Жер қабаттарының енуі: Диапирлер – бұрғылауға бейім материалдың қатты тау жыныстарына енуі. Тұз күмбездері, лай диапирлері туралы біліңіз. Геологиялық құбылыс.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Геологиялық интрузияның түрі – іш киім.
Type of geologic intrusion
the undergarment
Диапир (апыр; djapiʁ, джапир) – бұл жылдам қозғалатын және пластикалық деформацияға ұшырайтын материалдың қоршаған, сынғыш тау жыныстарына күшпен енуімен сипатталатын интрузияның бір түрі. Тектоникалық жағдайларға байланысты, диапирлер Мексика шығанағы сияқты төмен тектоникалық кернеуі бар аймақтардағы идеалды саңырауқұлақ пішіндес Рейли-Тейлор тұрақсыздығы құрылымдарынан бастап, тектоникалық жарылымдар арқылы қозғалатын материалдың тар тік бөгеттеріне дейін болуы мүмкін. Бұл терминді алғаш рет тұз тектоникасы мен пластикалық қасиеттерін түсінген румын геологы Людовик Мразек енгізді. Диапир термині магмалық интрузияларға да қолданылуы мүмкін, бірақ көбінесе тұз күмбездері және саз диапирлері сияқты магмалық емес, салыстырмалы түрде салқын материалдарға қолданылады. Егер тұз диапирі жер бетіне жетсе, ол ағып кетуі мүмкін, себебі тұз аз ғана ылғал болғанда пластикалық қасиетке ие болады, осылайша тұз мұздықтарын құрайды.
A diapir ('/d//aɪ//.//ə//p//ɪər/; djapiʁ, ) is a type of intrusion in which a more mobile and ductily deformable material is forced into brittle overlying rocks. Depending on the tectonic environment, diapirs can range from idealized mushroom shaped Rayleigh–Taylor instability structures in regions with low tectonic stress such as in the Gulf of Mexico to narrow dikes of material that move along tectonically induced fractures in surrounding rock. The term was introduced by Romanian geologist Ludovic Mrazek, who was the first to understand the principle of salt tectonics and plasticity. The term diapir may be applied to igneous intrusions, but it is more commonly applied to non igneous, relatively cold materials, such as salt domes and mud diapirs. If a salt diapir reaches the surface, it can flow because salt becomes ductile with a small amount of moisture, forming a salt glacier.
Пайда болуы
Дифференциалдық жүктеме салдарынан тұздың үстіне жатқан шөгінділер (тұнба) жоғары қарай жылжып, осы шөгіндіні тесіп, диапирлер (оның ішінде тұз күмбездері), тіректер, қабаттар немесе басқа геологиялық құрылымдар түзеді. Жердегі байқаулармен қатар, диапиризм Нептунның Тритон, Юпитердің Еуропа, Сатурнның Энцелад және Уранның Миранда спутниктерінде де кездеседі деп саналады.
Differential loading causes salt deposits covered by overburden (sediment) to rise upward toward the surface and pierce the overburden, forming diapirs (including salt domes), pillars, sheets, or other geological structures. In addition to Earth based observations, diapirism is thought to occur on Neptune's moon Triton, Jupiter's moon Europa, Saturn's moon Enceladus, and Uranus's moon Miranda.
Құрылу
Диапирлер көбінесе жарықтар мен құрылымдық әлсіздік аймақтары арқылы тығыз жатқан тау жыныстарының үстінен жоғары қарай иықтап көтеріледі. Бұл процеске диапиризм деп аталады. Соның нәтижесінде пайда болатын құрылымдар тесу құрылымдары деп те аталады. Осы процесте, қазіргі қабаттардың бөліктері ажыратылып, жоғары итеріледі. Көтеріліп келе жатқанда, олар бастапқы қасиеттерінің көп бөлігін сақтайды, мысалы, қысым; олардың қысымы олардың түсірілетін беткі қабаттардың қысымынан айтарлықтай өзгеше болуы мүмкін. Мұндай артық қысымды "қалқымалар" олар арқылы бұрғылау кезінде елеулі қауіп тудырады. Бұл Галилей термометріне ұқсас. Буланған тұз кен орындары және газға толы саздар сияқты тау жыныстары диапирлердің болу мүмкіндігін көрсетеді. Диапирлер Жердің мантиясында да қалыптасады, егер жеткілікті мөлшерде ыстық, азырақ тығыздыққа ие магма жиналса. Мантиядағы диапиризм үлкен магмалық провинциялардың және кейбір мантиялық қалыңдықтардың пайда болуымен байланысты деп саналады. Жарылғыш, ыстық, ұшқыш заттарға толы магма немесе жанартау шығарулары диатрема деп аталады. Диатремалар көбінесе диапирлермен байланысты емес, себебі олар айналасындағы мантиямен тығыздық айырмашылығына емес, ұшқыш ағындармен көтерілетін шағын көлемді магмалар болып табылады.
Diapirs commonly intrude buoyantly upward along fractures or zones of structural weakness through denser overlying rocks. This process is known as diapirism. The resulting structures are also referred to as piercement structures. In the process, segments of the existing strata can be disconnected and pushed upwards. While moving higher, they retain many of their original properties, e. g. pressure; their pressure can be significantly different from the pressure of the shallower strata they get pushed into. Such overpressured "floaters" pose a significant risk when trying to drill through them. There is an analogy to a Galilean thermometer. Rock types such as evaporitic salt deposits, and gas charged muds are potential sources of diapirs. Diapirs also form in the Earth's mantle when a sufficient mass of hot, less dense magma assembles. Diapirism in the mantle is thought to be associated with the development of large igneous provinces and some mantle plumes. Explosive, hot volatile rich magma or volcanic eruptions are referred to generally as diatremes. Diatremes are not usually associated with diapirs, as they are small volume magmas which ascend by volatile plumes, not by density contrast with the surrounding mantle.
Экономикалық маңызы
Диапирлер немесе тесу құрылымдары – үстіңгі қабаттардың енуі нәтижесінде пайда болатын құрылымдар. Жоғары қарай итеріліп, үстіңгі тау жыныстары қабаттарын тесіп өте отырып, диапирлер антиклиналдарды (доға тәрізді бүктемелер), тұз күмбездерін (саңырауқұлақ/күмбез тәрізді диапирлер) және мұнай мен табиғи газ сияқты көмірсутектерді жинақтауға қабілетті басқа да құрылымдарды қалыптастыра алады. Магмалық интрузиялардың өзі әдетте бұрыннан бар көмірсутектердің сақталуына мүмкіндік бермейтіндей қызып кетеді.
Diapirs or piercement structures are structures resulting from the penetration of overlaying material. By pushing upward and piercing overlying rock layers, diapirs can form anticlines (arch like shape folds), salt domes (mushroom/dome shaped diapirs), and other structures capable of trapping hydrocarbons such as petroleum and natural gas. Igneous intrusions themselves are typically too hot to allow the preservation of preexisting hydrocarbons.
Оқиғалар
Загрос тауларында Еуразиялық және Арабиялық плиталарының соқтығысуынан пайда болған көптеген тұз күмбездері мен тұз мұздықтары бар. Мексика шығанағында су асты тұз күмбездері кездеседі.
There are many salt domes and salt glaciers in the Zagros mountains, formed by the collision of two tectonic plates, the Eurasian Plate and the Arabian Plate. There are underwater salt domes in the Gulf of Mexico.