Жейдар патшасы: Сингапур тұтқын лагеріндегі өмір

Кіріспе

1962 жылғы Джеймс Клавеллдің романы

Джеймс Клавеллдің 1962 жылғы романы «Кеңеш патшасы» – автордың әдебиеттегі тұңғыш шығармасы. Роман Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Сингапурдағы жапон лагерінде америкалық, австралиялық, британдық, голландиялық және жаңазеландиялық соғыс тұтқындарының өмір үшін күресін көрсетеді. Клавелл осы романның оқиғасы орын алған Чанги түрмесі лагерінде тұтқын болған. Романның үш басты кейіпкерінің бірі – Питер Марлоу Клавеллдің өзінен үлгі алған. «Кеңеш патшасы» Клавеллдің «Азия сагасы» атты ірі сериясының алғашқы жарық көрген кітабы және хронологиялық ретімен төртіншісі. «Кеңеш патшасынан» екі кейіпкер «Асыл үй» (1981) романында да кездеседі.

Сюжеттің қысқаша мазмұны

Роман 1945 жылдың басында басталады. Питер Марлоу, жас британдық RAF ұшқыш лейтенанты, 1942 жылдан бері соғыс тұтқыны. Марлоу "Корольдің" назарына ілігеді – Чангидегі ең табысты саудагер және қара нарықтың иесі болған американдық қара сержант. Марлоудың тілдерді білуі, зиялылығы, адалдығы және мінезі Корольге онымен дос болуға және оны қара нарық мәмілелеріне тартуға себеп болады. Бұл Марлоуды британдық офицер және лагерьдің провисты Маршалы Робин Грейдің назарына түсіреді. Грей тұтқындар арасында әскери тәртіпті сақтауға тырысады және Корольді өзінің қағидаларына қарсы деп санайды. Жұмысшы табының баласы болғандықтан, Грей ережелерді өзінің мүддесі үшін сақтайды, ал Провист Маршал лауазымын британдық қоғамда оған қол жетімсіз мәртебеге ие болу үшін пайдаланады. Король, қара сержант болғанымен және бейбіт өмірде көзге түспегенімен, өзінің харизмасы мен зиялылығы арқасында соғыс тұтқындары лагерінің жабық қоғамында үлкен күшке ие болады. Кореялық күзетшілермен, жергілікті малайлықтармен және басқа тұтқындармен азық-түлік, киім, ақпарат және сирек кездесетін сәндік заттарға сауда жасау арқылы Король өзін және американдық әріптестерін тірі ұстайды. Жоғары шенді офицерлер оған азық-түлік сатып алу үшін құнды заттарын сатуға көмектесу үшін келеді, ал басқа офицерлер жасырын түрде оның қызметінде жұмыс істейді. Марлоу Корольдің көзқарасы мен мінез-құлқына наразы болады, себебі бұл оның британдық жоғарғы сыныптың идеалдарына қайшы келеді. Ол Корольмен табысты бизнес серіктестігінен бас тартады, өйткені "Марлоулар саудагерлер емес. Бұл жөн емес, дос". Бірақ Марлоу көп ұзамай Корольдің Грей айтқандай ұры немесе алаяқ емес екенін түсінеді. Керісінше, Король әрбір адамнан ең жақсысын күтеді және оған сыйлық береді, оның лауазымына немесе әлеуметтік статусына қарамастан. Марлоу, Король және басқа кейіпкерлердің басынан өткен оқиғалар арқылы роман қатыгездік ортада аман қалу шегіне жеткен адамдардың жанды, көбінесе алаңдататын суретін ұсынады. Жапондықтар соғыс тұтқындарына тұруға лайықсыз лашықтар мен ең төменгі деңгейдегі тамақтан басқа ештеңе бермейді. Британияның Азия империясының әртүрлі бөліктерінен келген офицерлер, күн сайын оларға таза кір жуатын жергілікті қызметшілер қызмет көрсетуге үйренген, жыртық киімдер мен қолмен жасалған аяқ киім киюге мәжбүр болады. Көптеген адамдар үшін ең маңызды мәселе – күннен-күнге аман қалу үшін жеткілікті тамақ табу және аурудан немесе жарақаттан сақтану, себебі медициналық көмекке қол жеткізу мүмкін емес. Кейбіреулері адамгершілігінен айырылып, құлдырап кетеді, ал басқалары күтпеген батылдық пен мейірімділік көрсетеді. Кейбіреулері достарының аузынан тамақ ұрлап алады, ал басқалары барлық нәрсесін сыйға береді немесе достарына көмектесу үшін қауіпке тіледі. Король өзінің достарымен бірге сату үшін тышқан өсіруді ұсынады. Оның серіктері, өзі де аштықтан өлімге жуықтап бара жатса да, тышқан етін жеу идеясына қарсы шығады, сондықтан Король тек офицерлерге ет сатуды жоспарлайды, оларға оның шынайы көзін жасырады. Ақша ұрлаған офицерлер тобы кейіннен оларға мысық бұғысы (малай тілінде rusa tikus) деп айтылған тамақты ашкөздікпен жеп отырғанын көреді, олардың шындығында тышқан етін жеп жатқанын білмейді. Лагерь азат болғаннан кейін көптеген сарбаздар еркіндікке бейімделуде қиындық көреді. Король билігін жоғалтады және басқалар одан қашып жүреді. Грей ирониямен Корольге оның Корольге деген жеккөрушілігі оны тірі ұстап тұрған жалғыз нәрсе болғандықтан алғыс айтады. Соңында, лагерь тасталғанда, тышқандар қоршауда қалған күйі қалдырылады. Соңғы сахнада тышқандар бірін-бірі жейді, ал соңғы аман қалған тышқан "тышқандардың патшасы" болады.

