Кіріспе
Театр қойылымдарын сахналауды ұйымдастыратын адам. Театр продюсері – театр қойылымының барлық жақтарын қадағалайтын адам. Продюсер өндіріс немесе орынның жалпы қаржылық және басқару функцияларына жауапты, қаржылық қолдауды ұйымдастырады немесе қамтамасыз етеді, сондай-ақ шығармашылық лауазымдарға (драматург, режиссер, суретшілер, композитор, хореограф) және кейбір жағдайларда актерлерді жұмысқа алады.
A theatrical producer is a person who oversees all aspects of mounting a theatre production. The producer is responsible for the overall financial and managerial functions of a production or venue, raises or provides financial backing, and hires personnel for creative positions (writer, director, designers, composer, choreographer—and in some cases, performers).
Терминология
"Продюсер" термині американдық шығу тегінде, ол пьессаны қоюдың қаржылық жақтарына жауапты адамды білдіреді, соның ішінде оны қоюға құқық алу; театрды жалға алу; актерлер мен персоналды жұмысқа алу; және билет сату. Ұлыбританияда бұл функцияларды менеджер атқарса, пьессаны сахналауға жауапты адам (қазір "директор" деп аталады) дәстүрлі түрде продюсер деп аталған.
Рөл
Тәуелсіз продюсер әдетте өндірісті бастайды – сценарийді тауып, жұмысты іске қосады. Продюсер режиссерді тауып, драматургтің көрінісін шығармашылық тұрғыда жүзеге асыру үшін бизнес және қаржылық аспектілерді теңестіріп, үйлестіру сияқты басты мақсаттарға жетеді. Бұл актерлерді іріктеуді қамтуы мүмкін, бірақ көбінесе актерлерді мақұлдаумен ғана шектеледі. Продюсер өндіріс үшін қаражатты өз компаниясы арқылы немесе шектеулі серіктестік шарты бойынша инвесторларды тарта отырып таба алады. Мұндай бизнес құрылымында продюсер шексіз жауапкершілікке ие жалпы серіктес болады, сондықтан көбінесе басқа жалпы серіктестерді шақырады. Продюсер драматургтен пьесаның құқығын сатып алған болуы мүмкін, соның ішінде фильм және теледидарға түсіру құқығы да бар. Продюсер бастапқы театрлық қойылым көркемдік мүліктің құнын арттырғандықтан, болашақ жобаларға құқық алады. Бұл қосымша опцияларға құқық роялти келісімінде қарастырылуы мүмкін. Басқа міндеттердің қатарында продюсер театр агенттерімен жұмыс істейді, кәсіподақтармен келіссөздер жүргізеді, басқа қызметкерлерді табады, театр мен репетиция залын қамтамасыз етеді, жауапкершілік және жұмысшылардың өтемақысын сақтайды және кәсіподақтармен кепілдік беруге келіседі. Продюсер қызметкерлерді жұмысқа орналастырудың іскерлік және құқықтық мәселелерін, кез келген бизнес ұйымдары сияқты шешеді. Шығармашылық топтар мен қызметкерлерді жалдау режиссер мен драматургтің мақұлдауын қажет етеді. Продюсер өз қалауынша өндірістік топты жалдайды, оның ішінде бас менеджер, өндіріс менеджері, үй менеджері, сахна менеджері және т.б. кіреді. Көп жағдайда келісімшарттар продюсердің үйдің алдындағы қызметкерлерді (мысалы, үй менеджері, касса кеңсесі, билет сатушылар және т.б.) және сахна артындағы қызметкерлерді (сахна шеберлері, электрик, ағаш ұстасы және т.б.) театр ұсынғанын талап етеді. Продюсер бюджетті жасайды, оны дамытады және бақылайды, билет бағасын белгілейді, спектакльдің күні мен уақытын таңдайды және өндіріс үшін маркетингтік және жарнамалық стратегияны әзірлейді. Жариялаушы мен маркетингтік топты жалдау – продюсердің ең маңызды міндеттерінің бірі. Бұл командалар әдетте актерлер тағайындалғанға дейін дайын болады. Продюсер режиссермен және барлық қызметкерлермен бірлесіп, шоудың сәтті ашылуын және көрсетілімдерін қамтамасыз ету үшін өндірістік кесте мен мерзімдерді жоспарлайды. Продюсер мен режиссер осы кестені бақылайды, қажет болған жағдайда мерзімді қайта қарастырып, өзгерістер енгізеді. Продюсер бухгалтерлерді жалдап, мүмкін, заңгерлік өкілі де бар. Бұл жоғарыда аталған жауапкершілік мәселелеріне байланысты маңызды. Барлық төлемдер, соның ішінде жалақы, уақтылы төленуі керек, салықтар да төленуге тиіс. Продюсер бюджетті бақылайды. Театр иесі кассалық қызмет көрсетеді және билет сатудан түскен таза табысты береді. Егер сатулар белгіленген ең төменгі деңгейден төмен болса, рентабельді емес шоу жабылуы мүмкін. Егер билеттер жақсы сатылып, шоу пайда тапса, продюсер таза пайданың 50% -ын алады, ал қалған 50% -ы инвесторларға беріледі. Статистика бойынша, үлкен пайдаға ие болатын өте табысты шоулар сирек кездеседі. Тәуелсіз коммерциялық өндіріс – жоғары тәуекелді бизнес. Продюсердің тағы бір түрі – тәуелсіз емес немесе желілік продюсер, ол басқа адамдардың жобаларын іске асыруға көмектеседі. Репертуарлық, фестивальдік немесе коммерциялық емес ұйымдар көбінесе басқарушы директорды пайдаланады, ал шығармашылық шешімдер көркемдік директорға тиесілі. Басқарушы директоры жоқ театрларда көркемдік директорлар көбінесе жоғары жауапкершілік деңгейін көрсету үшін «көркемдік директор-басқарушы» немесе «басқарушы көркемдік директор» атауын қолданады. Бродвей, Нью-Йорк және Вест-Энд, Лондон және ұлттық және халықаралық турларда продюсерлер команданың белсенді мүшелері болып табылуы керек, ал олардың есімдері шоу атауының үстінде көрсетіледі. Алайда, көптеген «өндірушілер» шын мәнінде инвесторлар немесе театр иелері, және өндірісті басқаруда сөздік құқықтары жоқ. Продюсерлік құқығы кейде театрды немесе жұлдызды табу сияқты маңызды қызметтерді атқарған адамдарға беріледі, бірақ әдетте мұндай рөлдер үшін «серіктес продюсер» атауы қолданылады. Продюсер өндірістік топ пен актерлермен тығыз жұмыс істейді, барлық соңғы шешімдерді қабылдайды. Ақырында, продюсер – театрлық қойылымдағы ең маңызды тұлғалардың бірі.