Кіріспе
Панамадағы ғылыми-зерттеу институты
Смитсоновтың тропикалық зерттеу институты (STRI, lang es) Панамада орналасқан және Смитсонов институтының АҚШ-тан тыс жердегі жалғыз бөлімшесі болып табылады. Ол тропикалық экожүйелердің өткені, қазіргі жағдайы және болашағын, сондай-ақ олардың адамның әл-ауқаты үшін маңыздылығын түсінуге арналған. STRI 1923 жылы Панама каналы аймағындағы Барро Колорадо аралында құрылған шағын далалық станциядан бастау алып, әлемдегі жетекші тропикалық зерттеу ұйымдарының біріне айналды. STRI-ның құрылыстары тропикалық аймақтарда ұзақ мерзімді экологиялық зерттеулер жүргізуге мүмкіндік береді және жыл сайын әлемнің түкпір-түкпіріндегі академиялық және ғылыми-зерттеу мекемелерінен келген шамамен 1200 ғалым оны пайдаланады.
Тарих
Смитсониялық ғалымдар Панамаға алғаш рет 1904 жылдан 1914 жылға дейін Панама каналын салу кезінде келді. Смитсондар институтының хатшысы Чарльз Дулиттл Уолкотт 1910 жылы Федерико Бойдпен жаңа Канал аймағының биологиялық инвентаризациясын жүргізу туралы келісімге келді, және бұл зерттеу кейіннен бүкіл Панаманы қамтуға дейін кеңейтілді. Олардың көп еңбегінің арқасында 1923 жылы Канал аймағының губернаторы Барро Колорадо аралын (БКА) биологиялық қорық деп жариялады, осылайша ол Америкадағы ең алғашқы биологиялық қорықтардың бірі болды. 1920-1930 жылдары Гатун көліндегі BCI, АҚШ университеттері мен Смитсондар институтының ғалымдары үшін ашық аспандағы зертханаға айналды. 1940 жылы BCI Канал аймағының биологиялық аймағы (CZBA) деп белгіленген кезде, 300-ден астам ғылыми жарияланым BCI биотасын сипаттады. 1946 жылғы Үкіметтік қайта ұйымдастыру заңында BCI Смитсондар институтының бөлімшесіне айналды. Смитсония тропикалық зерттеу институты (STRI) 1966 жылы құрылды. STRI-де орташа есеппен 350 ағымдағы зерттеу жобасы бар және жыл сайын ғылыми журналдарда 400-ден астам рецензияланған мақала жарияланады.
Мақсаты
STRI-ның ғылыми-зерттеу орталықтары штатты ғалымдарға, стипендиаттарға және келуші ғалымдарға зерттеу мақсаттарына қол жеткізуге мүмкіндік береді. STRI-дың көптеген штатты ғалымдары тропиктік аймақтарда тұрады және географиялық шектеулерсіз жеке зерттеу басымдықтарын іске асыруға ынталандырылады. Олардың ұзақ мерзімді бағдарламаларының үздіксіздігі терең зерттеулер жүргізуге мүмкіндік береді, соның нәтижесінде элиталық стипендиаттар мен келушілер тобы тартылады. Стипендиаттар мен келушілерге белсенді қолдау көрсету ресурстарды одан әрі пайдалануға мүмкіндік береді және әр жыл сайын STRI-ға 1200-ден астам ғалымды тартады.
Академиялық бағдарламалар
STRI жыл сайын 10-15 университет далалық курстарын ұйымдастырады. Қатысатын университеттердің қатарында Принстон, Макгилл, Солтүстік-Шығыс, Висконсин Грин-Бей, Йель, Гарвард, Огайо штаты, Аризона штаты, Маркет, Техас A&M Батлер, Кембридж, Дартмут колледжі және Вермонт университеті бар. STRI Панама мен Орталық Америка студенттері үшін қарқынды далалық курс та ұйымдастырады. 1965 жылдан бері STRI әртүрлі академиялық деңгейдегі 5500-ге жуық стипендианттар мен тәжірибешілерді қолдады, олардың ішінде бакалавр, магистр және PhD студенттерінен бастап, докторантурадан кейінгі және аға зерттеушілер де бар.
Барро Колорадоның табиғи ескерткіші
Барро Колорадо табиғат ескерткіші 16 км² Барро Колорадо аралын қамтиды, ол тропикалық орманмен жабылған және дерлік толық сақталған сүтқоректілер фаунасына ие. Оған сонымен қатар, әртүрлі сатылардағы орманмен жабылған 40 км² құрлықтағы түбектер де кіреді, олар манипуляциялық далалық тәжірибелер жүргізу үшін пайдаланылады. Ескерткіш Панаманың 220 км² Соберанья ұлттық паркімен шектеседі. Қорғалған жағдайда шамамен бір ғасыр бойы жиналған зерттеулердің беспрецеденттік қорына ие болған Барро Колорадо аралы тропикалық зерттеулердің маңызды жаһандық орталығына айналды. Барро Колорадо күнделікті келушілерге ашық, бірақ алдын ала брондау қажет.
