Кіріспе
Эдмунд Стротер Фелпс (Edmund Strother Phelps, 1933 жылғы 26 шілдеде туған) – американдық экономист және 2006 жылғы Экономика ғылымдары саласындағы Нобельдік сыйлықтың иегері. Карьерасының басында ол 1960 жылдардың бірінші жартысында Йель университетінің Каулс қорында экономикалық өсудің көздері туралы зерттеулерімен танылды. Джон фон Нейманның еңбектерімен байланысты "алтын қағида" бойынша жинақтау деңгейін көрсетуі, бір ұлттың болашақ ұрпақтар үшін жинақтау мен инвестициялаудың орнына қазіргі тұтынуға қанша қаражат жұмсауы керектігі туралы зерттеулерге жол ашты. Фелпс 1966 жылдан 1971 жылға дейін Пенсильвания университетінде жұмыс істеді, ал 1971 жылы Колумбия университетіне көшті. Оның ең маңызды еңбегі – жұмыспен қамтуды анықтау және баға-жалақы динамикасының макроэкономикалық теориясын қолдау үшін толымсыз ақпарат, жетілмеген білім және жалақы мен бағалар туралы күтулерді қамтитын микронегізді енгізу болды. Бұл оның жұмыссыздықтың табиғи деңгейін: оның болуын және оның мөлшерін анықтайтын механизмді дамытуына әкелді. 2000 жылдардың басында ол бизнес инновацияларын зерттеуге көшті. 2001 жылдан бері Колумбия университетінің Капитализм және қоғам орталығының негізін қалаушы директоры болып табылады. 1982 жылдан 2021 жылға дейін Колумбия университетінде саяси экономика профессоры болды. 2022 жылдың 1 қаңтарында оның лауазымы Маквикар атындағы саяси экономика профессоры болып өзгерді.
Edmund Strother Phelps (born July 26, 1933) is an American economist and the recipient of the 2006 Nobel Memorial Prize in Economic Sciences. Early in his career, he became known for his research at Yale's Cowles Foundation in the first half of the 1960s on the sources of economic growth. His demonstration of the golden rule savings rate, a concept related to work by John von Neumann, started a wave of research on how much a nation should spend on present consumption rather than save and invest for future generations. Phelps was at the University of Pennsylvania from 1966 to 1971 and moved to Columbia University in 1971. His most seminal work inserted a microfoundation, one featuring imperfect information, incomplete knowledge and expectations about wages and prices, to support a macroeconomic theory of employment determination and price wage dynamics. That led to his development of the natural rate of unemployment: its existence and the mechanism governing its size. In the early 2000s, he turned to the study of business innovation. He is the founding director, since 2001, of Columbia's Center on Capitalism and Society. He was McVickar Professor of Political Economy at Columbia from 1982 to 2021. On January 1, 2022, his title changed to McVickar Professor Emeritus of Political Economy.
Ерте өмір және білім
Фелпс 1933 жылғы 26 шілдеде Иллинойс штатының Эванстон қаласында дүниеге келді. Алты жасында отбасымен Нью-Йорк штатының Хадсон қаласындағы Гастингске көшіп барды, және мектеп жылдарын осы жерде өткізді. 1951 жылы Амхерст колледжіне бакалавриатқа түсті. Әкесінің кеңесімен, Фелпс Амхерсттегі екінші курсында алғашқы экономика курсына жазылды. Экономист Джеймс Нельсон Пол Сэмюэлсонның танымал «Экономика» оқулығы негізінде курс өткізді. Фелпс бизнеске формалды талдау қолдану мүмкіндігіне қатты әсерленді. Ол қазіргі экономикалық теориядағы шешілмеген маңызды мәселе және микроэкономика мен макроэкономика арасындағы үлкен алшақтық бар екенін тез байқады. 1955 жылы Амхерстте бакалавр дәрежесін алғаннан кейін, Фелпс Йель университетіне жоғары білім алуға түсті. Йельде ол болашақ Нобель сыйлығының лауреаттары Джеймс Тобин және Томас Шеллинг сияқты ғалымдардан дәріс алды. Фелпсқа Уильям Феллнердің де үлкен әсері болды, оның курсы агенттердің күтулеріне баса назар аударды. Фелпс 1959 жылы Йель университетінен экономика ғылымдарының докторы ғылымын қорғады.
