Кіріспе

Англосаксондық дворян Эдрик Стреона (1017 жылы қайтыс болған) 1007 жылдан бастап Кнут патшаның қолынан қаза тапқанға дейін Мерсияның эалдорманы болды. Эдрикке Хемингтің Картуляриясында "Стреона" (аудармасында "Иеленуге құмар") деген лақап берілді, себебі ол шіркеу жерін және қаражатын өзіне тартып алды. Эдрик Англияны даниялықтардың қайта басып алу кезінде жасаған опасыздықтары үшін Орта ғасырларда жаман аты шықты. Эдрик кем дегенде сегіз баланың бірі болды және қарапайым отбасында дүниеге келді: оның әкесі Этельрик король Этельредтің сарайына барып-келді, бірақ оның есімі көпке белгілі болған жоқ және ешқандай лауазымы болған жоқ. Эалдормана тағайындалғанға дейін Эдрик Этельредтің өкілі ретінде әрекет еткен сияқты; 1006 жылы ол Йорк эалдорманы Эльфхельмді өлтіруге ықпал етті. Эдрик 1009 жылға дейін Этельредтің қызы Эадгитке үйленді, осылайша ол оның күйеу баласы болды. Эдрик 1007 жылы Мерсияның эалдорманы болып тағайындалды. Эалдормана ретінде Эдрик патшалықтың істерінде маңызды рөл атқарды. 1009 жылы ол Кентербери архиепископы Элфхеаның өмірін сақтау үшін шабуыл жасаған викингтермен келіссөздер жүргізді, бірақ бұл әрекет сәтсіз аяқталды. Эдрик патшаның бұйрығымен көрнекті дворяндарды өлтіруді ұйымдастыра берді. Алайда, ол 1015 жылы қайын атасына опасыздық жасап, Англияға қарсы Свейн Форкбардтың ұлы Кнутқа қосылды. Жаңа серігі Кнутпен бірге Эдрик Англияны тонау науқанына шықты, 1016 жылдың жазында қайтыс болған король Этельредтің мұрагері Эдмунд Темірге қарсы бірнеше ірі шайқастар болды. Шешуші шайқас 1016 жылдың 18 қазанында Ассандун шайқасында өтті. Эдрик сол кезде күйеуінің жанына қайтып келді, бірақ ол белгісіз себептермен әскерімен шайқас алаңынан қашып кетті, мүмкін бұл алдын ала жоспарланған болған. Кнут пен Эдмунд арасында бейбітшілік орнағаннан кейін Эдрик граф болып қалуға рұқсат алды, бірақ бір жылдан кейін Кнут 1017 жылы Рождество мерекесінде Лондонда Эдрикты өлтірді.

Атауы

Эдриктің "Стреона" деген лақап аты шамамен "Иеленуші" немесе "Қолға түсіруші" деп аударылады және алғаш рет Хемингтің Картуляриясында кездеседі.

Отбасы

Эдриктің отбасы Шропшир мен Херефордширде мүдделері болған сияқты. Джон Вурчестер Эдриктің әкесін Этельрик деп атады, ол 980-ші жылдардың соңынан бастап сарайға қатысқан, ал оның бауырлары Бритрик, Эльфрик, Года, Этельвин, Этельвард және Этельмар болды, солардың соңғысы (мүмкін, жаңылысқан) граф Годвиннің әкесі Вулфнот Килдтің әкесі болған. Шежіреші Эльфрик пен Года арасында бос орын қалдырды, бұл тағы бір ағасының атын қоюға мүмкіндік бергендей. Осы аттарды иеленген тегндер Х ғасырдың соңы мен ХІ ғасырдың басында король Этельред II атынан шығарылған шарттардың куәгерлері ретінде кездеседі. Бұл тегндер көбінесе екі-үш адамнан тұратын топтарда кездеседі, бұл олардың бір отбасының мүшелері екенін көрсетеді. Этельрик 990-шы жылдардың ортасынан бастап бір немесе бірнеше ұлдарымен (Эльфрикті қоспағанда) бірге болған көрінеді. Куәгерлер тізіміне сүйенсек, екінші бауырының аты Этельнот болған болуы мүмкін. 1009 жылға дейін Эдрик Эдгит (Эдит) атты Этельред патшаның қызына үйленді. Бұл саяси одақ, одақтарды нығайту мақсатымен жасалды. Эдрик көп жылдар бойы Этельредке қызмет еткенімен, ақырында бірнеше рет адалдығын өзгертті және әйелінің отбасына опасыздық жасады. Эдрик пен Эдгиттің балалары болғаны туралы ешқандай жазба жоқ, бірақ олардың Шропширдің бай тегні Сивард 'Гросс'тің анасы болған қызы болған деген пікір бар. Эдгит Эдрик үшін екінші әйел болған болуы мүмкін, өйткені Генрих Гантингдонның айтуынша, Эдрик Стреонаның ұлы Эдмунд "Темірбеттің" патшасын өлтірген. Егер ол болған болса, бұл ұл Эдгитке үйленуге дейін дүниеге келген болар еді, өйткені Эдгиттің кез келген баласы 1016 жылы Эдмунд патша қайтыс болған кездегі кісі өлтіруге қатысуға тым жас болар еді.

