Кіріспе
Фиджи аралы Кадаву (айтылуы ), 410 км² ауданымен, Фиджидегі төртінші ірі арал және Кадаву тобындағы ең үлкен арал, Кадаву, Оно, Галоа және Ұлы Астролаб рифіндегі көптеген кіші аралдардан тұратын жанартау архипелагы. Оның басқару орталығы – Вунисея, онда әуежай, жоғары мектеп, аурухана және үкіметтік станция орналасқан, бұл аралдың шамалы жермен екіге бөлінген Намалата томшағында жатыр. Фиджи астанасы Сува Кадавудың солтүстігінде жатыр. 2007 жылғы соңғы халық санауы бойынша арал провинциясының халқы 10 167 адамды құрады. Кадаву аралы Кадаву провинциясына қарасты.
Kadavu (pronounced ), with an area of , is the fourth largest island in Fiji, and the largest island in the Kadavu Group, a volcanic archipelago consisting of Kadavu, Ono, Galoa and a number of smaller islands in the Great Astrolabe Reef. Its main administrative centre is Vunisea, which has an airport, a high school, a hospital, and a government station, on the Namalata Isthmus where the island is almost cut in two. Suva, Fiji's capital, lies to the north of Kadavu. The population of the island province was 10,167 at the most recent census in 2007. Kadavu Island belongs to Kadavu Province.
География
Аралдың ұзындығы шамалы, ал енітен бастапке дейін өзгереді. Арал Вунсейс (Нацева) мойыны және тар Намалата мойыны арқылы шамамен екіге бөлінген, бұл солтүстік жағалаудағы Намалата шығанағын оңтүстік жағалаудағы Галоа портынан ажыратады. Галоа портының ішінде Галоа аралы және кішкентай Тавадрому аралшасы орналасқан. Кадаву өңіріндегі жер бедері құмды және таулы. Ең биік тауы – Набукелеву, сонымен қатар Вашингтон тауы деп те аталады, ол аралдың батыс жағында орналасқан және биіктігі шамалы.
Флора мен фауна
Кадавуда әлі де бастапқы тропикалық орманның 75%-ы сақталған және құстардың бай түрлер қоры бар, оның ішінде аралға ғана тән төрт түр: барқыт көгершін, қызыл жарқыраған попугай, Кадаву балжегіш және Кадаву желбезек. Сонымен қатар, бірнеше аралға ғана тән қосалқы түрлер де кездеседі (мысалы, аралдың құрт-құмырсқашының бір қосалқы түрі). Жағалау бойында, оңтүстікке, шығысқа және содан кейін солтүстікке қарай созылатын Ұлы Астролаб рифі орналасқан, ол Фиджидегі ең танымал су астына шомылу курорттарының бірі. Аралдың шығыс бөлігінің ішкі аймағын қамтитын аумақ – Шығыс Кадаву маңызды құстар мекендейтін аймақ. Онда қауіпті жағдайдағы ұялшақ жер көгершіні, қызыл жарқыраған попугай және мойынды петрелдің популяциялары бар.
Экономика және мәдениет
Кадаву – Фиджидің ең аз дамыған аймақтарының бірі. Мұнда жолдар аз, ал жергілікті экономика көбінесе Вити-Левуға экспортпен толықтырылатын, өзін-өзі асыру шаруашылығына тәуелді. Басты коммерциялық өнім – яқона (Тынық мұхиты аралдарында кава деп белгілі). Кадавуда банктер жоқ. Дегенмен, туризм танымал болып келеді, оның ішінде снорклинг пен суға батыру негізгі тартымдылықтары. Кадавудағы басшылық жүйе жергілікті басшыларға Фиджидің көптеген басқа аймақтарына қарағанда әлдеқайда көп билік береді, онда жергілікті басшылар көбінесе бірнеше "жоғары басшыларға" бағынышты болады. 2005 жылдың 17 желтоқсанында Кадаву провинциялық кеңесінің төрағасы Рату Йосатеки Наваловало аралдың ішінде жолдар салу және кемежайларды жаңарту арқылы Кадавудың материкпен байланысын жақсартуға бағытталған ірі даму жоспарларын жариялады. Ол қаржының көп бөлігі Тайвань үкіметімен ұсынылатынын мәлімдеді.
Тарих
Уильям Блай 1792 жылы Фиджиге екінші сапарында Кадавуды көрген алғашқы еуропалық болды. Оның ізінен 1799 жылы Австралиядан жол аясында келе жатқан АҚШ кемесі "Энн & Хоуп", капитаны С. Бентли келді. 1827 жылы француз командирі Дюмон д'Урвилль француз кемесі "Астролабе" қазір сол кеменің атымен аталатын рифке шағылысып, апатқа ұшыруға аздап қалды. Кейін аралда Сиднейден, Австралиядан және АҚШ-тың Жаңа Англиясынан келген бече-де-мер саудагерлері мен кит аулаушылар қоныстанды. Галоа порты Сидней, Сан-Франциско және Окленд арасында пошта тасымалдайтын кемелердің үнемі тоқтайтын портына айналды.