The novel opens in early 1945. Peter Marlowe, a young British RAF Flight Lieutenant, has been a P. O. W. since 1942. Marlowe comes to the attention of the "King" an American corporal who has become the most successful trader and black marketeer in Changi when King sees him conversing in Malay. Marlowe's languages, intelligence, honesty, and personality cause King to befriend him and attempt to involve him in black market deals, which bring Marlowe to the attention of Robin Grey, a British officer and Provost Marshal of the camp, who has developed a Javert like obsession with King and hopes to arrest him for violating camp regulations. Grey is attempting to maintain military discipline among the prisoners and sees King as the antithesis of his beliefs. As the son of a working class family, Grey follows the rules for their own sake, using his position as Provost Marshal to gain a status otherwise unavailable to him in British society. Despite being an enlisted man and undistinguished in civilian life, King has become a major power in the closed society of the P. O. W. camp through his charisma and intelligence. Trading with Korean guards, local Malay villagers, and other prisoners for food, clothing, information, and what few luxuries are available, King keeps himself and his fellow American prisoners alive. Senior officers come to him for help in selling their valuables to buy food, and other officers are secretly on his payroll. Marlowe is initially put off by King's perspective and behaviour, which clash with the British upper class ideals he has been taught. He turns down a lucrative business partnership with King because "Marlowes aren't tradesmen. It just isn't done, old boy". Marlowe soon understands that King is not the thief and con artist that Grey would have him believe. Rather, King asks for the best of each man and rewards him accordingly, irrespective of class or position. Through the experiences of Marlowe, King, and other characters, the novel offers a vivid, often disturbing portrayal of men brought to the edge of survival by a brutal environment. The P. O. W. s are given nothing by the Japanese other than filthy huts to live in and the bare minimum of food. Officers from various parts of Britain's Asian empire, accustomed to having native servants provide them with freshly laundered uniforms daily, are reduced to wearing rags and homemade shoes. For most, the chief concern is obtaining enough food to stay alive from day to day and avoiding disease or injury, since almost no medical care is available. Some are degraded and come close to losing their humanity, while others display levels of courage and compassion beyond expectations. Some literally steal food out the mouths of their comrades, while others give away what they have or take terrible risks to help their friends. King decides he and his friends should breed rats to sell for food. His comrades, though nearly starving themselves, are repelled by the idea of eating rat meat, so King comes up with the plan of only selling the meat to officers without telling them the true source. A group of officers who stole money from their underlings are later seen greedily enjoying a meal of what they are told is mouse deer (rusa tikus in Malay), not knowing they are actually eating rat meat. When the camp is ultimately liberated, most of the soldiers have trouble adjusting to freedom. King loses his power and is shunned by the others. Grey ironically thanks King on the grounds that his hatred of King was the only thing keeping him alive. At the end the rats are abandoned in their cages when the camp is abandoned. The final scene has the rats consuming each other one by one, with the final survivor becoming "king of the rats".

Фильмге бейімделу

1965 жылы Клавэллдің романдарының көптеген фильмге түсірілгендерінің алғашқысы жарық көрді.