Эдуард Танулы: Англия Королі және Әулиесі

Кіріспе

1042–1066 жылдар аралығында Англия королі

Эдуард Исповедник (1003–5 қаңтар 1066) – англосаксон ағылшын королі және қасиетті. Көбінесе Вессекс әулетінің соңғы королі саналады, ол 1042 жылдан 1066 жылы қайтыс болғанға дейін билік жүргізді. Эдуард – Әтілредтің және Эмма Нормандиялықтың ұлы. Ол Ұлы Кнуттың ұлы – және өз туған інісі – Хартакнуттың орнын басады. 1016 жылы Кнут Англияны жаулап алғаннан бері Дания билігінің кезеңінен кейін Вессекс әулетінің билігін қайта орнатты. Эдуард 1066 жылы қайтыс болғаннан кейін, оның орнына әйелінің ағасы Гарольд Годвинсон келді, ол сол жылы Жеңімпаз Уильям бастаған нормандармен Гастингс шайқасында жеңіліп, қаза тапты. Эдуардтың жас туысы Эдгар Уэссекс әулетінен шыққан Этельг Гастингс шайқасынан кейін король деп жарияланды, бірақ ешқашан тәж кигізілмеді және шамамен сегіз аптадан кейін бейбіт түрде тақтан алынды. Тарихшылар Эдуардтың 24 жылдық билігі туралы келіспейді. Оның лақап аты оның әлемнен безген және ізгі адам бейнесін көрсетеді. «Исповедник» (Confessor) – оның қасиеттілік атағы, ол өзінің інісі, король Эдуард Шейіттен айырмашылығы, шейіт болған жоқ. Кейбір зерттеушілер Эдуард Исповедник билігі Англиядағы корольдік биліктің әлсіреуіне және Годвиндер әулетінің күшеюіне әкелді деп санайды, себебі оның өлімінен кейін таққа мұрагерлердің болмауынан туған ішкі тартыстар басталды. Алайда, Франк Барлоу және Питер Рекс сияқты тарихшылар Эдуардты табысты король ретінде сипаттайды, ол белсенді, тапқыр және кейде аяусыз болған. Олар нормандардың жеңісі оның бейнесін бүлдірді деп санайды. Дегенмен, Ричард Мортимер Годвиндердің 1052 жылы жер аударылудан оралуы «оның билігін жүзеге асыруының тиімді аяқталуын білдірді» дейді, Эдуардтың белсенділігінің төмендеуі «істерден қол үзуді» білдіреді деп дәлелдейді. Ол қайтыс болғаннан кейін шамамен бір ғасыр өткен соң, 1161 жылы Папа Александр III оны қасиетті деп жариялады. Эдуард король Эдуард III 1350 жылдары Киелі Георгийді (Лиддалық Георгийді) ұлттық қамқоршы ретінде қабылдағанға дейін Англияның ұлттық қасиеттілерінің бірі болды. Әйелі Эдуардтың мерекесі 13 қазанда Англия және Католик шіркеулерімен бірге атап өтіледі.

Edward the Confessor ( 1003 – 5 January 1066) was an Anglo Saxon English king and saint. Usually considered the last king of the House of Wessex, he ruled from 1042 until his death in 1066. Edward was the son of Æthelred the Unready and Emma of Normandy. He succeeded Cnut the Great's son – and his own half brother – Harthacnut. He restored the rule of the House of Wessex after the period of Danish rule since Cnut conquered England in 1016. When Edward died in 1066, he was succeeded by his wife's brother Harold Godwinson, who was defeated and killed in the same year at the Battle of Hastings by the Normans under William the Conqueror. Edward's young great nephew Edgar the Ætheling of the House of Wessex was proclaimed king after the Battle of Hastings, but was never crowned and was peacefully deposed after about eight weeks. Historians disagree about Edward's fairly long 24 year reign. His nickname reflects the traditional image of him as unworldly and pious. Confessor reflects his reputation as a saint who did not suffer martyrdom as opposed to his uncle, King Edward the Martyr. Some portray Edward the Confessor's reign as leading to the disintegration of royal power in England and the advance in power of the House of Godwin, because of the infighting that began after his death with no heirs to the throne. Biographers Frank Barlow and Peter Rex, on the other hand, portray Edward as a successful king, one who was energetic, resourceful and sometimes ruthless; they argue that the Norman conquest shortly after his death tarnished his image. However, Richard Mortimer argues that the return of the Godwins from exile in 1052 "meant the effective end of his exercise of power", citing Edward's reduced activity as implying "a withdrawal from affairs". About a century after his death, in 1161, Pope Alexander III canonised the king. Edward was one of England's national saints until King Edward III adopted Saint George (George of Lydda) as the national patron saint in about 1350. Saint Edward's feast day is 13 October and is celebrated by both the Church of England and the Catholic Church.