Кадаву халқының шығу тегі
Кадавулықтардың көпшілігі ата-бабаларының қайдан шыққандығын нақты білмейді. Бірінің айтуынша, олар басқа жерлерден келмей, әрқашан осы аралда тұрған. Ал кейбіреулер әртүрлі теориялар келтіреді. Дегенмен, танымал тіл білімі маманы Кадаву халқының шығыстан келген болуы мүмкін деп санайды. Бұл пікірге Лау аралдары тобының оңтүстік бөлігіндегі сөздердің ұқсастығы және Кадавудың ата-бабалары шығыстан қоныстанған деген түсінік негіз болады. Фиджинің қалған бөлігінде қозғалыс батысқа қарай болған еді. Сонымен қатар, Кадавулықтардың көбінесе полинезиялық белгілері байқалады, бұл осы сенімді нығайтуы мүмкін. Бірақ бұл мәселе даулы, өйткені бұрын Кадаву мен Лаудың тайпалық немесе провинциялық байланысы болған емес. Соңғы он жылдың ішінде ғана екі провинция қарым-қатынас құру үшін "Яну" (арал немесе арал тұрғындары) деген терминді қолдана бастады. Алайда, "Яну" термині Лау, Ломаивити және Ясава топтарында да қолданылады. Мұның себебі, бұл аралдардың бұрын ешқандай байланысы болмаған. Сувада бұл аралдар (Януяну, кейін қысқартылып Яну аталған) Витилеву мен Вануалевуге қарағанда кішкентай аралдар деп есептелген. Ең көп таралған теория бойынша, Кадаву халқы Фиджинің әртүрлі аймақтарынан Бека арқылы өтіп, Деуба ауылына келген.
Кадавуның мақтанышы
Кадаву аралын "Құс елі" деп бекер айтпайды, себебі онда аралға ғана тән сирек құстар көптеп кездеседі. Бұл құстар Кадавуда табиғи ресурстардың молдығы мен аралдың қолайлы климатының арқасында сақталған. Ең танымал құс – Кадавудың қызыл, жарқыраған тоғалы, мойнының артқы жағында көк түсті сызығы бар, басқа тоғалылардан ерекшеленеді. Кадавудың желпіш құйрықтысы, сыбызғылайтын көгершін және нектар жейтін құстар да Кадавуда ғана кездесетін сирек құстардың қатарында.
Демография
Кадаву архипелагы Фиджи жер сілкінісі белдеуінде және циклон жолында орналасқан. Кадаву бұрын көптеген жер сілкінісі мен циклонды бастан өткерді. Материктен шалқап жатуы мен үлкен арақашықтығынан бөлек, оның халқы Фиджидегі көптеген провинциялардан гөрі қиын жағдайға тап болды. Тарих көрсеткендей, қиындықтар мен сынақтардан өткен адамдар өмірге қатысты жаңа көзқарас пен төзімділікке ие болады. Осы қиындықтар Кадавулықтарды Фиджидегі ең зиялы және үлкен жетістіктерге жеткен адамдардың біріне айналдырды. Оларды елдегі барлық жоғары лауазымдарда кездестіруге болады, және олар жаңа салалар мен мүмкіндіктерді ашуға ерекше қабілетті. Сува қаласындағы әдемі "Кадаву үйі" олардың жетістіктерінің куәсі. Кадаву – Фиджидегі миллион доллардан асып түсетін соманы жинайтын жалғыз провинция, себебі оның халқы елдегі ең жомарт қайырымдастық жасаушылар. Халықты олармен жақын және достық бәсекелестікке түсетін Надрога провинциясы ("Аттылар") және Ра провинциясы ("Қосылдар") оларды "Ме Даму" (қошқарлар/ешкілер) деп атайды. Әлемнің қай жерінде болса да, Кадавулықтар өздерінің аралдық провинцияларымен тығыз байланыста болып, "Kai Kadavu" екендігімен мақтанады.
Көлік
Patterson Brothers Shipping Company LTD компаниясының паром қызметі Кадавуды Вити Левумен байланыстырады. Сонымен қатар Goundar Shipping Limited (Lomaiviti Princess) және Liaona Shipping Limited компаниялары да қызмет көрсетеді. Ауылдар ішінде көлік құралы ретінде шыны талшықтан жасалған қайықтар мен автокөліктер де пайдаланылады.