Ерте мансап

Еадрик өзі 1002 жылы әкесі мен ағасы Бритрикпен бірге куәгерлер тізімінде бірінші рет анықталды. 1004–5 жылдары Еадрик отбасының басқа мүшелері де сарайда болған көрінеді; 1006 жылы Еадрик есімдері тізімде кездеспесе де, сол жылы ол Эльфелм елдёрменін өлтіруге қатысқан деген хабар тарады:

Айлакер және сатқын Еадрик Стреона, елгезек Эльфелм елдёрменін алдауды жоспарлап, Шрусбериде оған үлкен той дайындады. Елдёрмен қонақ ретінде келгенде, Еадрик оны жақын дос сияқты күтіп алды. Бірақ тойдың үшінші немесе төртінші күні, тықсыруға дайын тұрғанда, ол оны аң аулауға орманға алып шықты. Аң аулаумен айналысқанда, Годвин Портхунд (яғни қала иті) деген Шрусбери қасабының сойымшысы, Еадрик бұрыннан берген үлкен сыйлықтары мен көптеген уәделерімен қылмысты жасауына сендірген, кенеттен тықсырудан шығып, Эльфелм елдёрменін қатілдікпен өлтірді. Біраз уақыттан кейін оның ұлдары Вулфхеа мен Уфегеат король Этельредтің бұйрығымен Кукхемде соқыр етілді, ол да сол жерде болған еді. Джон Ворстер, Хроника ex Chronicis.

Еадрик 1007 жылы Сент-Олбанс аббаттығындағы герцогтардың қатарында болды, сол жылы ол Мерсияның елдёрманы болып тағайындалды. 1007 жылы немесе шамамен сол кезде Еадрик Этельред патшаның қызы Эдгитқа үйленген болуы мүмкін. Бұл оның күрт даңққа ие болуын түсіндіруі немесе себебі болуы мүмкін, өйткені Джон Ворстер бұл некенің 1009 жылға дейін болғанын айтады.

Құрмет

1007 жылы Эадрик Мерсияның алдорманы болып тағайындалды. Бұл лауазым 985 жылдан бері бос тұрған, оның алдыңғысы Эльфрик Кильд сатқындықпен айыпталып, елден қуылды. Дегенмен, Эадрик король Этельредпен жақсы қарым-қатынаста болған болуы керек, себебі ол көп ұзамай оның қызы Эадгитке үйленді. Осы кезде Этельред ұлттық деңгейде жаңа соғыс кемелерінен тұратын флот құруға бұйрық берді, бірақ Эдриктің бауыры Бритрик айыптаған Вулфгейт сатқындық жасап, қарақшылыққа көшкенінен кейін бұл жоспар әлсіреді. Англия енді теңізден болатын шабуылдарға осал болғандықтан, 1009 жылы Торкелл Ұзынның басшылығындағы әскер келіп, елдің көп бөлігінде қиратушылықтар жасады. Этельред әскери жауап беруге ниеттенсе, Эадрик оны бұған келісім бермеді. Осы шешімсіздік салдарынан тағы екі жыл соғыс жалғасты, және ол тек 1012 жылы Эадрик Лондонда болғанда, Пасхада (13 сәуір) даниялықтарға 48 000 фунт стерлинг төлеуді қадағалағанда ғана аяқталды. Осы уақытта Кентерберийлік Эльфхеаның босатылуы туралы да келіссөздер жүргізілді, бірақ архиепископ құтқарылғысы келмеді және оның тұтқындаушылары ашуланып оны өлтірді. Сонымен қатар, сол жылы Эадрик Уэльстегі Сент-Дэвид шіркеуін талқандады.

