Architectural structure in Edinburgh
the Church of Scotland congregation
Холируд аббаттығы – Шотландияның Эдинбург қаласындағы Канондық Регуляр орденінің қираған аббаттығы. Аббаттық 1128 жылы Шотландияның Дэвид I патшасы құрған. 15 ғасырда аббаттық қонақ үйі патшалық резиденцияға айналды, ал Шотландия реформациясынан кейін Холирудхаус сарайы одан әрі кеңейтілді. Аббаттық шіркеуі 17 ғасырға дейін приход шіркеуі ретінде қолданылды және 18 ғасырдан бері қираған күйде. Аббаттықтың қалған қабырғалары сарайға жақын орналасқан, Эдинбургтің Корольдік милясының шығыс жағында. Аббаттық орны маңызды ескерткіш ретінде қорғалады.
Holyrood Abbey is a ruined abbey of the Canons Regular in Edinburgh, Scotland. The abbey was founded in 1128 by David I of Scotland. During the 15th century, the abbey guesthouse was developed into a royal residence, and after the Scottish Reformation the Palace of Holyroodhouse was expanded further. The abbey church was used as a parish church until the 17th century, and has been ruined since the 18th century. The remaining walls of the abbey lie adjacent to the palace, at the eastern end of Edinburgh's Royal Mile. The site of the abbey is protected as a scheduled monument.
Атаудың этимологиясы
Роуд – Иса Мәсіх айқышталған (немесе шалынып өлтірілген) айқыш атауы; сондықтан Холируд атауы "Киелі айқыш" деген мағынаны білдіреді.
Rood is a word for the cross on which Jesus Christ was crucified; thus the name Holyrood is equivalent to "Holy Cross".
Тарих
Аңыз бойынша, 1127 жылы Крест мерекесінде король Давид I Эдинбургтың шығысындағы орманды аң аулап жүргенде, жылқысынан құлап түсті. Жылқысын ешкімнің болмауынан сескенген соң, ол құлап кеткен. Оқиғаның әртүрлі нұсқаларында, корольді шабуылдаған маралдың мүйізімен жараланбауына себеп, аспаннан түскендей көрінетін қасиетті айқыш немесе король өзін қорғауға тырысқанда маралдың мүйіздерінің арасында кенеттен пайда болған күн сәулесінің шағылысқан айқышы болды. Өмірінен аман қалғаны үшін алғыс айту ретінде Давид I 1128 жылы осы жерде Холируд аббаттығын құрды. Аббат шіркеуінде алтын реликвиарда Дәуіттің анасы, Әйелі Сент-Маргарет Уолтхам аббаттығынан әкелген Шынайы Кресттің бөлігі сақталған, ол кейіннен Шотландияның Қара Руды (Холируд кресі) деп аталды. 1346 жылы Невилл шайқасында бұл құнды жәдігер ағылшыздардың қолына түсіп, Дурхам соборына қойылды, бірақ Реформация кезінде жоғалып кетті. Аббатханаға бастапқыда Мертон монастырының канониктер қауымы қызмет етті. Холирудтағы алғашқы шіркеудің орналасуы, қазір тек қазбалардан ғана белгілі, 1125 жылғы монастырьдегі шіркеуден шыққан болуы мүмкін. Холирудтың бастапқы аббат шіркеуі 1195 және 1230 жылдар аралығында негізінен қайта құрылды. Кейбір ғалымдар жоғары күмбездер алты бөліктен тұрады деп санайды (бірақ бұл 17 ғасырлық интерьер суреттерімен толыққанды расталмаған). Мұндай дизайн сол кезде көне болған және орындау немесе күту қиын болған. Тас қалаушылардың сапасының дәлелі Оң жақ қанаттағы күмбездерде сақталған, олар 4,4 м (14 фут) шамасындағы төртбұрышты жоспарға орнатылған, бірақ салыстырмалы түрде дөрекі салынған, жұқа тақталармен және бұрыштарды тік ұстауға көп көңіл бөлмеген. Олар, әдетте, сыластырылып, жұқа қабырғаларымен жабылған. Холирудтың діни үй ретінде болған төрт ғасыры ішіндегі басты демеушілері корольдер Давид I және II, Сент-Эндрюс епископы Роберт және Галлоуэй лорды Фергус болды. Шотландия Парламенті 1256, 1285, 1327, 1366, 1384, 1389 және 1410 жылдары аббатханада жиналды. 1326 жылы Роберт Брюс мұнда парламент өткізді, және 1329 жылға қарай Холируд патшалық резиденция ретінде қолданыла бастағанына куәлік бар. 1498 және 1501 жылдар аралығында Джеймс IV Холирудта корольдік сарай салды, ол аббатхананың монастырына жақын орналасқан. Аббатхананың асханасы сарайдың үлкен залына айналдырылды, ал қауым үшін шығысқа қарай жаңа асхана салынды. 1507 және 1508 жылдары бейнелер, маскалар және жабайы рыцарь мен қара ханымның турнирлерін аяқтаған банкеттер қайта құрылған асханада өткізілді. XV ғасырдың соңында патшаны күзету және сарай мен аббатхананың аумағындағы заңдылық пен тәртіпті сақтау үшін күзет корпусы құрылды.
