Кіріспе

Шотланд инженері Генри Дайер (23 тамыз 1848 – 25 қыркүйек 1918) – шотланд инженері, Жапонияда батыстық үлгідегі техникалық білім беруді қалыптастыруға және шотланд-жапон қарым-қатынастарын дамытуға зор үлес қосып, еңбек еткен.

Ерте өмір

Генри Дайер 1848 жылғы 16 тамызда Мюрмадкин ауылында (қазір Беллшилл қаласына енген) қазіргі Солтүстік Ланаркширдегі Ботуэлл округінде дүниеге келген. 1865 жыл шамасында Дайер отбасы Глазгоға көшіп келді, онда Генри Джеймс Эйткен мен Компанияның Кранстонхиллдегі құю зауытында жұмыс істеді. Ол Томас Кеннеди мен А.С.Кирк басшылығымен инженерлік оқушы ретінде тәлім алды. Сонымен қатар, ол Ямао Йозомен бірге Андерсон колледжінде (кейін Стратклайд университеті) сабақтарға қатысты. Дайер 1868 жылдан бастап профессор Уильям Ранкиннің жетекшілігімен Глазго университетінде инженерлік білім алды, Ранкин инженерлік факультетті құруға ұмтылып тұрды. Ол 1868 жылы тағайындалған Уитуорт стипендиясын жеңіп алған алғашқы шотландтық болды, бұл стипендия механиканың теориясы мен тәжірибесінде дарынды жас адамдардың білімін жетілдіруге арналған. Генри Дайер 1873 жылы Глазго университетінің инженерлік факультетінен «инженерлік білімі бойынша сертификат» алып бітірді, бұл инженерлік білімінің бакалаврының алғашқы үлгісі болды.

Жапония (18731882)

Дайер Жапонияда негізінен Императорлық инженерлік колледжінің оқу бағдарламасын әзірлеуге қосқан үлесімен еске алынады. Мэйдзи Жапониясының Қоғамдық жұмыстар министрлігінің (Кобу Шо) аясындағы инженерлік мекеме, түрлі өнеркәсіптік салаларда жас жапон инженерлерін даярту арқылы жылдам жаңғыртуға бағытталған. 1872 жылы Йозо Ямао бастаған бастамамен Мэйдзи үкіметі жаңа құрылған инженерлік мектепке оқытушылар іздеді. Ямаоның байланыс адамы Хью Мэтисон Льюис Гордонмен және Уильям Джон Маккворн Рэнкинмен кеңесті. Ранкин Дайерді директор және инженерлік факультет профессоры ретінде тағайындап, оқытушылар құрамын ұйымдастырды және сол кезде Иwakура миссиясының вице-послосы болған Ито Хиробумиге кеңес берді. Инженерлік институттың мақсаты – жас жапон инженерлерін даярлау, олардың тез индустриялануға жауапкершілік беруіне мүмкіндік беру. Дайер алты факультет үшін негізгі (жалпы және ғылыми пәндер), кәсіби (техникалық пәндер) және екі жылдық тәжірибелік курстарды қамтитын алты жылдық академиялық оқу бағдарламасын жасады. ICE бағдарламасы – Жапонияның нақты ғылыми және техникалық қажеттіліктеріне бейімделген Корольдік Үнді инженерлік колледжінің оқу бағдарламасының жаңартылған нұсқасы болды. Практикалық оқытуды қамтамасыз ету үшін Дайер Жапон империясындағы ең ірі Akabane Engineering Works құрылысына көмектесті. XIX ғасырдың соңында Жапонияда жүзеге асырылған көптеген маңызды инженерлік жобаларды оның бұрынғы студенттері жүзеге асырды, ал Дайер көптеген студенттерді білім алу үшін Глазгоға жіберді. 1882 жылы ICE-ден кеткен кезде Дайерге Құрметті директор атағы берілді және Император Мэйдзи оны шетелдіктерге берілетін ең жоғары жапондық наградасы – «Көктем Күннің» үшінші дәрежесі орденімен марапаттады. Ол Токиода прогрессивті инженерлік білім беру жүйесін құрды және Жапонияның өнеркәсіптік держава ретінде дамуына үлкен үлес қосты. Жапониядан оралған Генри Дайер түрлі жапондық артефактілер мен өнер туындыларын әкелді, олардың кейбіреулерін кейіннен оның ұрпақтары Митчелл кітапханасына (Глазго) және Эдинбург орталық кітапханасына сыйға берді. Эдинбург орталық кітапханасына Дайердің қызы Мари Фергюсон Дайер сыйлаған мұраға жапон суретшісі Фуруяма Моромасаның «Шығыс театрлары» атты суреттелген қолмен жазылған орамасы, жапондық ксилографиялық баспалар, кітапқа мұқабаланған ксилографиялық томдар, суреттердің жинағы және Франц фон Стиллфрид Ратеницке жататын XIX ғасырдың жапондық фотосуреттері кіреді.

Шотландия (18821918)

Генри Дайер Шотландияға оралып, 1886 жылы Глазго және Шотландияның батысындағы техникалық колледжінің (бұрынғы Андерсон колледжі, онда ол студент болған, кейіннен Стратклайд университетіне айналған, сондай-ақ Глазго және Шотландияның батысындағы ауыл шаруашылығы колледжінің губернаторы болды). 1891 жылы Глазго мектеп кеңесінің мүшесі болып сайланды және 1914 жылдан өмірінің соңына дейін оның президенті қызметін атқарды. Дайер Шотландияда жапондық мүдделерді ынталы түрде қолдады. Ол жапон студенттеріне, инженерлеріне және болашақ менеджерлеріне көмектесті, сонымен қатар Браун, Макфарлейн компаниясының капитаны А.Р. Браунмен берік одақтас болды, ол алғашқы Clyde құрастырылған кемелерді Жапонияға жеткізуге жауапты болған. Дайер Глазгодағы жапон үкіметінің ресми емес байланыс адамы ретінде жұмыс істеді және оның тыранының арқасында Глазго университетінің кеңесі 1901 жылы жапон тілін кіру тілі ретінде қабылдады. Сол жылы Токио императорлық университетінің профессорлары Жожи Сакурай мен Исао Идзимаға университеттің тоғызыншы жылдығында құрметті дипломдар табыс етілді. Стратклайд университетінің Генри Дайер ғимараты, Теңіз архитектурасы және теңіз инженерлігі кафедрасының орналасқан жері, оның құрметіне аталды. 2015 жылы ол Шотландияның инженерлік даңқ залына енгізілді.

Отбасы

1874 жылдың 23 мамырында Жапонияның Йокогама қаласындағы Британдық елшілігінде Глазго қаласының Дункан Фергюсонның үлкен қызы Мари Евфемия Акурт Фергюсонмен үйленді.

Сыртқы көздер

толық және мазмұнды сайт.