Екінші дүниежүзілік соғысында Борнеодағы қасіретті марш
Sandakan Death Marches
Екінші дүниежүзілік соғысында Борнеодағы қасіретті Sandakan өлім маршы. 2434 әскери тұтқын қаза болды. Австралиялықтар үшін ең ауыр трагедия. ТМД, тарих.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Сандакан өлім шерулері – Борнеода Сандаканнан Ранауға дейін жасалған мәжбүрлі шерулер сериясы. Бұл шерулердің салдарынан Тынық мұхиты науқаны кезінде Жапония империясының қолға түскен 2434 одақтас әскери тұтқыны Солтүстік Борнеодағы Сандакан әскери тұтқындар лагерінде қаза тапты. Соғыс аяқталған кезде Сандакан мен Ранауда түрмеге қамалған барлық тұтқындардың арасынан тек алты ғана австралиялық аман қалды, олардың барлығы қашып шықты. Бұл оқиға Австралия әскерилерінің Екінші дүниежүзілік соғыста бастан өткерген ең қорқынышты трагедиясы деп есептеледі.
Forced marches in Borneo during WWII
The Sandakan Death Marches were a series of forced marches in Borneo from Sandakan to Ranau which resulted in the deaths of 2,434 Allied prisoners of war held captive by the Empire of Japan during the Pacific campaign of World War II at the Sandakan POW Camp, North Borneo. By the end of the war, of all the prisoners who had been incarcerated at Sandakan and Ranau, only six Australians survived, all of whom had escaped. It is widely considered to be the single worst atrocity suffered by Australian servicemen during the Second World War.
Өмірбаян
1942 және 1943 жылдары 1942 жылдың ақпан айында Сингапур шайқасында тұтқынға алынған австралиялық және британдық әскери тұтқындар Солтүстік Борнеоға әскери аэродром салуға және Солтүстік Борнеодағы (Сабах) Сандакандағы әскери лагерьлерге жіберілді. Бірма темір жолындағыдай, тұтқындар қарумен жұмыс істеуге мәжбүр болды, оларды жиі ұрып-соғып, азық-түлік пен медициналық көмек өте аз болды. 1943 жылдың тамызында, командирлерді жою арқылы салдарттарды бақылау мақсатында, офицерлік шендегі тұтқындардың көпшілігі Сандаканнан Кучингтегі Бату Линтаң лагеріне көшірілді. Офицерлерді көшіргеннен кейін қалған тұтқындардың жағдайы күрт нашарлады. Рациондар тағы да қысқартылды, ал ауру тұтқындар да аэродромда жұмыс істеуге мәжбүр болды. Құрылыс аяқталғаннан кейін тұтқындар бастапқыда лагерьде қалды. 1945 жылдың қаңтар айында, шамамен 1900 тұтқын тірі қалғанда, жақыннан келе жатқан одақтастар аэродромды бомбалап, қиратты. Осы кезде, одақтастардың жақын арада қонуы күтілуде болғандықтан, лагерь командирі капитан Хошизима Сусуми қалған тұтқындарды батысқа қарай тауларға, Ранау қаласына көшіруге шешім қабылдады. Ол бұл Жапон армиясының 37-ші армиясының қолбасшысы генерал-лейтенант Баба Масаоның бұйрығы екенін мәлімдеді. Бұрынғы әскери аэродром қазір Сандакан әуежайы деп аталады және Сандакан қаласына қызмет етеді.
In 1942 and 1943, Australian and British POWs who had been captured at the Battle of Singapore in February 1942 were shipped to North Borneo to construct a military airstrip and prisoner of war camps at Sandakan, North Borneo (Sabah). As on the Burma Railway the prisoners were forced to work at gunpoint, and were often beaten whilst also receiving very little food or medical attention. In August 1943, with the intention of controlling the enlisted men by removing any commanders, most officer ranked prisoners were moved from Sandakan to the Batu Lintang camp at Kuching. Conditions for the remaining prisoners deteriorated sharply following the officers' removal. Rations were further reduced, and sick prisoners were also forced to work on the airstrip. After construction had been completed, the prisoners initially remained at the camp. In January 1945, with approximately 1,900 prisoners still alive, the advancing Allies managed to successfully bomb and destroy the airfield. It was at this time, with Allied landings anticipated shortly, that camp commandant Captain Hoshijima Susumi decided to move the remaining prisoners westward into the mountains to the town of Ranau, a distance of approximately He claimed that this was an order of Lieutenant General Baba Masao, commanding officer of the 37th Japanese Army. The former military airstrip is now known as Sandakan Airport, which serves Sandakan town.