Legend relates that in 1127, while King David I was hunting in the forests to the east of Edinburgh during the Feast of the Cross, he was thrown from his horse after it had been startled by a hart. According to variations of the story, the king was saved from being gored by the charging animal when it was startled either by the miraculous appearance of a holy cross descending from the skies, or by sunlight reflected from a crucifix which suddenly appeared between the hart's antlers while the king attempted to grasp them in self defence. As an act of thanksgiving for his escape, David I founded Holyrood Abbey on the site in 1128. In the church was preserved, in a golden reliquary, an object said to be a fragment of the True Cross brought by David's mother, St. Margaret, from Waltham Abbey, and known thereafter as the Black Rood of Scotland (the Holyrood (cross)). At the battle of Neville's Cross, in 1346, this precious relic fell into the hands of the English, and it was placed in Durham Cathedral, from where it disappeared at the Reformation. The abbey was originally served by a community of Augustinian Canons Regular from Merton Priory. The layout of the original church at Holyrood, now known only from excavations, probably came from the 1125 church at the priory.]] The original abbey church of Holyrood was largely reconstructed between 1195 and 1230. Some scholars believe the high vaults to be sexpartite (though this is not clearly supported by the 17th century illustrations of the interior). Such a design was probably archaic in that period, and difficult to execute or maintain. Evidence of the construction qualities of the stonemasons has remained on the S aisle vaults, which are set on an almost square plan of 4.4 m (14 feet), but built relatively roughly, with thin flagstones and not much attention to keeping the vertices straight. They were probably plastered, with exposed thin ribs. Among the chief benefactors of Holyrood during the four centuries of its existence as a religious house were Kings David I and II; Robert, Bishop of St. Andrews; and Fergus, Lord of Galloway. The Parliament of Scotland met at the abbey in 1256, 1285, 1327, 1366, 1384, 1389 and 1410. In 1326, Robert the Bruce held parliament here, and there is evidence that Holyrood was being used as a royal residence by 1329. Between 1498 and 1501, James IV constructed a royal palace at Holyrood, adjacent to the abbey cloister. The Abbey refectory was converted into a Great Hall for the Palace, and a new refectory was built to the east for the community In 1507 and 1508 the dances, masques, and banquets concluding the tournaments of the Wild Knight and the Black Lady were held in the converted refectory. A corps of guards were instituted at the end of the 15th century to guard the monarch and enforce law and order within the precincts of the palace and Abbey Sanctuary called the High Constables and Guard of Honour of the Palace of Holyroodhouse.
XVI ғасырдан бастап
1538 жылы Джеймс V-нің нәсілдік емес, балалық шағындағы ұлы Роберт Стюарт Холируд комендаторы болып тағайындалғанда, аббатханаға патшалық билік одан әрі күшейді. Қатты соғыс кезінде 1544 және 1547 жылдары Гертфорд графының ағылшын әскерлері Холируд аббатханасына құрылымдық зақым келтірді. Содан кейін, шіркеудің шатырынан қорғасын, қоңыраулар алынып, аббатхана тоналды. 1559 жылы Шотландия реформациясы кезінде, бір топ адамдар құрбандық тақтарын қиратып, шіркеудің қалған бөлігін тонаған кезде, аббатхана тағы да зақым көрді. Реформация мен діни қызметтердің тоқтатылуымен аббат шіркеуінің шығыс жағы қажетсіз болды. 1569 жылы Холируд комендаторы Адам Ботвелл Шотландия шіркеуінің Бас ассамблеясына шығыс бөлігінің қираған күйде екенін және хор мен трансептің бұзылуы керектігін хабарлады. Бұл келесі жылы жасалды, тек негізгі ғимарат сақталды, ол сол кезде Канонгейт қаласының приход шіркеуі ретінде пайдаланылды. 1570 және 1573 жылдар аралығында шығыс қабырғасы орнатылып, бұрынғы шіркеудің шығыс жағы жабылды, негізгі ғимараттағы екі терезеден басқасының барлығы дерлік жабылды, патшалық қабірлер оңтүстік дәлізdeгі жаңа патшалық жерлеу мазарына көшірілді және ескі шығыс жағы бұзылды. Аббат шіркеуі Джеймс Смит жобалары бойынша қайта жаңартылып, Гринлинг Гиббонс жасаған, Жеке Тистл орденінің рыцарлары үшін әсем тақтармен және орындықтармен жабдықталды. Алайда, 1688 жылы Даңқты революциядан кейін Эдинбург жұрты аббатханаға кіріп, Корольдік капеллаға еніп, патшалық қабірлерді ұлықтады. Осы оқиғалармен шіркеудің байланысы және патшалық сарайдың болмауы ғимаратты қоғамдық назардан шығарды. Ескірген ағаш шатыр конструкциялары 1758-1760 жылдары сәулетші Джон Дуглас және тас шебері Джеймс Макферсонмен тас күмбездермен және сыртқы тас плиталармен ауыстырылды. Бірақ бұл апатты өзгеріс болды. Тастың артық салмағы қабырғалар көтере алмады. Тас күмбездердің беріктігі олардың итерілуін ұстауға байланысты, ал бұрынғы ұшқыш тіреулер оны ұстай алмады, ал кішкентай қозғалыс (көпірдің 1/30-нан кем) ауыр деформация мен құлауға әкелуі мүмкін. Алты жылдан кейін деформация алаңдатарлық болды. Бұл 1766 жылы Уильям Майлн тексеруінен кейін, Қазынашылық барондарының (Сарай әкімшілерінің) шіркеуді қауіпсіздік үшін жабуға мәжбүр етті. 1768 жылдың 2 желтоқсанында шатыр екі кезеңде құлап, аббатхана қазіргі күйінде қалды – шатырсыз қираған ғимарат. Аббатхананы қалпына келтіру туралы 18 ғасырдан бері бірнеше рет ұсыныс жасалды – 1835 жылы сәулетші Джеймс Гиллеспи Грэм Шотландия шіркеуінің Бас ассамблеясының кездесу орны ретінде және 1906 жылы Тистл орденінің капелласы ретінде, бірақ екі ұсыныс та қабылданбады.