1960 және 1970 жылдардағы зерттеулер
Докторлық диссертациясын қорғағаннан кейін Фелпс RAND Corporation компаниясында экономист болып жұмыс істеді. Алайда, RAND-де макроэкономиканы зерттеу мүмкіндігінің болмағандығын (компанияның негізгі бағыты қорғаныс саласы болғандықтан) сезінген Фелпс академиялық ортаға оралуға шешім қабылдады. 1960 жылы ол Йель университетінде сабақ беріп жүргенде, Cowles Foundation ғылыми-зерттеу институтында жұмыс істеді. Cowles Foundation-да оның зерттеулері негізінен Роберт Солоудың жұмыстары негізінде неоклассикалық өсу теориясына қатысты болды. 1961 жылы Фелпс өзінің зерттеулерінің бір бөлігі ретінде "Алтын қағида" бойынша жинақтау нормасы туралы маңызды мақала жариялады, бұл оның экономикалық ғылымға қосқан маңызды үлесінің бірі болды. Ол сонымен қатар ақша-кредит экономикасы, Рикардолық эквиваленттілік және оның оңтайлы өсумен байланысы сияқты экономикалық теорияның басқа да салаларын зерттеді. Cowles Foundation-дағы қызметі Фелпске Артур Окун және осы саладағы басқа да белгілі ғалымдармен байланыс жасауға мүмкіндік берді. Ол өсу теориясы бойынша жұмыс істейтін басқа да жетекші экономистермен, соның ішінде Дэвид Касс және Нобель сыйлығының лауреаты Тьяллинг Купманспен бірлесіп жұмыс істеді. 1962–63 оқу жылында Фелпс MIT-ге барып, болашақ Нобель сыйлығының иегерлері Пол Самуэльсон, Роберт Солоу және Франко Модильянимен қарым-қатынас жасады. Зерттеулер Филипс қисығының микроэкономикасына маңызды түсініктер берді, оның ішінде күтулердің (адаптивті күтулер нысанында) және жалақы мен бағаларды белгілеудегі толық емес ақпараттың рөлі зерттелді. Сонымен қатар, жұмыссыздықтың табиғи деңгейі туралы ұғым енгізілді және еңбек нарығының тепе-теңдігі инфляция деңгейіне тәуелсіз екені, сондықтан жұмыссыздық пен инфляция арасында ұзақ мерзімді сауда-саттық болмайтыны дәлелденді. Егер бұл дұрыс болса, онда Кейнстің сұранысты басқару саясаты тек уақытша әсер етеді және экономикадағы ұзақ мерзімді жұмыссыздық деңгейін бақылау үшін қолданылмайды. 1969 жылдың қаңтар айында Фелпс инфляция мен жұмыспен қамтуды анықтаудың микронегіздері бойынша зерттеулерді қолдау мақсатында Пенн университетінде конференция ұйымдастырды. Конференция материалдары келесі жылы үлкен әсер еткен кітапта жарияланды және "Фелпс жинағы" деп аталды. Филипс қисығы бойынша зерттеулерімен қатар, Фелпс басқа экономистермен экономикалық өсу, ақша-кредит және фискалдық саясаттың әсері, халықтың оңтайлы өсуі және т.б. салаларында зерттеулер жүргізді. Кейін Джон Муттың рационалды күтулер теориясы енгізілген кезде Фелпстің негізгі қағидалары сынға ұшырады, бұл теорияны болашақ Нобель сыйлығының лауреаты Роберт Лукас кеңінен танымал етті. Фелпс, Кальво және Джон Тейлор бірлесіп, жабысқан жалақылар мен бағаларды қолдану арқылы рационалды күтулер негізінде Кейнс экономикасын қайта құру бағдарламасын бастады. Олар жалақы шарттарының бірнеше кезеңдерге алдын ала белгіленетінін модельдерге нақты енгізді, бұл идея Фелпстің 1968 жылғы жұмысынан туындаған. Бұл зерттеу 1977 жылы Тейлормен бірлесіп жарияланған мақалаға әкелді, онда жалақыны кезең-кезеңмен белгілеудің ақша-кредит саясатына экономикалық құбылмалылықты тұрақтандыруда рөл атқаратыны дәлелденді. 1983 жылы Кальвоның еңбегінде одан әрі дамытылған, жабысқан жалақы мен бағаны белгілеуді қолдану Жаңа Кейнс экономикасының негізгі тасы болды. 1970 жылдары Фелпс пен Кальво асимметриялық ақпарат жағдайында оптималдық келісімшарттарды зерттеуде де бірлесіп жұмыс істеді. Фелпс 1969–70 жылдары Стэнфорд университетіндегі Мінез-құлық ғылымы бойынша орталықта болды. Нобель сыйлығының лауреаттары Амартия Сен және Кеннет Ароумен болған әңгімелер, әсіресе, Жон Ролздың философиясының ықпалы, оны жыл бойы Орталықта кездестірді, бұл Фелпсті макроэкономикадан тыс зерттеулерге итермеледі. Нәтижесінде, 1972 жылы ол статистикалық дискриминация деп атаған жаңа сала бойынша маңызды зерттеулер жариялады. Ол сонымен қатар Ролздың "Әділет теориясы" кітабынан алынған идеяларды қолдана отырып, экономикалық әділдік туралы зерттеулер жариялады. 