Алғашқы шерулер
Бірінші кезең, кең батпақтар, тығыз орман және содан кейін Кинабалу тауының шығыс беткейімен жасалған марштар 1945 жылдың қаңтар және наурыз айлары аралығында өтті. Жапондықтар 470 тұтқынды іріктеп алды, олардың батыс жағалауға қайта орналасқан жапон батальондары үшін жүк және жабдық тасуға лайықты деп саналды. Тұтқындар бірнеше топқа бөлініп, бастапқыда Джесселтонға (Кота Кинабалу) жету мақсатымен жолға шықты, олардың барлығы нашар тамақтанған немесе ауыр сырқатқа шалдыққан болатын. Тоғыз күндік сапарға шыққандарына қарамастан, оларға тек төрт күнге жететін азық-түлік берілді. Батан өлім маршысында болғандай, денсаулығы нашар немесе шаршаудан құлап қалған тұтқындар жол бойы өлтірілді немесе өлді. Ранауға жеткеннен кейін аман қалғандар тоқтатылып, уақытша лагерь салуға бұйрық берілді. Кейіннен бір тарихшы былай деп мәлімдеді: "Аман қалғандар санитарлық талаптарға жатпайтын, тығыз жайғастырылған жатақтарға тығылып, содан кейін дизентериядан қайтыс болды. 26 маусымда тек бес австралиялық және бір британдық солдат тірі қалды".
The first phase of marches across wide marshland, dense jungle, and then up the eastern slope of Mount Kinabalu occurred between January and March 1945. The Japanese had selected 470 prisoners who were thought to be fit enough to carry baggage and supplies for the accompanying Japanese battalions relocating to the western coast. In several groups the POWs, all of whom were either malnourished or suffering serious illness, started the journey originally under the intention of reaching Jesselton (Kota Kinabalu). Although the route took nine days, they were given enough rations for only four days. As on the Bataan Death March, any POWs who were not fit enough or collapsed from exhaustion were either killed or left to die en route. Upon reaching Ranau, the survivors were halted and ordered to construct a temporary camp. As one historian later commented: "Those who survived were herded into insanitary and crowded huts to then die from dysentery. By 26 June, only five Australians and one British soldier were still alive."
Екінші шерулер
Екінші шеру 1945 жылы 29 мамырда шамамен 536 тұтқынмен басталды. Жаңа Сандакан лагерінің командирі капитан Такакава Такауо тұтқындарды жапондық күзетшілермен бірге, шамамен елу адамнан тұратын топтарға бөліп Ранауға қарай жөнелтті. Шеру жиырма алты күнге созылды, ал тұтқындар бірінші шерудегілерге қарағанда нашар күйде болды, оларға азық-түлік азырақ берілді және көбінесе тамақ іздеуге мәжбүр болды. Сандакан лагерінің 1-ші учаскесі оның бар екенін жасыру үшін жойылды. Ранауға барлық 183 тұтқын ғана жетті. 1945 жылдың 24 маусымында екінші шеруге қатысушылар қаңтарда өткен бірінші шеруден барлық алты тұтқынның ғана тірі екенін анықтады.
A second series of marches began on 29 May 1945 with approximately 536 prisoners. The new Sandakan camp commander, Captain Takakuwa Takuo, ordered the prisoners towards Ranau in groups of about fifty with accompanying Japanese guards. The march lasted for twenty six days, with prisoners even less fit than those in the first marches had been, provided with fewer rations and often forced to forage for food. Compound No. 1 of the Sandakan camp was destroyed in an attempt to erase any evidence of its existence. Only 183 prisoners managed to reach Ranau. Upon their arrival on 24 June 1945, participants of the second marches discovered that only six prisoners from the first series of marches during January were still alive.
Соңғы шеру
Екінші шеруден кейін Сандаканда шамамен 250 адам қалды. Жапондықтар тұтқындардың көп бөлігінің денсаулығы нашар болғандықтан, бастапқыда оларды аштықтан өлтіруге ниеттенді, көптерін айналағы орманнан тамақ іздеуге мәжбүр етті. Алайда, 1945 жылдың 9 маусымында тағы 75 адамнан тұратын соңғы топты шеруге жіберу туралы шешім қабылданды. Қалған адамдар тым әлсіз болғандықтан, ешқайсысы да одан әрі тірі қалмады. Әрбір адам шаршап құлағанда, оны жапондық сақшысы атып тастады. 1945 жылдың 15 тамызында жапондықтар капитуляциялағанға дейін Сандаканда қалған, жүре алмайтын барлық тұтқындар не өлтірілді, не аштық пен аурудың салдарынан қайтыс болды. Көптеген жапондық сарбаздар да аштықтан қайтыс болды, тіпті кейбіреулері өздерінің жауынгерлік қабілетін сақтау үшін каннибализмге жүгінді.