Басқа зерттеу орындары
STRI Панамада орналасқан болса да, зерттеулер тропиктердің барлық аймақтарында жүргізіледі. Смитсонияның Орманды жаһандық жер обсерваториясы (ForestGEO) желісі (бұрынғы CTFS, Тропикалық орман ғылымы орталығы) Африка, Азия, Еуропа және Американың 28 еліндегі 70-тен астам орман учаскелерін бақылау үшін стандартты зерттеу протоколдарын пайдаланады. Протоколдар 1980 жылдардың басында BCI-де әзірленген. 12 000 түрді қамтитын алты миллионнан астам жеке ағаштар зерттелуде. STRI-дың Орман фрагменттерінің биологиялық әртүрлілігі жобасы Орталық Амазония аймағындағы орманның сақталуына ландшафт өзгерістерінің әсерін зерттеу үшін 0,01, 0,1 және 1,0 км² ауданындағы эксперименталды орман фрагменттерін құрды. STRI теңіз ғалымдары коралл рифтеріндегі организмдердің генетикалық оқшаулану деңгейін зерттеуге қатысты жаһандық зерттеу жүргізіп жатыр.
Панама қаласындағы нысандар
STRI штаб-пәтері Панама қаласының Анкон ауданындағы Эрл С. Туппер ғылыми-зерттеу, кітапхана және конференциялық орталығында орналасқан. STRI-де Панама қаласының маңында басқа да нысандар бар, оның ішінде Тропикалық палеоэкология және археология орталығы, Parque Natural Metropolitano табиғи паркіндегі Canopy Access Crane жүйесі (Панаманың Кариб теңізі жағалауындағы Сан-Лоренцо ұлттық паркіндегі ұқсас кранмен), және Амадор бұғазындағы Naos теңіз және молекулалық зертханалары бар. Теңіз зертханасында Панама шығанағындағы зерттеулерді жеңілдететін док, ылғал зертханасы және ғылыми суға бату кеңсесі орналасқан. Бұл бұғаз, Панама каналының Тынық мұхитынан кіретін жерінде, STRI-дың келушілер орталығы – Пунта Кулебра табиғат орталығына да үй иесі. Орталық жыл бойы жалпы жұртшылық пен мектеп оқушыларына ашық.
Панаманың басқа жерлеріндегі нысандар
STRI-нің лабораториялары Гамбоа қаласында орналасқан, ол Панаманың орталық бөлігінде Соберьяния ұлттық паркімен, Панама каналымен және Шагрес өзенімен іргелес жатыр. Гамбоа зертханалары орман экологиясы, жануарлардың мінез-құлқы, өсімдіктер физиологиясы, эволюция және басқа да салаларды зерттеуге мүмкіндік береді. Соберьянияға жақын орналасқан STRI-де 700 гектарлық Панама каналы су бассейніндегі эксперимент жүргізіледі, ол жерді пайдаланудың әртүрлі тәсілдерінің гидрологияға, көміртегі жинақтауға және орманды қайта өсіру әлеуетіне тигізетін әсерін анықтауға бағытталған. STRI-де екі Кариб теңізі зертханасы бар. Олардың бірі – Колон қаласының жанында, Кариб теңізінен Панама каналына кіретін жерде орналасқан Пунта Галета теңіз зертханасының кішкентай ғимараты. Екіншісі – Бокас-дель-Торо зерттеу станциясы, ол Бокас-дель-Торо қаласының ортасынан бір шақырымдай қашықтықта, Колон аралында орналасқан заманауи теңіз зертханасы. Зерттеу станциясында мангр, теңіз шөптері және коралл рифтері экожүйелеріне қолжетімділікті қамтамасыз ететін док, сүңгуірлік жабдықтар және шағын зерттеу кемелерінің паркі бар. Фортуна далалық станциясы Панаманың батысындағы таулы орманға қолжетімділік ұсынады. STRI-нің кішкентай далалық станциясы Коиба ұлттық паркіне қарасты Коибита аралында орналасқан. Станция 500 км² аумақты қамтитын Коиба аралына және Шығыс тропикалық Тынық мұхитының кең коралл рифтеріне қолжетімділікті қамтамасыз етеді.
Дау
Buzzfeed News 2021 жылы жариялаған мақаласында институттағы жоғары лауазымды еркектердің жыныстық зәбірлеушілік әрекеттерінің үлгісіне тап болған 16 әйелдің оқиғасы айтылды, олардың бірі өз қате мінез-құлқының болғанын мойындады. Оқиғалардың ішінде сөздік мазақтау, жыныстық шабуыл, немесе қаламаған назар аудару болды, нәтижесінде Институт ішінде өзгерістер қажеттігіне үлкен шақыру жасалды. Осының салдарынан қызметкерлер жұмыстан босатылды, ішкі тергеу жүргізілді, кейбір адамдар лауазымдарынан алынды және институттың ресурстары қолжетімді болды. Дегенмен, көптеген құрбандар әлі де айыпталушылардан кек алуға тап болып жатыр, оның ішінде деректерді бермей қою сияқты жағдайлар да бар. STRI-де әйел ғалымға ер ғалым шабуыл жасағаннан кейін зерттеушілер ұйықтайтын бөлмелерге құлып қою туралы талап туды. Бұл туралы 2020 жылдың 9 желтоқсанында Ақ үйдің Гендерлік саясат кеңесіне (GPC) құрбандардың құқықтарын қорғайтын адвокат және олардың заңды өкілі Лора Данн жазған хатында толық баяндалған. STRI федералдық қаржыландыруды алады, ол АҚШ вице-президенті төрағалық ететін комитеттен беріледі, осы себепті хат жазылды. Nature журналынан алынған мәлімет бойынша: "Теуксбери барлық жатын бөлмелердің есіктері енді құлыпталатынын айтады, бірақ ол мұндай қауіпсіздік шаралары далалық жағдайларда тиімсіз екенін, себебі зерттеушілер шатырда ұйықтайды" деді.