Royal influence over the abbey further increased when in 1538 Robert Stewart, the infant, illegitimate son of James V, was appointed as commendator of Holyrood. During the War of the Rough Wooing, the invading English armies of the Earl of Hertford inflicted structural damage on Holyrood Abbey in 1544 and 1547. Lead was stripped from the roof, the bells were removed, and the contents of the abbey were plundered. In 1559, during the Scottish Reformation, the abbey suffered further damage when a mob destroyed the altars and looted the rest of the church. With the reformation and the end of monastic services, the east end of the abbey church became redundant. In 1569, Adam Bothwell, the commendator of Holyrood, informed the General Assembly of the Church of Scotland that the east end was in such a state of disrepair that the choir and transept should be demolished. This was done the following year, retaining only the nave, which by then was serving as the parish church of the burgh of Canongate. Between 1570 and 1573 an east gable was erected, closing the east end of the former nave, all but two of the windows in the nave were blocked up, the royal tombs were removed to a new royal burial vault in the south aisle and the old east end was demolished. The abbey church was remodelled according to the plans of James Smith, and was fitted with elaborate thrones and stalls for the individual Knights of the Thistle, carved by Grinling Gibbons. However, in 1688, following the Glorious Revolution, the Edinburgh mob broke into the abbey, entered the Chapel Royal and desecrated the royal tombs. The association of the church with these events and the absence of a royal court left the building out of public interest. The ageing timber roof trusses were replaced by stone vaults and outer stone slabs in 1758–60 by the architect John Douglas and the stonemason James McPherson. However this proved to be a disastrous change. The excessive weight of the stone could not be supported by the walls. The strength of stone vaults depends on the containment of their thrusts, which the decayed flying buttresses could not contain any more, and a small movement (less than 1/30 of the span) can cause severe deformation and collapse. It took six years for the deformation to become alarming. This forced the Barons of the Exchequer (the administrators of the Palace) to close the church on safety grounds in 1766, following inspection by William Mylne. On 2 December 1768 the roof collapsed in two stages, leaving the abbey as it currently stands, a roofless ruin. The restoration of the abbey has been proposed several times since the 18th century – in 1835 by the architect James Gillespie Graham as a meeting place for the General Assembly of the Church of Scotland and, in 1906, as a chapel for the Knights of the Thistle – but both proposals were rejected.
Тақтайтын күндер
Холируд аббаттығында 1437 жылы Джеймс II, 1503 жылы Маргарет Тюдор, 1540 жылы Мария Гиз, 1590 жылы Данияның Аннасы және 1633 жылы Карл I патшалыққа қабылданды.
Holyrood Abbey was the site of the coronations of James II in 1437, Margaret Tudor in 1503, Mary of Guise in 1540, Anne of Denmark in 1590, and Charles I in 1633.
Өнер саласында
Аббатхананың қираған қалдықтары француз суретшісі Луи Дагердің 19 ғасырда салған "Холируд шіркеуінің қираған жерлері" суретінде бейнеленген.
The abbey ruins are depicted in the 19th century painting The Ruins of Holyrood Chapel by the French artist Louis Daguerre.
Әдебиетте
1825 жылдың наурыз айында "Холируд шіркеуінің қираған орындары" деген тақырыптағы ай жарығымен суреттелген көрініс Лондонның Регент паркіндегі диорамаға қойылды, бұл Лэтиция Элизабет Лэндонның "Холируд" өлеңіне шабыттандырды. Газетте бұл туралы тікелей айтылмаса да, бұл жоғарыдағы Луи Дагердің жұмыстары туралы мақаладағы көрсетілген көрнекілік болуы мүмкін.
In March 1825, a moonlit scene entitled 'Ruins of Holyrood Chapel' was put into the Diorama, Regent's Park, London, inspiring the poem 'Holyrood' by Letitia Elizabeth Landon. Although the article in the Gazette does not say so specifically, this is presumably the display mentioned in the article on the work by Louis Daguerre above.