилнафталеннің асимметриялық гидроцианизациясы арқылы дайындалады. Бұл реакцияның энантиоселективтілігі маңызды, өйткені тек S энантиомері ғана медициналық тұрғыдан қажет, ал R энантиомері денсаулыққа зиян келтіретін әсер етеді. Бұл реакция >90% стереоселективтілікпен S энантиомерін өндіре алады. Қабық өнімді қайта кристалдағаннан кейін оптикалық таза нитрилді алуға болады.

Тарих

Гидроцианизация туралы алғаш рет Артур мен Пратт 1954 жылы хабарлаған, олар сызықтық алкендердің гидроцианизациясын гомогенді катализ арқылы жүзеге асырған. Бутадиенді адипонитрилге каталитикалық гидроцианизациялаудың өнеркәсіптік процесін Уильям С. Дринкард ойлап тапты.

Трансгидроциандалу

Трансгидроцианизацияда HCN эквиваленті цианогидриннен, мысалы, ацетон цианогидринен, басқа HCN қабылдаушыға беріледі. Бұл ауысу процесі тепе-теңдік негізінде жүзеге асады және сілте (немесе база) арқылы басталады. Реакцияны қабылдау реакцияларымен немесе альдегид сияқты күштірек HCN қабылдаушыны қолдану арқылы жылдамдатуға болады.