Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Тайно тайпының түрі – әдетте Макана деп аталатын пальма ағашы.
Type of weapon of Taíno origin
the palm tree commonly known as Macana
Макана термині тайно тайпынан шыққан және Орталық және Оңтүстік Американың әртүрлі жергілікті мәдениеттері қолданған түрлі ағаштан жасалған қаруларды білдіреді. Бұл қарулар юкатек майя тілінде хадзаб немесе хац’аб деп аталған.
The term macana, of Taíno origin, refers to various wooden weapons used by the various native cultures of Central and South America. These weapons were referred to as a hadzab or hats'ab in Yucatecan Mayan.
Мағынасы мен шығу тегі
Макананың ең алғашқы мағынасы – ағаштан жасалған, бірақ қауіпті болу үшін жеткілікті өткір қылыш тәрізді қару. Бұл термин кейде оксидианмен қапталған ұқсас ацтек қаруына да қолданылады, алайда кейбір мамандар осы нысанды науатль тіліндегі "макуахуитль" атауымен ажыратады. Анд тауларында испан конкистадорлары "макана" терминін инка әскерінің қару-жарағындағы бірнеше дөңгелек, сопақша сияқты қаруларға қолданды, әсіресе Часка чуки (мағынасы – "жұлдыз мұзы") және Чамби (сопақ) қаруларына. Бұл қарулар ағаштан жасалған саптан тұрады, соның ұшында ауыр металл (мыс немесе қола) немесе тас орнатылған. Аты айтқандай, Часка чуки ұшы сүйекті сындыру мүмкіндігін барынша арттыру үшін жұлдыз тәрізді болған. Олар инка қару-жарағындағы ең көп таралған қару еді, және жоғары шенді офицерлер үшін жұлдыз алтын немесе күмістен жасалған болуы мүмкін. Қазіргі испан тілінде бұл сөз түрлі дөңгелек ағаш қаруларды, әсіресе полицияның резеңке таяқшасын, Окинава тонфасына ұқсас пішінде білдіреді.
The earliest meaning attributed to macana is a sword like weapon made out of wood, but still sharp enough to be dangerous. The term is also sometimes applied to the similar Aztec weapon, which is studded with pieces of obsidian in order to create a blade, though some authorities distinguish this item by using the Nahuatl name macuahuitl. In the Andes, the Spanish conquistadors applied the term "macana" to the several blunt, mace like weapons at the disposal of the Inca army's arsenal, particularly to the Chaska chuqui (lit. star spear) and the Chambi (mace) weapons which consisted of a wooden shaft with a heavy metal (copper or bronze) or stone object at the end. As its name suggests, the Chaska chuqui tip was in a star shape to maximize the potential to break bone. They were the most common weapon in the Inca arsenal, and it is possible that gold or silver was used for the star for high ranking officers. In modern Spanish the word has broadened to refer to various types of blunt wooden weapons, especially a police nightstick, with a shape very similar to Okinawan tonfas.
Қолданылуы
Макананың мөлшері қолданылуына қарай едәуір өзгерген болуы мүмкін. Көбісі шамамен бір метрлік болған, бірақ басқа макана түрлері одан да ірі болды. Макана мөлшерінің алуан түрлілігі, әлдебір шайқас тактикасы, жауынгердің статусы немесе әскери иерархиядағы орны, этносаяси топ, немесе чулул ағашының қолжетімділігі сияқты қоршаған орта факторларына байланысты туған болуы ықтимал. Макана жасаушылар, әсіресе обсидиан тапшылығы артқан кезде, осы сыртқы ресурстан бір пышақтан көбірек бөлік жасау үшін сегменттерін қысқартуға тырысқан болуы мүмкін. Макананы бір қолмен қолдану пайдаланушыға бос қолымен қалқан ұстауға мүмкіндік береді, ал үлкен макана түрлеріне көбінесе екі қол қажет болады. Сондай-ақ, "өте берік ағаштан жасалған, [обсидианмен] қапталған екі қолды қылыштар" деп айтылады.
The sizes of macanas are thought to have varied significantly, depending on the application. Most were about one meter long, though other macana varieties were larger. Diversity in macana size likely arose due to various factors, including battle strategy, combatant status or position in the military hierarchy, ethnopolitical group, or environmental factors such as availability of chulul wood. Macana makers may have made their segments shorter to produce more of them per blade from this non local resource, especially if obsidian grew increasingly scarce. One handed use of macanas enables the user to hold a shield in the free hand while larger macana species typically necessitates two hands. and "two handed swords of very strong wood [studded with] obsidian."
Археологиялық қалдықтар
Маканаларда қолданылған обсидианның көптеген сынықтары призмалық пышақ сегменттері болды, олар майя төңірегіндегі кейінгі орналасқан жерлердегі ең көп кездесетін тас құралдардың бірі. Макана қалдықтары табылған археологиялық қазбалар көрсеткендей, кейбір орналасқан жерлерде, әсіресе көптеген сегменттері бар жерлерде, екі түрлі ұзындық үлестірімі байқалды – кішкентай (шамамен 8–10 мм) және үлкен (шамамен 20–24 мм және одан да көп). Бұл маканалардың екі түрлі өлшемде болуы мүмкін екенін көрсетеді.
Many of the obsidian shards used for macanas were prismatic blade segments, which are among the most abundant lithics at late sites in the Maya lowlands. Archeology in sites with macana remains has revealed that some sites, particularly those with large numbers of segments, had bimodal – smaller (ca. 8–10mm) and larger (ca. 20–24 +) – length distributions. This supports the possibility of two sizes of macanas.