Кіріспе

Америкалық философ Холмс Ролстон III (19 қараша 1932 жылы туған) – Колорадо мемлекеттік университетінің философия профессоры және ерекше еңбек еткен профессор. Ол қоршаған орта этикасы мен ғылым мен дін арасындағы қарым-қатынасқа қосқан үлесімен ең жақсы танымал. Ролстон 2003 жылы Букингем сарайында Принц Филипп табыстаған Темплтон сыйлығының иегері атанды. Ол 1997–1998 жылдары Эдинбург университетінде Гиффорд лекцияларын оқыды. Сонымен қатар, ол METI (Messaging Extraterrestrial Intelligence) консультативтік кеңесінің мүшесі болып табылады. Ролстонның философиясындағы негізгі тақырыптық ұғымдарды және оның ойлау бағытын анықтауда дарвиндік модель пайдаланылады.

Өмір

Оның әкесі және атасы Холмс Ролстон, ал Холмс Ролстон кіші (кіші деген атауды қолданбаған) – пресвитериандық пасторлар болған. Ролстон III 1956 жылдың 1 маусымында Джейн Ирвинг Уилсонға үйленді, олардың бір қызы мен ұлы бар. Ол 1953 жылы Пресвитериандық Дэвидсон колледжін физика және математика мамандығы бойынша бакалавр дәрежесімен, ал 1956 жылы Пресвитериандық Одақ Семинариясын діни бакалавр дәрежесімен аяқтады. 1956 жылы Пресвитериан шіркеуінің (АҚШ) пасторы болып тағайындалды. 1958 жылы Эдинбург университетінен философия докторы (Ph. D.) ғылыми дәрежесін алды, оның ғылыми жетекшісі Томас Ф. Торранс болды. 1968 жылы Питтсбург университетінде ғылым философиясы бойынша магистр дәрежесін алды, содан кейін сол жылы Колорадо штаты университетінде философия пәнінің ассистент-профессоры болып жұмысқа орналасты және 1976 жылы толық профессор атанды. 1992 жылы университеттің еңбегі сіңген профессоры болды. 1998–1999 жылдары Эдинбург университетінде Гиффорд лекцияларын оқыды. 2003 жылы Темплтон сыйлығының лауреаты атанды. Ол шақыру бойынша барлық жеті құрлықта дәріс берді. 1990 жылы Халықаралық экологиялық этика қоғамының тұңғыш президенті болды.

Холмс Ролстон 1900-1977 жылдар

Холмс Ролстон (1900-1977), Холмс Ролстон III-тің әкесі, 1949-1969 жылдар аралығында АҚШ-тағы Вирджиния штатының Ричмонд қаласындағы Пресвитериан шіркеуінің христиандық білім беру кеңесінің бас редакторы болды және христиандық білім беру саласындағы оқу материалдарының көптеп жарияланған авторы еді. Ол 1941-1942 жылдары Ричмондтағы Теологиялық семинарияда "Спрант лекцияларын" оқыды, олар "Апостол Пауылдың әлеуметтік үндеуі" (John Knox Press, 1942) деген атпен жарияланды. Ол сонымен қатар Киелі кітаптағы тұлғалар туралы бірнеше кітап жазды, мысалы: "Мәсіхке қараған бет-бейнелер" (John Knox Press, 1959) және "Дәуіт төңірегіндегі тұлғалар" (John Knox Press, 1968). "Америкадағы кім кім" атты 39-шы басылымды, 1976-1977 жылдарды қараңыз.

Құқықтар туралы пікірлер

Ролстон адамдардың құқықтары бар екенін мойындайды, бірақ жануарлардың құқықтары және флораға құқықтарды кеңейту идеясын сынға алды, себебі жабайы табиғатта құқықтар жоқ. Ролстонның пікірінше, саналы тіршілікке құқықтар арқылы қарау экожүйелерге үйлесімсіз, және моральдық агент экожүйедегі азапқа тап болғанда, араласуға міндетті емес. 1991 жылы Ролстон былай деді:

«Өсімдіктер мен жануарлар дүниесін, жойылып бара жатқан түрлерді немесе экожүйелерді қорғау үшін мәдени тұрғыдан кеңейтілген құқықтарды және психологиялық негізделген пайдалы құралдарды қолдануға тырысқанда, біз тек сөзге кекейте аламыз. Шын мәнінде, біз бигорн қойларын қорғауға тырысқанда жоғалып кетеміз, себебі жабайы табиғатта пумалар өлтірген қойлардың құқықтарын немесе олардың пайдасын ескермейді, ал адамдар мәдениетте қойларды өлтіріп, оларды үнемі жейді, сонымен қатар адамдардың пумалар немесе басқа адамдар жемеуге толық құқығы бар. Жабайы табиғатта құқықтар жоқ, ал табиғат жеке жануарлардың әл-ауқатына бейжай. Ролстон сондай-ақ «экологиялық этика жабайы табиғатта хищтілікті жақсы деп қабылдайды» деп мәлімдеді. Ролстон хищтілікті құрметтеу қажет дейді, өйткені ол үлкен экожүйе және эволюциялық процестер үшін маңызды. Мысалы, хищтік жануарлар олжа түрлерінің популяциясынан әлсіз және жарамсыз жекелерін жояды, бұл осы түрлердің жалпы тұтастығына үлес қосады, ал хищтік жануарлардың жарамсыз организмдерді іріктеуі табиғи іріктеудің эволюциялық процесі үшін маңызды, Ролстонның пікірінше, бұл процесте өмір күрделі және әртүрлі формаларға қарай дамиды. Біз өзіміз тұратын жерде ешқандай нормативтік құрылым жоқ деп ойлаймыз және қалағанымызды істей аламыз. «Табиғаттағы құндылықтар субъективті ме, әлде объективті ме?» (1982)

Ғылым мен дін арасындағы интерфейс, белгілі бір мағынада, ешкімнің жері емес. Бұл жерде ешқандай мамандандырылған ғылым жеткіліксіз, сонымен қатар классикалық теология немесе академиялық философия да бұл аумақты толық иеленбеген. Бұл көп салалы аймақ, онда зерттеушілер көптеген салалардан келеді. Бірақ бұл біз өмір сүруге тиіс жер. Бүгін ғылыммен үйленген дін ертең жесір болады. Ал бүгін ғылымнан ажыраған дін ертең ешқандай ұрпақ қалдырмайды. «Ғылым мен дін: сынды зерттеу» (1987, 2006)

Ірі планеталық масштабта, біздің мәдениеттерімізді әлемнің қалыптасқан жағдайымен үйлесімді дамыту, оны өз қолымызбен қайта құрудан гөрі, өзімізге және өзіміз үшін қайта құруға тырысу дұрыс. Біз табиғаттан бұзылған өмірді табиғаттан бұзылған планетада қаламаймыз. «Жаңа экологиялық этика: Жердегі өмірдің келесі мыңжылдығы» (2012)

Біз маусымның алғашқы Пасха гүлін өткізіп алсақ, тым асығыспыз, оның кездесуі бізді тыныш сәтте қалдырмайды, өмір келісімінің белгісі, дауылға қарамастан мәңгілік сұлулықпен жалғасу үшін. Қыстар келсін, Жер бар болғанша өмір гүлдей береді. «Ролстон Пасха гүлін қарап» (2014)