Кіріспе

II дүниежүзілік соғыс кезінде нацистік Германияның Кригсмаринесі үшін салынған неміс U қайығы. U 859 – IXD2 типті U қайықтарының бірі болды, ол Жапон императорлық теңіз күштерімен бірге Қиыр Шығыста әрекет еткен «Монсун тобына» (Monsun Gruppe) қосылды.

Құрылыс

U 859 кемесі 1942 және 1943 жылдары Бременде салынды. 1943 жылдың шілдесінде аяқталғаннан кейін, Малайзияның Пенанг қаласына қауіпті сапар кезінде су астында ұзақ уақыт қалуына мүмкіндік беретін шнорхель қосылып, кеме күрделі түрде жаңартылды. Осылайша, ол 1944 жылдың көктеміне дейін әскери қызметке дайын болмады. Жұмыс істеу кезеңі мен түзетулерден кейін ол шығысқа қарай Кельден аттанды.

Дизайн

IXD2 типті неміс су асты қайықтары бастапқы IX типті су асты қайықтарына қарағанда едәуір үлкен болды. U 859 су бетінде тонна ығысуға және су астында тонна ығысуға ие болды. Су асты қайығының жалпы ұзындығы метр, қысым корпусының ұзындығы метр, ені метр, биіктігі метр, және сусыру тереңдігі метр болды. Су асты қайығы екі MAN M 9 V 40/46 турбонаддувты төрт тактілі, тоғыз цилиндрлі дизельді қозғалтқыштарымен және екі MWM RS34.5S алты цилиндрлі төрт тактілі дизельді қозғалтқыштарымен жабдықталған, олар су бетінде пайдалану үшін жалпы қуатын, ал су астында пайдалану үшін екі Siemens Schuckert 2 GU 345/34 екі бағытты электр моторларымен жалпы қуатын өндірді. Онда екі вал және екі винт болды. Су асты қайығына дейін тереңдікте жұмыс істеуге қабілетті болды. Су асты қайығының максималды беттік жылдамдығы км/сағ, ал максималды су асты жылдамдығы км/сағ болды. Су астында жүзген кезде, қайық жылдамдықпен сағат бойы, ал су бетінде жылдамдықпен сағат бойы жүре алатын. U 859 алты торпеда түтігімен (төрт тұмсыққа және екеуі кормаға орнатылған), 24 торпеда, бір SK C/32 теңіздік зеңбірек, 150 оқ, және 2575 оқпен Flak M42 және 8100 оқпен екі C/30 әуеге қарсы зеңбірекпен жабдықталған. Қайықта елу бес адам экипаж болды.

Қызмет тарихы

U 859 тек бір ғана соғыс патруліне шығып, одан ешқашан оралмағанына қарамастан, оның алты айлық қызметі өте оқиғалы болды және оны жарты әлемге, толығымен басқа соғыс аренасына жеткізді. Капитан-лейтенант Иоганн Джебсеннің басқаруымен U 859 кемесі 1944 жылдың 4 сәуірінде Кильден Пенангқа қарай жол тартты, жапондық қару-жарақ өнеркәсібінде қолдануға арналған металл ыдыстарда 31 тонна сынап тасымалдады. Кеме тасымалдау жолдарынан жалтап өтіп, Солтүстік Атлантикада болған кезде тәулігіне 23 сағат су астында болып, шноркелі арқылы жүзіп, әр күні сағат 23:00-де бір сағатқа ғана су бетіне көтерілетін, кейін бұл уақыт 15 минутқа дейін қысқартылды.

Колин

Саяхатының басынан үш апта өткен соң, Джебсен қабылдамауға болмайтын нысананы көріп қалды. "Колин" – бұрын американдық билікке өткен, Панамада тіркелген итальяндық жүк кемесі, қозғалтқышы бұзылғаннан кейін Солтүстік Атлантика мұхитында эскортсыз баяу қозғалып келе жатқан. U 859 үш торпедамен оны батырып, оңтүстікке қарай жолын жалғастырды. Кеме келесі екі ай бойы апатсыз жүзіп, Жақсы Үміт мүйісін айналып, Үнді мұхитына кірді. 5 шілдеде оны Lockheed Ventura ұшағы байқады, бірақ ол әуе шабуылға қарсы қарулармен атып түсірілді. Ұшақ экипажының ешкімі аман қалған жоқ. U 859 экипажынан біреуі қаза тауып, бір офицер ауыр жарақат алды. (Басқа дереккөздерде шабуылдаған ұшақ "Каталина" типтес теңіздік қанатын жойғыш ұшақ болған делінеді).

Джон Барри

Екінші құрбаны ең танымал болды және ХХ ғасырдың ең танымал қазына кеме апаттарының біріне айналды. Қорғаусыз "Либерти" кемесі Сауд Арабиясының патшалық отбасымен америкалық үкімет келісімінің аясында Аденнен Персия шығанағындағы Рас-Танураға 3 миллион күміс бір риалдық монета тасымалдап бара жатқан; күміс монеталар Сауд Арабиясының монархы король Абдул Азиз Аль Сауд үшін Америкада соғылған және кеменің қоймасында үлкен жәшіктерге жиналған. Кеме Арабия теңізіне кіреберісінен оңтүстікке қарай, белгілі бір координатада торпедалық шабуылға ұшырап, барлық жүгімен бірге суға батып кетті. 1994 жылы өткізілген ауқымды құтқару операциясы жоғалған монеталардың көп бөлігін қайтаруға мүмкіндік берді.

Тройлус

Үш күн өткен соң тағы бір күзетсіз сауда кемесі, британдық "Тройлус" та суға батып, алты теңізші мерт болды.

Тағдыр

1944 жылдың 23 қыркүйегінде U 859 кемесі Пенанг маңында, сапарының соңына жеткенде, Малакка бұғазында британдық су асты кемесімен тоқтатылды. Бұл кеме германдық сигналдарды бұзу арқылы U 859 кемесінің келу күні мен бағыты туралы алдын ала хабардар болған. Ауыр толқын мен екінші U қайығының жасырынып жүрген болуы мүмкін деген қиын жағдайда, Trenchant командашысы Артур Хезлет жылдам шабуыл жасап, кормовой торпедалық түтіктерді пайдаланып U 859 кемесінің орта бөлігіне тиді. U қайығы бірден суға батып, бірнеше бөлімшесі суға толып, командирі соның ішінде 47 адам суға кетті. Алайда, экипаждың жиырмасы қашып құтылуға үлкерді, салыстырмалы түрде шалқаяған теңізде люкті ашып, тыныш бетке қарай күресті. HMS Trenchant суға батқаннан кейін дереу тірі қалғандардың он бірін құтқарып алды, ал қалған тоғызын жапондықтар 24 сағат жүзіп жүргеннен кейін құтқарып, елге қайтаруды күту үшін жағаға алып кетті.

Құтқару

1972 жылы U 859 кемесінен 12 тонна сынап қалпына келтіріліп, Сингапурға әкелінді. Батыс Германия елшілігі бұл сынапқа меншік құқығын талап етті. Ұңғыма иеленушісі (Receiver of Wreck) сынапты қабылдап алды, ал Сингапурдың Жоғарғы соты: "Германия 1945 жылы толыққанды капитуляцияға бергеніне қарамастан, Германия мемлекеті ешқашан жойылған жоқ және егер одақтас державалардың біріне түсіп алынбаса, Германия мемлекетіне тиесілі барлық мүлік, Германия мемлекетіне тиесілі болып қала береді" деп шешім шығарды.