Ерте жылдары және жер аударылуы

Эдуард – Этельредтің жетінші ұлы, екінші әйелі Эмма Нормандияның тұңғышы. Эдуард 1003 және 1005 жылдар аралығында Оксфордширдегі Ислип қаласында дүниеге келді және 1005 жылы екі жарғыға куә ретінде алғаш рет тіркелді. Оның Альфред есімді толыққанды ағасы және Годгифу есімді қарындасы болды. Жарғыларда ол әрдайым үлкен жартылай бауырларынан кейін тізімделді, бұл оның олардан төмен дәрежеде екенін көрсетті. Бала кезінде Англия Свен Форкбард пен оның ұлы Кнуттың викинг шабуылдары мен басып алуларына ұшырады. 1013 жылы Суэйн таққа отырғаннан кейін Эмма Нормандияға қашып кетті, одан кейін Эдуард пен Альфред, содан кейін Этельред. 1014 жылдың ақпанында Суэйн қайтыс болды, ал ағылшын басшылары Этельредті бұрынғыдан да әділ билеуге уәде берген жағдайда қайта шақырды. Этельред келісіп, Эдуардты елшілерімен бірге жіберді. Этельред 1016 жылдың сәуір айында қайтыс болды, оның орнын Эдуардтың үлкен жартылай бауыры Эдмунд Айронсайд иеленді, ол Суэйннің ұлы Кнутқа қарсы күресті жалғастырды. Скандинавия дәстүріне сәйкес, Эдуард Эдмундпен бірге соғысқан; Эдуард сол кезде он үш жаста болғандықтан, бұл оқиға даулы. Эдмунд 1016 жылдың қарашасында қайтыс болды, ал Кнут даусыз патша болды. Содан кейін Эдуард ағасы мен апасымен бірге қайтадан жер аударылды; 1017 жылы анасы Кнутқа үйленді. Сол жылы Кнут Эдуардтың соңғы аман қалған үлкен жартылай бауыры Эдвигті өлімге жіберді. Эдуард ширек ғасыр бойы жер аударылумен, көбінесе Нормандияда өткізді, бірақ 1030 жылдардың басына дейін оның орналасқан жері туралы ешқандай мәлімет жоқ. Ол шамамен 1024 жылы Вексен графы Дрого Мантеске үйленген қарындасы Годгифудан қолдау алды. 1030 жылдардың басында Эдуард Нормандияда төрт жарғыға куә болды, олардың екеуіне Англия королі ретінде қол қойды. Уильям Джумиежскийдің айтуынша, нормандық жылнамашы Роберт I, Нормандия герцогы шамамен 1034 жылы Эдуардты таққа отырғызу үшін Англияға шабуыл жасауға тырысты, бірақ ол Джерсиге қарай бұрылды. Ол сондай-ақ бірнеше континенттік аббаттардан, әсіресе Норман аббаттығының аббаты Роберттен, кейіннен Эдуардтың Кентербери архиепископы болғаннан, таққа деген талабын қолдады. Эдуард осы кезеңде терең діни сенімділікке ие болды деп айтылады, бірақ қазіргі тарихшылар мұны оның қасиетті деп жариялануына арналған ортағасырлық науқанның нәтижесі деп санайды. Фрэнк Барлоу пікірінше, "оның өмір салты ауылдық дворянның типтік мүшесіне ұқсас көрінеді". Осы кезеңде Англия тағына отыру перспективасы аз болды, ал оның амбициялық анасы Кнуттан туған ұлы Хартакнутты қолдауға көбірек қызығушылық танытты. 1035 жылы Кнут қайтыс болды, ал Хартакнут Дания патшасы ретінде оның орнын басты. Ол Англияны да ұстап қалуды жоспарлаған-жоспарламағаны белгісіз, бірақ ол Даниядағы өзінің позициясын қорғап, Англияға барып, таққа талабын жариялай алмады. Сондықтан оның үлкен жартылай бауыры Харольд Харефут регент ретінде әрекет етуі керек деп шешілді, ал Эмма Хартакнут атынан Уэссексті басқарды. 1036 жылы Эдуард пен оның ағасы Альфред Англияға жеке-жеке келді. Кейінірек Эмма олардың Харольдтың онымен кездесуге шақырған жалған хатына жауап ретінде келгенін мәлімдеді, бірақ тарихшылар оларды Харольдтың өсіп келе жатқан танымалдылығына қарсы тұру үшін шақырған болуы мүмкін деп санайды. Альфредті Уэссекс графы Годвин тұтқындап, Харольд Харефутке тапсырды. Ол Альфредтің көзін қызыл ыстық темірлермен соқыртып, патшалыққа жарамсыз етті, ал Альфред жарақаттарынан көп ұзамай қайтыс болды. Бұл кісі өлтіру Эдуардтың Годвинге деген жеккөрушілігінің себебі және 1051 жылдың күзінде Годвиннің қуғынға түсуінің басты себептерінің бірі деп саналады. Эдуард Саутгемптон маңында сәтті шайқасқа қатысып, содан кейін Нормандияға қайта шегінді. Ол өзінің сақтығын көрсетті, бірақ Нормандия мен Скандинавияда әскери адам ретінде белгілі бір беделге ие болды. 1037 жылы Харольд патша болып қабылданды, ал келесі жылы ол Эмманы қуғынға түсірді, ол Брюггеге қайтты. Содан кейін ол Эдуардты шақырып, Хартакнутқа көмектесуін талап етті, бірақ ол бас тартты, өйткені оның шабуылға шығу үшін ресурстары болмады және ол таққа өзінің қызығушылығын жоққа шығарды. Даниядағы өзінің позициясы нығайып қалған Хартакнут шабуыл жасауды жоспарлады, бірақ 1040 жылы Гарольд қайтыс болды, ал Хартакнут анасымен бірге ағылшын тағына қарсылықсыз көтеріле алды. 1041 жылы Хартакнут Эдуардты Англияға қайта шақырды, мүмкін, оның мұрагері ретінде, өйткені ол көп өмір сүре алмайтынын білген. XII ғасырдың Quadripartitus-ы оның Винчестер епископы Эльфвин мен граф Годвиннің араласуымен қайта шақырылғанын айтады. Эдуард "Англияның барлық тегдерімен" Хёрстшеверде кездесті, қазіргі заманғы Хёрст Спит аралына қарап тұрды. Сонда Эдуард Кнуттың заңдарын сақтауға ант бергеніне байланысты патша ретінде қабылданды. Аңгло-саксон жылнамасының мәліметінше, Эдуард Хартакнутпен бірге патша ретінде таққа отырды, бірақ Хартакнуттың 1042 жылы шығарған дипломы оны патшаның бауыры деп сипаттайды.