Инвазия

1013 жылы Свен Форкбард Англияға Англия королі болып өзін таж кигізу ниетімен келді. 1013 жылдың соңына қарай ағылшын қарсылығы күйреп, Свен елді бағындырды. Эдриктің сол кездегі жағдайы белгісіз, бірақ Роджер Вендовердің айтуынша, Эдрик королева Эммамен бірге "және жүз қырық әскермен" Ла-Манш арқылы Нормандияға өтті. Этельред 1014 жылдың қаңтарында олардың ізінен ерді. Алайда, 3 ақпанда 1014 жылы Свеннің қайтыс болуымен жағдай күрт өзгерді. Тренттегі дания кемелерінің экипаждары, бұрын Свенді қолдаған, дереу оның ұлы Кнутқа адалдық серт берді; бірақ ағылшынның белгілі ақсүйектері Этельредке оның таққа қайта оралуы туралы келіссөздер жүргізуді ұсынды. Ол ақсүйектерге адал екенін жариялауын, олардың бұрын ұнатпаған барлық мәселелер бойынша реформалар жасауын және өзіне қарсы айтылған және жасалған барлық нәрсені кешіруін талап етті. Этельред Олаф Харальдссонның көмегімен тағын қайтарып алды; Кнут Данияға қайтып оралды, ал оның одақтастары онымен ынтымақтастық еткені үшін жазаланды. 1015 жылы Оксфордта кеңес өтті, онда Эдрик Шығыс Мидлендстегі Жеті Бурхтан шыққан Сигеферт және Моркар ағайындарын шақырды. Өкінішке орай, Эдрик оларды өлтірді – мүмкін, даниялықтармен байланысы үшін. Бұл Эдмунд ханзадаға олардың жерлерін тартып алуға мүмкіндік берді.

Даниялықтардың оралуы

1015 жылы тамыз айында Кнут Даниядан 200-ге жуық кемемен басқыншы күштерді алып, Кенттегі Сандвичке келді, бірақ бірден Дорсет, Уилтшир және Сомерсет аймақтарында тонаумен айналысты. Эдрик Ательред патшаның ауырып жатқан жері Кошамда әскер жинады. Эдмунд жаңа территорияларының орналасқан жерінен Солтүстікке келіп, оларға қосылды. Эдрик Эдмундқа сатқындық жасау ниетінде болған, бірақ күштері біріккенде ол оны іске асыра алмады. Әскерлер ешқандай оқиғасыз тарасып кетті, ал Эдрик патша флотынан қырық кемені алып, Кнутқа қашып барып, оның қызметіне кірді. Жаңа жыл қарсаңында Эдрик Кнутпен бірге Уорвикширге барды, онда олар кездескендерін тонап, өртеп, өлтірді. Принц Эдмунд оларға қарсы әскер жинады, бірақ оның Мерсия әскерлері даниялықтармен шайқасудан бас тартып, тарап кетті. Эдмунд тағы бір әскер жинап, Нортумбрия графы Утредтің көмегімен Стаффордшир, Шропшир және Чеширдегі Эдрикке тиесілі жерлерді тонады. Утред Кнутқа бағыну үшін өзінің басып алған Нортумбриясына оралды, бірақ ол өлтіріліп, оның орнына Эрик Хаконссон тағайындалды. 23 сәуірде Лондонда Этельред қайтыс болды; оның ұлы Эдмунд әкесінің патшалығының қалған бөлігінің патшасы болып сайланды. Бірақ Эдмундқа көп уақыт қалмады: Дания әскері оңтүстікке Лондонға бет алды, Эдмунд Вессекске қарай кетті, Эдрик пен Кнут оны қуалады, Сомерсеттегі Пенселвуд және Уилтширдегі Шерстонда екі күндік екі шешімсіз шайқас болды. Бірінші күні қанды, бірақ нәтижесіз аяқталды; екінші күні Эдмунд басымдық танытты, бірақ Эдрик: Осмир есімді адамның басын кесіп алды, оның сыртқы келбеті мен шашы патша Эдмундқа өте ұқсас еді, және оны көтеріп, ағылшындардың күресуі бекер екенін айқайлады, "О, Дорсет, Девон және Уилтшир халқы, тез қашып құтылыңдар! Сіздер өз көшбасшыларыңызды жоғалтып алдыңыз. Міне, мен сіздердің мырзаларыңыз бен патшаларыңыз Эдмундтың басын ұстап тұрмын. Жеделдетіп қашыңдар!" Ағылшындар бұл сөздерді естігенде, олар Эдрик айтқан қорқынышты сөздерге қарағанда, оның жасаған зұлымдығына қатты қорқып кетті. Эдмундтың әскері бастапқыда қашқанмен, ол тірі екенін білген соң, онымен бірге кешке дейін шайқасты. Эдрик пен Кнут шайқастан шығып, қараңғы түскенде Лондонға қайтып келді. Эдмунд көп ұзамай Лондонды құтқаруға кірісіп, Эдрик пен Кнутты қуды және Темзаны Брентфордта кесіп өткеннен кейін оларды жеңді, бірақ ол ауыр шығынға ұшырады. Ол содан кейін Уэссекске жаңа әскер жинау үшін кетіп, даниялықтар Лондонды қайтадан қоршауға алды. Бірақ тағы да сәтсіз шабуылдан кейін даниялықтар лоялистердің шабуылына ұшырап, Кентке шегінді. Отфордтағы соңғы жеңілістен кейін Эдрик Эдмундпен Айлсфордта кездесіп, Эдмундтың сеніміне қайта оралды. Кнут теңіз арқылы солтүстікке Эссекске жүзіп, Мерсияны тонау үшін Оруэлл өзенімен жоғары көтерілді.

