Абердиндегі Сент-Махар шіркеуінің тарихы

Кіріспе

Абердиндегі шіркеу, Шотландия

Сент-Махар соборы – Шотландияның Абердин қаласында орналасқан Шотландия шіркеуі. Ол қала орталығының солтүстігінде, бұрынғы Ескі Абердин қаласында орналасқан. Техникалық тұрғыдан алғанда, Сент-Махар енді собор емес, оның орнына жоғары шіркеу, себебі 1690 жылдан бері ол епископтық орын болған жоқ.

Тарих

Махар Ионаға саяхат жасаған кезде Әулие Колумбаның серігі болған деседі. Он төртінші ғасырға қарай, Құдай (немесе Әулие Колумба) Махарға өзен теңізге құяр алдында епископтың таяқшасының пішініне келген жерде шіркеу құруды бұйырған. Дон өзені собор тұрған жердің төменгі жағында осылай иіледі. Аңыз бойынша, 580 жыл шамасында Махар Ескі Абердинде құдайға табыну орнын салған. Махар шіркеуі 1131 жылы Норман соборымен алмастырылды, бұл Дэвид I Мортлахтан Абердинге діни орталықты көшіргеннен кейін болды. Бұл бастапқы собордың көбі сақталмаған; қазіргі шіркеудегі Жарғы бөлмесіндегі арканың бірін тіреген капительдің лозанга пішіндес негізі көрінеді. 1305 жылы Уильям Уоллес өлімге кесілгеннен кейін оның денесі бөліктерге бөлініп, елдің әртүрлі жерлеріне жіберілді, бұл басқа наразыларға ескерту ретінде жасалды. Оның сол жағы Абердинге жетіп, собор қабырғаларына жерленді. Он үшінші ғасырдың соңында епископ Генри Чейн шіркеуді кеңейтуді жоспарлады, бірақ жұмыс Шотландияның тәуелсіздік соғыстарынан тоқтап қалды. Чейннің жұмыстарына трансепттен өтетін кеңейтілген хорға арналған тіреулер кірді. Қызыл құмтастан жасалған, әшекейленген капительдері бар осы тіреулер қазіргі шіркеудің шығыс жағында көрінеді. Собордың орталық мұнарасы құлағаннан кейін ауа райына ұшырағанмен, бұл капительдер Шотландияда сақталған сол дәуірдегі ең жақсы тас мүсіндерінің бірі болып табылады. Епископ Александр Киннинмунд II XIV ғасырдың соңында Норман соборын бұзып, батыс жағындағы гранит бағаналар мен мұнараларды қоса алғанда, кемежайды салуды бастады. Епископ Генри Лихтун басты кеме, батыс фасады және солтүстік трансепті аяқтады, сондай-ақ орталық мұнараның құрылысын бастады. Епископ Инграм Линдсей 15 ғасырдың соңында шатыр мен еден төсемін аяқтады. Томас Спенс, Уильям Элфинстон және Гэвин Данбар келесі елу жылда қосымша жұмыстар жасады; Данбар геральдикалық төбе және екі батыс шпилі үшін жауапты. 1560 жылы Шотландия реформациясы кезінде шіркеу қиратылды. Шатырдан алынған қоңыр мен қорғасын Голландияға сатуға жіберілді, бірақ кеме Гирдл Несске жақын жерде батып кетті. Орталық мұнара мен шпилі 1688 жылы дауыл кезінде құлады, бұл хор мен трансепттерді жойды. Содан кейін өткелдің батыс аркасы толтырылды және ғибадат тек кемеде жалғасты; қазіргі шіркеу бұрынғы ғимараттың кемесі мен қанаттарынан ғана тұрады. Бұзылған трансепттер мен өткелдер Historic Environment Scotland қамқорлығында, сондай-ақ ауа райынан қорғалған ортағасырлық епископтардың маңызды қабірлері сақталған. Собор негізінен сыртқы граниттен салынған. Кеме соборының бірегей жалпақ панельді шатырында (XVI ғасырдың бірінші жартысы) Еуропаның қазіргі патшаларының, Шотландияның бас графтары мен епископтарының геральдикалық қалқандары бейнеленген. Собор - бекінілген шіркеудің мысалы, екі мұнарасы бар, олар Перттің Әулие Жан шіркеуінің орталық мұнарасынан шабыттанған деп саналады, ол XIV ғасырдың мұнаралы үйлерінің стилінде салынған. Олардың қабырғалары жоғары қабаттарға және қамалдарға спиральді баспалдақтармен көтерілуге жеткілікті күшті. Мұнараларды қазіргі уақытта безендіретін шпильдер 15 ғасырда қосылған. Епископтар Гэвин Данбар мен Александр Галлоуэй батыс мұнараларды салған және геральдикалық төбе орнатқан. Собор маңындағы зиратта жерленген белгілі тұлғалардың қатарында жазушы Дж. Белл, Роберт Броу, Гэвин Данбар, Роберт Лоус, Малавиге миссионерлік сапар жасаған адам бар.