Edward was the seventh son of Æthelred the Unready, and the first by his second wife, Emma of Normandy. Edward was born between 1003 and 1005 in Islip, Oxfordshire, and is first recorded as a 'witness' to two charters in 1005. He had one full brother, Alfred, and a sister, Godgifu. In charters he was always listed behind his older half brothers, showing that he ranked beneath them. During his childhood, England was the target of Viking raids and invasions under Sweyn Forkbeard and his son, Cnut. Following Sweyn's seizure of the throne in 1013, Emma fled to Normandy, followed by Edward and Alfred, and then by Æthelred. Sweyn died in February 1014, and leading Englishmen invited Æthelred back on the condition that he promised to rule 'more justly' than before. Æthelred agreed, sending Edward back with his ambassadors. Æthelred died in April 1016, and he was succeeded by Edward's older half brother Edmund Ironside, who carried on the fight against Sweyn's son, Cnut. According to Scandinavian tradition, Edward fought alongside Edmund; as Edward was at most thirteen years old at the time, the story is disputed. Edmund died in November 1016, and Cnut became undisputed king. Edward then again went into exile with his brother and sister; in 1017 his mother married Cnut. In the same year, Cnut had Edward's last surviving elder half brother, Eadwig, executed. Edward spent a quarter of a century in exile, probably mainly in Normandy, although there is no evidence of his location until the early 1030s. He probably received support from his sister Godgifu, who married Drogo of Mantes, count of Vexin in about 1024. In the early 1030s, Edward witnessed four charters in Normandy, signing two of them as king of England. According to William of Jumièges, the Norman chronicler, Robert I, Duke of Normandy attempted an invasion of England to place Edward on the throne in about 1034 but it was blown off course to Jersey. He also received support for his claim to the throne from several continental abbots, particularly Robert, abbot of the Norman abbey of Jumièges, who later became Edward's Archbishop of Canterbury. Edward was said to have developed an intense personal piety during this period, but modern historians regard this as a product of the later medieval campaign for his canonisation. In Frank Barlow's view "in his lifestyle would seem to have been that of a typical member of the rustic nobility". He appeared to have a slim prospect of acceding to the English throne during this period, and his ambitious mother was more interested in supporting Harthacnut, her son by Cnut. Cnut died in 1035, and Harthacnut succeeded him as king of Denmark. It is unclear whether he intended to keep England as well, but he was defending his position in Denmark and thus was unable to come to England to assert his claim to the throne. It was therefore decided that his elder half brother Harold Harefoot should act as regent, while Emma held Wessex on Harthacnut's behalf. In 1036, Edward and his brother Alfred separately came to England. Emma later claimed that they came in response to a letter forged by Harold inviting them to visit her, but historians believe that she probably did invite them in an effort to counter Harold's growing popularity. Alfred was captured by Godwin, Earl of Wessex, who turned him over to Harold Harefoot. He had Alfred blinded by forcing red hot pokers into his eyes to make him unsuitable for kingship, and Alfred died soon after as a result of his wounds. The murder is thought to be the source of much of Edward's hatred for Godwin and one of the primary reasons for Godwin's banishment in autumn 1051. Edward is said to have fought a successful skirmish near Southampton, and then retreated back to Normandy. He thus showed his prudence, but he had some reputation as a soldier in Normandy and Scandinavia. In 1037, Harold was accepted as king, and the following year he expelled Emma, who retreated to Bruges. She then summoned Edward and demanded his help for Harthacnut, but he refused as he had no resources to launch an invasion, and disclaimed any interest for himself in the throne. Harthacnut, his position in Denmark now secure, planned an invasion, but Harold died in 1040, and Harthacnut was able to cross unopposed, with his mother, to take the English throne. In 1041, Harthacnut invited Edward back to England, probably as his heir because he knew he had not long to live. The 12th century Quadripartitus states that he was recalled by the intervention of Bishop Ælfwine of Winchester and Earl Godwin. Edward met "the thegns of all England" at Hursteshever, likely near modern day Hurst Spit opposite the Isle of Wight. There, Edward was received as king in return for his oath that he would continue the laws of Cnut. According to the Anglo Saxon Chronicle, Edward was sworn in as king alongside Harthacnut, but a diploma issued by Harthacnut in 1042 describes him as the king's brother.