Approximately 250 people were left at Sandakan after the second march departed. Most prisoners were so ill that the Japanese initially intended to let them starve to death, forcing many to scavenge in the surrounding forest for food. However, on 9 June 1945 it was decided to send another group of 75 men on a final march. The remaining men were so weak that none survived beyond As each man collapsed from exhaustion, he was shot by a Japanese guard. All remaining prisoners left at Sandakan who could not walk either were killed or died from a combination of starvation and sickness before the Japanese surrender on 15 August 1945. Many Japanese soldiers also died from starvation, with some even turning to cannibalism in order to preserve their fighting effectiveness.
"Кингфишер" операциясы
"Кингфишер" операциясы – 1945 жылдың басында тасталып қалған Сандакан лагеріндегі әскерилерді құтқару жоспарланған операциясы. Операцияның дұрыс емес барлау мәліметтері салдарынан сәтке келе алмай қалғаны айтылады. Операцияның өзінің орындалу мүмкіндігі туралы пікірталастар бар. 1945 жылдың мамыр айында Агас тобы дайындаған есептерде Ранау әуежайының қирауына байланысты тұтқындарды әуемен эвакуациялау мүмкін емес деп қорытынды жасалды. Құрлық жолымен күтіп тұрған су асты қайықтарына эвакуациялау қарастырылды, бірақ ерлердің өте нашар жағдайына байланысты бұл жоспардан бас тартылды. Жапондық оккупацияның үш жылында Солтүстік Борнео халқының шамамен 16 пайызы қаза тапқан. Капитан Такакава және оның орынбасары капитан Ватанабе Гензо да соғыс тұтқындарын өлтіру және жаппай қырғын жасағаны үшін кінәлі деп танылды және 1946 жылдың 6 сәуірі мен 16 наурызында асылып, атылды.
Operation Kingfisher was a planned rescue operation for servicemen at the Sandakan camp that was abandoned in early 1945. The operation is said to have been derailed by inaccurate intelligence. There are arguments as to whether the operation itself was feasible. Reports produced by the Agas team in May 1945 ruled the evacuation of prisoners by air infeasible due to the destruction of the Ranau airfield. Evacuation by land to awaiting submarines was considered, but quickly abandoned of the grounds of the terrible condition of the men. It has been estimated that in total, approximately 16% of the population of North Borneo were killed during the three years of Japanese occupation. Captain Takakuwa and his second in charge, Captain Watanabe Genzo, were likewise found guilty of perpetrating the murder and massacres of prisoners of war and were hanged and shot on 6 April 1946 and 16 March 1946, respectively.
Еске алу рәсімі
1948 жылы австралиялық журналист Колин Симпсон Сандаканның өлім шеруінің жолын қайта басып өту үшін Британдық Солтүстік Борнеоға сапар шекті, ал кейін Австралия хабар тарату корпорациясының «Австралиялық саяхат» бағдарламасы үшін радиодерекфильм жасау үшін алты аман қалғанның естеліктерін жазды. Сценарий кейін «Борнеодан алты» (1948) деген атпен жарияланды. 1962 жылы Сандакан мен Ранауда қаза болғандарды еске алу үшін Кундасангта Соғыс ескерткіші мен естелік бағы салынды. Сандаканның өлім шеруі 2004 жылғы «Сандакан жоқтауы» атты ораторияда бейнеленді – жоқтау, яғни қайтыс болған адамға арналған аза тұту гимні. Ораторияны австралиялық композитор Джонатан Миллс жазды, оның әкесі 1942-1943 жылдары Сандакан түрмесінде тұтқын болған. 