St Machar is said to have been a companion of St Columba on his journey to Iona. A fourteenth century legend tells how God (or St Columba) told Machar to establish a church where a river bends into the shape of a bishop's crosier before flowing into the sea. The River Don bends in this way just below where the cathedral now stands. According to legend, St Machar founded a site of worship in Old Aberdeen in about 580. Machar's church was superseded by a Norman cathedral in 1131, shortly after David I transferred the see from Mortlach to Aberdeen. Almost nothing of that original cathedral survives; a lozenge decorated base for a capital supporting one of the architraves can be seen in the Charter Room in the present church. After the execution of William Wallace in 1305, his body was cut up and sent to different corners of the country to warn other dissenters. His left quarter ended up in Aberdeen and is buried in the walls of the cathedral. At the end of the thirteenth century Bishop Henry Cheyne decided to extend the church, but the work was interrupted by the Scottish Wars of Independence. Cheyne's progress included piers for an extended choir at the transept crossing. These pillars, with decorated capitals of red sandstone, are still visible at the east end of the present church. Though worn by exposure to the elements after the collapse of the cathedral's central tower, these capitals are among the finest stone carvings of their date to survive in Scotland. Bishop Alexander Kininmund II demolished the Norman cathedral in the late 14th century, and began the nave, including the granite columns and the towers at the western end. Bishop Henry Lichtoun completed the nave, the west front and the northern transept, and made a start on the central tower. Bishop Ingram Lindsay completed the roof and the paving stones in the later part of the fifteenth century. Further work was done over the next fifty years by Thomas Spens, William Elphinstone and Gavin Dunbar; Dunbar is responsible for the heraldic ceiling and the two western spires. The chancel was demolished in 1560 during the Scottish Reformation. The bells and lead from the roof were sent to be sold in Holland, but the ship sank near Girdle Ness. The central tower and spire collapsed in 1688, in a storm, and this destroyed the choir and transepts. The west arch of the crossing was then filled in, and worship carried on in the nave only; the current church consists only of the nave and aisles of the earlier building. The ruined transepts and crossing are under the care of Historic Environment Scotland, and contain an important group of late medieval bishops' tombs, protected from the weather by modern canopies. The cathedral is chiefly built of outlayer granite. On the unique flat panelled ceiling of the nave (first half of the 16th century) are the heraldic shields of the contemporary kings of Europe, and the chief earls and bishops of Scotland. The cathedral is an example of a fortified kirk, with twin towers, believed to have been inspired by the central tower of Perth's St John's Kirk, built in the fashion of fourteenth century tower houses. Their walls have the strength to hold spiral staircases to the upper floors and battlements. The spires which presently crown the towers were added in the 15th century. Bishops Gavin Dunbar and Alexander Galloway built the western towers and installed the heraldic ceiling. Notable figures buried in the cathedral cemetery include the author J. J. Bell, Robert Brough, Gavin Dunbar, Robert Laws, a missionary to Malawi

Сақтау және қалпына келтіру

Соңғы жылдары соборды қайта жаңарту жұмыстарына және тарихи артефакттарды көрсетуді жақсартуға елеулі инвестициялар жасалды. Бірнеше ғасыр бойы аяқталмаған батыс мұнараларының тік қоршаулары бастапқы биіктігі мен дизайнына келтіріліп, сыртқы түрін жақсартты. Ал ғимарат ішінде бірқатар маңызды тас ескерткіштер қойылды. Олардың ішінде Сетоннан 7-8 ғасырларға жататын крест тақтасы (Абердиндегі осындай ерте христиандық дәлелінің жалғыз қалдығы); сирек кездесетін 12 ғасырлық қасиетті орын кресінің басы; және қазіргі заманғы киімдерін егжей-тегжейлі бейнелейтін собор дін қызметкерлерінің бірнеше жақсы сақталған ортағасырлық мүрде бейнелері бар. Собордың көркемдік қазынасына қосылған маңызды жаңа туынды – Абердин архидиаконы Джон Барбурға (1395 жылы қайтыс болған), «Брус» авторына арналған оюлы ағаштан жасалған триптих. 1987 жылы Элингтегі Сент-Стефан шіркеуінен алынған қоңыраулар Eayre & Smith компаниясымен қалпына келтіріліп, Сент-Махарға орнатылды. Қазір бұл Шотландиядағы қоңырауды ауыстырып соғуға арналған қоңырау жиынтығына ие болған сирек шіркеулердің бірі. 2020 жылы собор шатырын жаңадан жабу, гербтік төбелерді тазалау және бірнеше бояулы әйнек терезелерді жөндеуге 1,85 миллион фунт стерлинг жұмсады.

Төбе

Геральдикалық төбеде он алтыдан тұратын үш қатарда 48 герб бейнеленген. Олардың ішінде: ортада Папа Лев X-тің гербі, одан кейін маңыздылығы бойынша шотланд архиепископтары мен епископтарының гербтері орналасқан. Сент-Эндрюс шіркеуінің приоры, басқа шіркеулік ордендерді ұсынушы. Кингс колледжі – ең батыс қалқан. Англияның Генрих VIII, Шотландияның Джеймс V және Киелі Рим императоры Карл V-тің бірнеше гербі, ол төбе жасалған кезде Испания, Арагон, Наварра және Сицилия королі болған. Шотландияның қасиетті Маргарет, мүмкін, Джеймс V-нің анасы Маргарет Тюдордың орнына қолданылған, оның жеке гербі Англия мен Шотландияның біріктірілген гербі болар еді. Абердин қаласының және Гордон, Линдсей, Хей және Кит отбасыларының гербтері. Төбе фризбен безендірілген, ол кеме солтүстік-батыс бұрышынан басталып, 1131 жылы Нехтаннан 1560 жылы Реформация кезінде Уильям Гордонға дейінгі епископтардың тізімін көрсетеді. Одан кейін Маэль Колюйм II-ден бастап Шотландия королевасы Мэриге дейінгі шотланд монархтары тізімі келеді.