Кіріспе

Уругвай департаменті

Рио-Негро департаменті (lang es, ˈri. o ˈneɣɾo) – Уругвайдың солтүстік-батыс аймағындағы департамент. Оның ауданы және халқы 54 765 адамды құрайды. Астанасы – Фрай-Бентос қаласы. Солтүстікте Пайсанду департаментімен, шығыста Такуарембо департаментімен, оңтүстік-шығыста Дуразно департаментімен, оңтүстікте Сориано департаментімен шектеседі. Батысында Рио-Уругвай өзені ағып, оны Аргентинадан бөліп тұрады.

Тарих

Республика алғаш рет алты департаментке 1816 жылдың 27 қаңтарында бөлінді. Сол жылы тағы екі департамент құрылды. Ол кезде Пайсанду департаментіне Рио-Негро өзенінен солтүстікке қарайғы барлық аумақ кірді, оған қазіргі Артигас, Ривера, Такуарембо, Салто, Пайсанду және Рио-Негро департаменттері кірді. 1837 жылдың 17 маусымында Уругвайдың жаңа әкімшілік бөлінісі жасалды және бұл аумақ үш бөлікке бөлінді. Жаңа бөліністе Пайсанду департаменті қазіргі Рио-Негро департаментін де қамтыды, ол 1868 жылы одан бөлінгенге дейін.

География

Рио-Негро департаменттің оңтүстік шекарасымен ағып, оңтүстік-шығыста Дуразно және оңтүстікте Сориано департаменттерімен табиғи шекараны құрайды. Департаменттің көп бөлігінен Рио-Негроға құятын арройостар (шағын өзендер) өтеді. Шығыстан батысқа қарай: шығысында Такуарембо департаментімен шекараны құрайтын Арройо Салсипуэдес Гранде, ал оның саласы Арройо Хуан Томас, Пайсанду департаментімен солтүстік-шығыс шекарасының шағын бөлігін құрайды, Арройо Трес Арболес және оның саласы Арройо Ислас де Аргуэльес, Арройо Ролон, Арройо Гранде, оның салалары Арройо де лас Флорес және Арройо Авериас Гранде, Арройо Дон Эстебан Гранде, Арройо Санчес Гранде, оның салалары Арройо Санчес Чико және Арройо Коладерас. Рио-Негро Фрай-Бентостан оңтүстік-батысқа қарай Уругвай өзеніне құяды. Бұл департаментке қатысты өзен арнасында екі гидроэлектр стансасы бар: Ринкон-де-Байгоррия су тоғаны, Байгоррия суқоймасын құрады, және Конститусьон су тоғаны (Пальмар су тоғаны деп те аталады), Пасо-де-Пальмар суқоймасын құрады. Екі жағдайда да электр стансалары Дуразно және Сориано департаменттерінде орналасқан. Пайсанду департаментімен солтүстік шекарасының үлкен бөлігін Арройо Негро құрайды, оның екі саласы департаменттің солтүстік-батысынан өтеді: Арройо Гутьерес Гранде және Арройо Беллако. Ол Сан-Хавьердің солтүстігінде және Аргентинаның Консепсьон-дель-Уругвай қаласының қарсы жағында Уругвай өзеніне құяды, құйылатын жерінде Арройо Негро құмды жағажайы (Плая Арройо Негро) пайда болады. Сондай-ақ, тікелей Уругвай өзеніне құятын Арройо Роман Гранде бар. Фрай-Бентостан жоғары, Уругвай мен Аргентина арасындағы Уругвай өзенінің иілісінде бірнеше құмды аралдар қалыптасқан. Департаменттің солтүстік-шығыс бөлігінен үлкен тау тізбегі Кучилья-де-Аэдо басталады, ол солтүстік-шығысқа қарай созылып, Салто және Ривера департаменттері арасындағы ең биік нүктелерін құрайды. Квебрахо тауы осы тізбектің бір бөлігі. Департаменттің батыс бөлігіндегі екінші, кіші тау тізбегі – Кучилья-де-Наварро. Бұл тізбектерден тәуелсіз, Серро Пеладо тауы оңтүстік орталық бөлігінде, ал Серро Колорадо және Серро Мальвенир таулары Фрай-Бентостан оңтүстік-шығыста орналасқан.

Экономика

Департаменттің батыс бөлігінде өнеркәсіптің басты көзі – ауыл шаруашылығы. Басты ауыл шаруашылығы өнімдері – зығыр, күнбағыс, бидай, жүгері, жарма, жүзім және тағы да басқалары. Департаменттің шығыс жартысында қой мен мал жаюға қолайлы көптеген жайылымдар бар, олар департамент экономикасына маңызды үлес қосады. Басты өнеркәсіп салалары қайтадан агроөнеркәсіпке негізделген, олардың ішінде шарап және сүт өнімдерін өндіретін кәсіпорындар ең ірілері. Департаментте Фрей-Бентос қаласында орналасқан өзен порты да бар. Туризм департаментте күннен күнге танымал болып келеді, әсіресе Лас-Канас аймағындағы жылу сулы шипажайларға қызығушылық артып жатыр.

Ботния

Botnia S. A., фин корпорациясы Botnia компаниясының еншілес кәсіпорны, қазіргі уақытта Фрай Бентос қаласында ағартылған эвкалипт целлюлозасын өндіру үшін ірі целлюлоза зауытын салуда. Жобаға жұмсалған инвестиция шамамен 1 миллиард АҚШ долларын құрайды және зауыт 8000-нан астам адамды тікелей немесе жанама түрде жұмыспен қамтиды. Дегенмен, жобаға қарсыластары да бар. 2005 жылдың 30 сәуірінде Энтре-Риос провинциясынан келген 40 000-ға жуық аргентиналықтар, екі елдің экологиялық ұйымдарымен бірге халықаралық көпірді тосып, Аргентина үкіметінен уругвайлық үкіметке зауыт құрылысын тоқтату үшін араласуды талап етті, олар бұл зауыт Уругвай өзенін қатты ластайды деп мәлімдеді. 2005 жылдың 20 желтоқсанында Дүниежүзілік банк жүргізген зерттеу нәтижесінде зауыттың қоршаған ортаға немесе туризмге кері әсер етпейтіні анықталды, алайда экологиялық ұйымдар бұл қорытындымен келіспеді және 2005 жылдың соңында бірнеше рет көпірді қайтадан тосқан (соның ішінде Пайсанду маңындағы көпірді де жартылай тосқан).