2011 жылы Батыс Австралиядағы Тодиай аудандық орта мектебінің 9 және 10 сынып оқушылары Тодиай қауымдастығының, соның ішінде Тодиай қауымдық радиосының, Тодиай округінің және Тодиай РСЛ-нің көмегімен 1947 жылғы ABC радиосының «Борнеодан алты» пьесасының жаңартылған нұсқасын қайта қойды. «Борнеодан алты» жобасының таныстырылымына Малайзияның бас консулы Пуан Хамида Ашари, Мур округінің депутаты Грант Вудхэмс, әскери тарихшы Линетт Сильвер, Сандакан тұтқындарының туыстары және Тодиай қауымдастығының мүшелері қатысты. 2011 жылдың 9 қыркүйегінде түпнұсқа жазбаның аудио үзінділері 1947 жылдан бері алғаш рет ABC радиосында (WA Perth 720) қайта жазылған аудио үзінділерімен бірге ойнатылды. Пьеса 2011 жылдың соңында Тодиай қауымдық радиосында көрсетілуі тиіс еді, содан кейін Австралияның басқа да қауымдық радиостанцияларына ұсынылуы керек еді. Қайта жазылған пьесаның көшірмесі Австралияның Ұлттық кино және дыбыс архивіне және Батыс Австралияның Перт қаласындағы ABC кітапханасына жіберілді. 2012 және 2014 жылдар аралығында Батыс Австралия студенттері Премьер-министрдің ANZAC студенттік туры аясында Сандакан, Ранау және өлім шеруінің маршрутындағы маңызды орындарды аралап, жасалған қатыгездіктер туралы білді және (әсіресе жастар арасында) Оңтүстік-Шығыс Азиядағы Австралиялық әскери тұтқындарының басынан өткендер туралы хабардарлықты арттырды. Сандакан туралы премьер-министр Синдзо Абэ 2014 жылдың 8 шілдесінде Австралия парламентіне сөйлеген сөзінде айтты. Бұл жапон басшысының парламентте алғашқы сөзі болды.
In 1948 the Australian journalist Colin Simpson visited British North Borneo to retrace the steps of the Sandakan Death Marches and later record the memoirs of six survivors for a radio documentary for the Australian Broadcasting Commission's Australian Walkabout programme. The script was later published as Six from Borneo (1948). A War Memorial and Gardens of remembrance were built at Kundasang, Sabah in 1962 to commemorate those who had died at Sandakan and Ranau. The Sandakan Death Marches have been dramatised in the 2004 oratorio Sandakan Threnody — a threnody being a hymn of mourning, composed as a memorial to a dead person. The oratorio was written by Australian composer Jonathan Mills, whose father survived a term of imprisonment at Sandakan in 1942–43. In 2011, Year 9 and 10 Drama Students at Toodyay District High School, in Western Australia, re dramatised an updated version of the original 1947 ABC Radio play Six From Borneo with help from the Toodyay community, including Toodyay Community Radio, the Shire of Toodyay and Toodyay RSL. The launch of the Six From Borneo Project was attended by the Malaysian Consul General Puan Hamidah Ashari, Member for Moore Grant Woodhams MLA, Military Historian Lynette Silver, relatives of Sandakan POWs and Toodyay community members. On 9 September 2011, audio excerpts of the original recording were played on ABC radio (WA Perth 720) for the first time since 1947, along with audio excerpts of the rerecording. The play was due to be broadcast on Toodyay Community Radio in late 2011 and was then to be offered to other community radio stations across Australia. A copy of the rerecording has been submitted to the National Film and Sound Archive of Australia and to the ABC library in Perth, Western Australia. Between 2012 and 2014, Western Australian students participating in the Premier's ANZAC Student Tour visited Sandakan, Ranau and various sites of significance along the route of the death marches to learn about the atrocities committed and raise greater awareness (particularly among youth) about the experiences of Australian POWs in South East Asia during WW2. Sandakan was referred to by Prime Minister Shinzo Abe in his speech to the Australian parliament on 8 July 2014. It was the first speech to the parliament by a Japanese leader.