1971 жылы Фелпс Колумбия университетінің экономика факультетіне ауысты, онда болашақ Нобель сыйлығының иегерлері Уильям Викри мен Джеймс Хекман (болашақ лауреат Роберт Мунделл үш жылдан кейін қосылды), сондай-ақ Фобс Драймс, Гильермо Кальво және Джон Б. Тейлор бар еді. Онда ол инфляциялық салық және фискалдық саясаттың оңтайлы инфляцияға әсері туралы зерттеу жариялады. 1972 жылы Фелпс өзінің жаңа теориясының саяси салдарларын анықтауға бағытталған жаңа кітабын жариялады. Кітап оның "күтулермен толықтырылған Филипс қисығын" одан әрі танымал етті және жұмыссыздыққа қатысты гистерезис ұғымын енгізді (ұзақ мерзімді жұмыссыздық жұмысшылардың біліктілігін жоғалтуы және көңіл күйінің төмендеуі салдарынан толыққанды қайта орнатылмайды). 1970 жылдардың соңында Фелпс және оның бұрынғы студенті Роман Фридман рационалды күтулерді қабылдаудың салдары зерттеді, бастапқыда тәуелсіз және кейін бірлесіп. Олардың нәтижелері рационалды күтулер агенттердің күтулерін модельдеудің дұрыс жолы емес екенін көрсетті. Олар 1981 жылы осы мәселе бойынша конференция ұйымдастырды және нәтижелерін 1983 жылы кітапта жариялады. Алайда, рационалды күтулер макроэкономикада стандартқа айналғандықтан, кітап бастапқыда жауапаздықпен қабылданды және көбінесе назарсыз қалды. 2007–2008 жылдардағы қаржылық дағдарыс, сондай-ақ рационалды күтулер модельдерінің оны болжамауға қабілетсіздігі осы еңбекке қайта қызығушылықты тудырды. 1980 жылдары Фелпс еуропалық университеттермен және институттармен, соның ішінде Banca d'Italia (1985–86 оқу жылында көп бөлігін өткізген) және Париждің Observatoire Français des Conjonctures Économiques (OFCE) мен ынтымақтастығын арттырды. Ол инфляция тоқтамаған жағдайда Еуропадағы тұрақты жоғары жұмыссыздықтың себебін анықтауға қызығушылық танытты және осы мәселе бойынша Жан Поль Фитоуссимен (OFCE директоры) бірлесіп зерттеулер жүргізді. Одан әрі зерттеулер Фелпстің бұл құбылыстың уақытша емес, тепе-теңдік жұмыссыздығының өзгеруі салдары екеніне сендірді. Келесі жылдары Фелпс жұмыссыздықтың табиғи деңгейін эндогенді анықтауға бағытталған теорияны құруға тырысты. Ол 1994 жылы жарияланған "Құрылымдық дағдарыстар: Жұмыс, пайшалым және активтердің қазіргі тепе-теңдік теориясы" атты кітабында зерттеулерінің бір бөлігін жариялады. Фелпс Римнің Tor Vergata университетіндегі Луиджи Паганеттомен жақын ынтымақтастықта жұмыс істеді және 1988 мен 1998 жылдар аралығында Villa Mondragone халықаралық семинарының ұйымдастырушылары болды.
and introduced the concept of hysteresis with regard to unemployment (prolonged unemployment is partially irreversible as workers lose skill and become demoralized). In the late 1970s, Phelps and one of his former students, Roman Frydman, conducted some research on the implications of assuming rational expectations, at first independently and then in collaboration. Their results suggested that rational expectations are not the correct way to model agents' expectations. They organized a conference on the issue in 1981 and published the proceedings in a 1983 book. However, as rational expectations were becoming the standard in macroeconomics, the book was initially received with hostility and was largely ignored. The financial crisis of 2007–2008, along with the failure of rational expectations models to predict it, led to a renewed interest in the work. In the 1980s, Phelps increased collaboration with European universities and institutions, including Banca d'Italia, where he spent most of his 1985–86 sabbatical, and Observatoire Français des Conjonctures Économiques (OFCE) in Paris. He became interested in the puzzle of the persistent high unemployment in Europe despite no pause in inflation and published on the subject with Jean Paul Fitoussi (the director of OFCE). Further study led Phelps to believe that it is not a transitory phenomenon but the effect of changes in equilibrium unemployment. During the following years, Phelps tried to build a theory to determine endogenously the natural rate of unemployment. He published partial research results in a 1994 book, Structural Slumps: The Modern Equilibrium Theory of Employment, Interest and Assets. Phelps also collaborated closely with Luigi Paganetto at the University of Rome Tor Vergata and, between 1988 and 1998, as co organizers of the Villa Mondragone International Seminar.