Ассандун шайқасы

1016 жылғы 18 қазанда даниялықтар кемелеріне қайтып келе жатқанда Эдмундтың әскерімен шайқасты, нәтижесінде Ассандун шайқасы болды – бұл шайқас, көбінесе Оңтүстік-Шығыс Эссекстегі Эшингдон немесе Солтүстік-Батыс Эссекстегі Эшдон аумағында өткен болуы мүмкін. Осыдан кейін болған күресте Едрик, ағылшын жағына қайтуы алдын ала жоспарланған хитролық болған шығар, өз әскерін шайқас алаңынан шығарып алды, және «Англосаксон жылнамасы» айтқандай, ол «өзінің табиғи билеушісі мен Англия халқының барлығына қиянат жасады», бұл шешуші ағылшын жеңілісіне әкелді. Эдмунд пен Кнут Дирхерстке жақын Ола аралында Едриктің кеңесімен бейбіт келісімге келді. Англия Темза өзені бойымен екіге бөлінуі керек деп шешілді, Кнут солтүстікте, ал Эдмунд оңтүстікте билеуге тиіс болды; алайда Эдмунд көп ұзамай қайтыс болды, ал Кнут Англияның жалғыз билеушісі атанды. Едрик Мерсияның эалдорман лауазымын сақтап қалды.

Өлім

Лондондағы патша сарайында болған кезде, Эдрик Кнут патшаның бұйрығымен басқа үш көрнекті ағылшын дворяндарымен бірге: Леовиннің ұлы Нортман, Етельмардың ұлы Етельвард және Девон елдоры Эльфхейаның ұлы Бритрик өлтірілді. "Энкомиум Эммае" бойынша, бұл жазаға тартылғандар өздерінің сюзерені Едмунд үшін "адалдықпен" соғыспағандығы және "Кнуттың оларды алдамшылыққа ұрынған, екі тарап арасында алаяқтықпен тартысқан" деп мәлімдеме жасалды. "Энкомиумда" сондай-ақ Кнут граф Эрик Хаконсонға "осы кісіге тиісін төле" деп бұйрық берді, содан кейін Эдриктің басын балтасымен кесіп тастады. Эдриктің қайтыс болған күні ешбір дереккөзде нақты айтылмаған, бірақ Джон Вурчестерлік Кнуттың бұйрықты Рождество күні бергенін хабарлайды, сондықтан ол 1017 жылдың 25 желтоқсанында қайтыс болған болуы мүмкін. Кнут оның мәйітін қала қабырғасынан лақтырып, жерлеуге рұқсат бермеді. Хантингдондық Генрих Эдриктің басын "Лондон мұнарасының ең биік тірегіне қадап қойды" дейді. Эдриктің балалары болғаны белгісіз. Оның орнын кейде Эдриктің рыцары Нортманның ағасы Леофрик басты, оның отбасы Нормандер басып алғанға дейін Мерсияны иеленді.

Кейіпкер

Ол шын мәнінде қарапайым тектен шыққан адам еді, бірақ оның шешен тілі оған байлық пен жоғары мәртебе әкелді. Ол ептілікпен және көндіруге бейім сөздермен сыйланғандықтан, барлық замандастарын зұлымдық, опасыздық, мақтан мен қатыгездікте басып өтті. Бұл адам адалдықпен маскировкаланып, патшаның ниеттерін біліп алып, оларды опасыздықпен жариялауға үйренген. 2005 жылы тарихшылар Эадрик Стреонаны BBC History журналының жүргізген сауалнамасы бойынша 11 ғасырдағы ең жаман британдық деп таңдады.