Дубоссары: қала туралы мағлұмат, тарихы, географиясы. Молдавия мен Приднестровье арасындағы даулы аймақ. Археологиялық жарталымдар мен ежелгі қорғандар.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Дубоссары (Дубоссары, ; ) немесе Дубоcсари (Дубоссары; ; Дубоcсари) – Приднестровьедегі қала. Халқы 23 650 адамды құрайды. Молдова Республикасы және Приднестровье Молдова Республикасы екеуі де осы қалаға құқығын таластасады, қала соңғысының басқаруында болып, Дубоссары ауданының орталығы қызметін атқарады.
Dubăsari (Dubăsari, ; ) or Dubossary (Дубоссары; ; Дубоcсари) is a city in Transnistria, with a population of 23,650. Claimed by both the Republic of Moldova and the Transnistrian Moldavian Republic, the city is under the latter's administration, and functions as the seat of the Dubăsari District.
Атауы
Қала атауының шығу тегі румын тіліндегі көне сөздің "dubăsar" ("кемеші") көпше түрінен бастау алады, ол "dubă" ("кішкентай ағаш қайық") сөзінен туындаған. Сондықтан "Dubăsari" дегеніміз – "кемешілер".
The origin of the town name is the plural form of the Romanian archaic word dubăsar ("boatman"), a derivative of dubă ("a small wooden boat"), so "Dubăsari" means "boatmen".
Тарих
Дубасары – Молдовадағы және Днестрбойы аймағындағы ең көне елді мекендердің бірі. Аймақта тас дәуірінен қалған артефакттар табылды, ал қаланың төңірегінде бірнеше курган (скифтерге тән) орналасқан. Қазіргі Дубасары туралы алғашқы жазбалар 16 ғасырдың басына, молдаван шаруаларының жәрмеңкесі ретінде жатады. 1792 жылы Ресей империясының құрамына кірді және 1795 жылы қала мәртебесі берілді. 1803-1922 жылдары Херсон облысының құрамында болды. Дубасарда украин ұлы Михаил Рыбаченконың қазасы Кишинев қырғынының бастауы болды, себебі Бессарабец газеті оның еврей қауымы Пасхаға арналған маццо дайындау үшін оның қанын пайдалану мақсатында өлтіргенін мәлімдеді. Кишиневтен айырмашылығы, Дубасары билігі қаладағы қырғынды болдырмау үшін шаралар қабылдады. 1924-1940 жылдары Дубасары Совет Одағы құрған Молдаван Автономдық Кеңестік Социалистік Республикасының (Молдаван АССР) құрамына кірді. Қала Екінші дүниежүзілік соғысқа дейінгі кезеңде қарқынды индустрияландырылды. Екінші дүниежүзілік соғыс барысында, 1940 жылы Бессарабияны Совет Одағы басып алғаннан кейін, ол жаңадан құрылған Молдаван КСР-нің құрамына енді. 1941 жылдың 27 шілдесінде қаланы неміс және румын әскерлері басып алды. 1944 жылдың жазында Совет әскері оны қайта басып алды. 1951-1954 жылдары Дубоссары су сақтандырғышы және 48 МВт қуаттылығы бар Дубоссарская ГЭС гидроэлектр станциясы салынды, соның нәтижесінде Дубоссары суқоймасы құрылды. Дубасары және оның айналасы 1990-1992 жылдары ірі қақтығыстардың ошағы болды, бұл Днестрбойы соғысына (1992) әкеп соқты. Содан бері ол Днестрбойының өзін-өзі жариялаған әкімшілігінің бақылауында, ал 2022 жылы Ресейдің Украинаға басып кіру кезінде жағдай шиеленісті. 1992 жылғы соғыс кезінде қаланың экономикасы көп зиян көріп, қиын жағдайға түсті.
Dubăsari is the site of one of the oldest settlements in Moldova, and the Transnistrian region. Stone Age artifacts have been found in the area, and there are several kurgans (presumed Scythian) around the city. First mentions of modern Dubăsari date to the beginning of the 16th century, as a fair populated by Moldavian peasants. The settlement became part of the Russian Empire in 1792 and was granted city status in 1795. It was part of Kherson Governorate from 1803 to 1922. The murder of a Ukrainian boy, Mikhail Rybachenko, in Dubăsari became one of the triggers of the Kishinev pogrom after the Bessarabetz paper insinuated that he had been murdered by the Jewish community for the purpose of using their blood in the preparation of matzo for Passover. Unlike in Kishinev, the authorities at Dubăsari acted to prevent the pogrom in the town. In 1924–1940, Dubăsari was part of the Soviet created Moldavian ASSR. The town was heavily industrialized during the pre WWII period. In the course of World War II, in 1940, when Bessarabia was occupied by the Soviet Union, it became part of the newly created Moldavian SSR. On 27 July 1941, the town was occupied by German and Romanian troops. It was re captured by Soviet forces in the summer of 1944. In 1951–1954, the Dubăsari dam and a 48 MW hydroelectric power plant Dubossarskaya GES was constructed, and the Dubossary Reservoir was formed. Dubăsari and its suburbs were the sites of major conflict during 1990–1992 that eventually culminated in the War of Transnistria (1992). Since then, it has been controlled by the breakaway administration of Transnistria, and tensions have risen most recently during the 2022 Russian invasion of Ukraine. The city's economy was significantly damaged during the war in 1992.
Халық саны
1989 жылы қаланың халқы 35 806 адамды құрады, оның ішінде 15 414 молдаван (румын), 10 718 украин, 8087 орыс және 1587 басқа ұлт өкілдері болды. 2004 жылғы Транснистриядағы халық санауы мәліметтері бойынша, қалада 23 650 тұрғын болды, оның ішінде 8 954 молдаван, 8 062 украин, 5 891 орыс, 153 белорусь, 104 болгар, 90 армян, 49 поляк, 66 гагауз, 46 еврей, 39 неміс, 31 цыған және 165 басқа және жарияланбаған ұлт өкілдері тұрды.
In 1989, the population of the city was 35,806, including 15,414 Moldovans (Romanians), 10,718 Ukrainians, 8,087 Russians, and 1,587 others. According to the 2004 Census in Transnistria, the city had 23,650 inhabitants, including 8,954 Moldovans, 8,062 Ukrainians, 5,891 Russians, 153 Belarusians, 104 Bulgarians, 90 Armenians, 49 Poles, 66 Gagauzians, 46 Jews, 39 Germans, 31 Gypsies, and 165 others and non declared.
Көркем шығармаларда
"Қысқы орманның әпкелері" Рене Росснердің романы 1903 жылғы Кишинев погромынан бұрын және оның кезінде Дубасарда өтеді.
The Sisters of the Winter Wood by Rena Rossner is set in Dubăsari, before and during the 1903 Kishinev pogrom.