Сот процестерінен кейін жазбалар мен куәліктердің кешіктірілуі
Соғыстан кейін шерулерге қатысты көптеген ақпараттар отбасылардан және жалпы халықтан жасырылды. Бастапқыда бұл Армияға ұсынылған және лагерьден табылған құжаттардың арасындағы келіспеушіліктерге, сондай-ақ куәгерлердің әртүрлі көрсетулеріне байланысты болды. Осы әртүрлі есептердің нәтижесінде көптеген адамдардың өлімінің дұрыс емес күні немесе өлім себебі тіркелді, себебі лагерьдегі құжаттарда көбінесе жазаланған тұтқындардың өлімі аурудан болған деп көрсетілді. Құжаттар кейін түзетілгенімен, соғыстан кейінгі алғашқы ақпарат лагерьдегі оқиғалар туралы өте күрделі және қайшылы мәліметтерді ұсынды. 1945 жылдан бастап осы құжаттар жарияланғанға дейін ақпарат алуға тырысқан отбасы мүшелеріне көбінесе өлім туралы растау ғана берілді. Британдық отбасылар үшін бұл ақпаратты жинау әсіресе қиын болды. 1980 және 1990 жылдары тергеушілердің, тарихшылардың және сарбаздардың күш-жігері арқасында ғана Сандакан жұртшылық назарына қайта оралды, ал көптеген отбасылар үшін бұл туыстарының басына келгендер туралы толық мәліметтерді білудің алғашқы мүмкіндігі болды. Доктор Смит Телупидтегі жолдың Ливагу аңғары арқылы Мируруға қарай бұрылатынын айтты, бірақ Линетт Австралия соғыс қабірлері кеңсесінің денелерді іздеу тобы тапқан және 2012 жылы Австралия армиясының тарих және картография бөлімі тексерген қолмен салынған картаға сәйкес, жол Мируруға ешқашан бармағанын мәлімдеді. Линетттың дәлелдері соңғы қалған екі жол кесуші – Туати Акау мен Зудиннің куәлігімен расталды. Олар Жапон императорлық армиясы (ЖИА) үшін мәжбүрлі еңбекпен маршрутты жасауға қатысып, сонымен қатар өлім шеруінің қорқынышына куә болды. Екеуі де қайтыс болды: Зудин 2017 жылдың 14 мамырында 87 жасында тыныс алу қиындығынан, ал Туати 2018 жылдың 29 қазанында 105 жасында дүние салды. 2011 жылы болашақ Австралия премьер-министрі Скотт Моррисон (2018 жылы тағайындалған) сол кездегі қорғаныс министрі Джейсон Клэр және тәуелсіз саясаткер Роб Оукшоттпен бірге Телупидтен Ранауға дейін алты күндік саяхатқа шықты. Оларға Линетт Сильвер, оның күйеуі Нил Сильвер және 20 австралиялық студент қосылды. 2016 жылы Ұлыбританиядан келген 27 Саттон Валенс мектебінің (SVS) біріккен кадеттік корпусының (CCF) жеті қызы Баутодан Мурукқа дейінгі орманды аймақтан бес күндік жаяу жолға шықты.
After the war much of the information surrounding the event's of the marches were kept from the families and the general public. In the beginning this was attributable to the conflicting information between the records provided to the Army and those recovered at the camp, as well as the conflicting survivor testimonies. These differing accounts meant that many men had the wrong recorded date or wrong cause of death recorded as the records at the camp would often record the deaths of executed prisoners to as a result of illness. Although, records were eventually rectified the information immediately proceeding the war presented a very complex and contradictory recounting of the camps events. Family members attempting to gain information from 1945 to the unsealing of these documents were presented with very little information, usually only being provided a confirmation of death. British families found gathering this information particularly difficult. It wasn't until the efforts of investigators, historians and soldiers brought these narratives to light in the 1980s and 1990s that Sandakan entered the public consciousness again and, for many families this was their first exposure to a full account of what happened to their relatives. Dr Smith claimed that at Telupid, the track veered to the right towards Miruru via the Liwagu Valley but Lynette argued that it never went to Miruru according to the hand drawn map found by the Australian Body Recovery team of the Office of Australian War Graves and later audited in 2012 by the Australian Army History and Mapping units. The argument was set to rest as Lynettes' evidence was supported by two of the last remaining trail cutters, Tuaty Akau and Zudin, who lived at the time to establish the route under forced labour for the Imperial Japanese Army (IJA) as well witnessing the horror of the death march. Both these witnesses have since died; Zudin on 14 May 2017 from breathing difficulties at the age of 87, and Tuaty on 29 October 2018 at the age of 105. In 2011, the future Australian Prime Minister Scott Morrison (appointed in 2018) decided to complete the track all the way from Telupid to Ranau together with two fellow Australian politicians, then Defence Minister Jason Clare and Independent Rob Oakeshott in the six day walk from Telupid to the Last Camp site in Ranau together with Lynette Silver, husband Neil Silver and a group of 20 Australian students. In 2016, 27 Sutton Valence School (SVS) Combined Cadet Force (CCF) from the United Kingdom including seven girls visiting the route to mount a five day trek through its forested section from Bauto to Muruk.