1990 жылдардағы зерттеулер
1990 жылы Фелпс жаңа ЕҚДБ-ның Мәскеуге жасаған миссиясына қатысып, Кеннет Ароумен бірге Кеңес Одағын реформалау жөніндегі ұсыныс жасады. ЕҚДБ құрылғаннан кейін ол оның Экономикалық кеңесшілер кеңесінің мүшесі болды және 1993 жылға дейін қызмет етті. ЕҚДБ-дегі жұмысы және бұрынғы студенті Роман Фридманмен ынтымақтастығы Фелпске Шығыс Еуропаның өткел экономикасына қызығушылық тудырды. 1980-жылдардың соңы мен 1990-жылдардың басында Фелпс бизнес активтерінің құны табиғи деңгейді анықтайтын жаңа ақшалай емес жұмыспен қамту теориясын жасады. Оның «Структуралық құлдыраулар» (1994) кітабында толық баяндалған теориясы 1980-жылдардағы инфляциясыз Еуропаның құлдырауын түсіндіреді: әлемдік нақты пайыздық мөлшерлемесінің өсуі, технологиялық прогреске қол жеткізу мүмкіндіктерінің төмендеуі және Еуропаның дамып келе жатқан әл-ауқат мемлекеті ұсынып отырған әлеуметтік байлықтың артуы – бұл негізгі себептер. 2000 және 2001 жылдардағы «құрылымдық өрлеулер» теориясы туралы екі мақала АҚШ-тың 1990-жылдардың соңындағы инфляциясыз өсуін түсіндірді және оның уақытша екенін мәлімдеді. Оның зерттеулерінде Батыс әлеміндегі соңғы бір ғасырдағы үлкен экономикалық өзгерістер ақшалай емес шоктардан ғана туындамай, сонымен қатар ақшалай емес механизмдер арқылы жүзеге асырылады деген тезис дамытылды. Бұл кітапта, сондай-ақ кейінгі мақалаларда АҚШ, Ұлыбритания және Франциядағы жұмыссыздық деңгейінің өзгеруі минималды инвестициямен байлықтың жиналуынан туындады деп айтылды. 1990-жылдардың ортасында оның зерттеулері экономикалық интеграция деп аталатын жаңа бағытқа бұрылды. 1997 жылы ол жалпы оқырмандарға арналған «Еңбекті сыйлау» атты кітап жариялады, онда әлеуметтік жағдайы нашар жұмыскерлер арасындағы жұмыссыздық пен төмен жалақының себептері мен шешімдері қарастырылды.
Жеке өмір
1974 жылы Фелпс Вивиана Мондорға үйленді. Басылымдар Фелпстің көптеген жетістіктеріне қарамастан, оның жеке көлігі жоқ екенін жазды.
Құрмет пен марапаттар
1981 жылы Фелпс АҚШ Ұлттық ғылым академиясының мүшесі болып сайланды. 2006 жылы ол Альфред Нобельді еске алу үшін Экономика ғылымдары бойынша Швеция банкінің сыйлығын алды, бұл сыйлық көбінесе экономика бойынша Нобель сыйлығы деп аталады және «макроэкономикалық саясаттағы уақыт аралық таңдауларды талдауы» үшін берілді. Сыйлықты жариялаған Швеция Корольдік ғылым академиясы Фелпстің жұмысы «экономикалық саясаттың қысқа мерзімді және ұзақ мерзімді әсерлері арасындағы байланысты тереңдеткенін» айтты. 2000 жылы Фелпс Америка экономикалық қауымдастығының құрметті мүшесі атанды. 2008 жылдың ақпан айында ол Францияның Құрмет Легионының кавалері болып тағайындалды. Төрт айдан кейін ол Кильдегі Дүниежүзілік экономика институтының жаһандық экономика сыйлығын алды. 2014 жылы ол Қытай үкіметінің Достық сыйлығымен және Йель университетінің Уилбур Люциус Кросс медалімен марапатталды. Бұған қоса, Фелпс өзінің ғылыми еңбегін мойындаған бірнеше танымал оқу орындарынан құрметті дипломдар алды. 1985 жылы ол өзі бітірген Амхерст колледжінен құрметті диплом алды. 2001 жылдың маусым айында Мангейм университетінен, 2003 жылдың қазан айында Лиссабонның Жаңа университетінен, 2004 жылдың шілде айында Париж Дофин университетінен және 2004 жылдың қазан айында Исландия университетінен құрметті докторлық диплом алды. Ол сонымен қатар Париж саяси зерттеулер институтының (2006), Буэнос-Айрес университетінің (2007), Цинхуа университетінің (2007) және Брюссельдің еркін университетінің (2010) құрметті докторлық дипломдарын иеленді. 2010 жылдан 2016 жылға дейін ол Фучжоудағы Миньцзян университетінің Жаңа Хуаду бизнес мектебінің деканы қызметін атқарды.