Ерте билік

1042 жылғы 8 маусымда Хартакнут қайтыс болғаннан кейін, ең қуатты ағылшын графы Годвин, таққа отырған Эдуардты қолдады. "Англо-саксондық жылнамасы" оның таққа отырғандағы танымалдығын былай сипаттайды: "Хартакнутты жерлемес бұрын, Лондондағы халықтың бәрі Эдуардты патша деп сайлады". Эдуард 1043 жылғы 3 сәуірде, Пасха күні, Батыс Саксонияның патшалық ордасы Винчестер соборында тәж киді. Эдуард анасының "патша болғанға дейін де, содан кейін де, ол қалағаннан аз көмектескенін" айтты. 1043 жылғы қарашада ол үш жетекші графы – Мерсиялық Леофрик, Годвин және Нортумбриялық Сивардпен бірге Винчестерге барып, оның мүлкін тартып алу үшін, мүмкін, ол патшаға тиесілі қазынаны сақтап қалғандықтан, оны мүлкінен айырды. Оның кеңесшісі Стиганд Шығыс Англиядағы Элхэм епископтығынан шеттетілді. Бірақ, екеуі де көп ұзамай қайтадан құрметке ие болды. Эмма 1052 жылы қайтыс болды. Эдуард таққа келген кездегі жағдайы нашар болды. Тиімді басқару үшін үш жетекші графпен жақсы қарым-қатынаста болу қажет еді, бірақ Дания билігінің кезеңінде ежелгі Уэссекс үйіне деген адалдық әлсіреген еді, және Леофрик ғана Этельредке қызмет еткен отбасынан шыққан. Сивард, мүмкін, даниялық болса, Годвин ағылшын болғанымен, Кнуттың жаңа адамы еді, Кнуттың бұрынғы қарындасының күйеуіне үйленген. Дегенмен, Эдуард өзінің ерте жылдарында дәстүрлі күшті монархияны қалпына келтірді, ол Франк Барлоу пікірінше, "энергиялы және амбициялы адам, асқақ Этельред пен қаһарлы Эмманың нағыз ұлы" болды. 1043 жылы Годвиннің үлкен ұлы Суэн оңтүстік-батыс Мидлендс графтығына тағайындалды, ал 23 қаңтарда 1045 жылы Эдуард Годвиннің қызы Эдитке үйленді. Содан кейін оның ағасы Гарольд пен оның даниялық туысы Беорн Эстритсонға да Оңтүстік Англияда графтық атақ берілді. Годвин мен оның отбасы енді Оңтүстік Англияның барлығын бақылайтын. Бірақ 1047 жылы Суэн Леоминстер аббатиссасын ұрлағаны үшін елден қуылды. 1049 жылы ол графтығын қайтаруға тырысты, бірақ Гарольд пен Беорн оған қарсы болды, өйткені оларға Суэннің жері берілген. Суэн өзінің туысы Беорнды өлтіріп, қайтадан елден қуылды. Эдуардтың жүйесі Ральфке Беорнның графтығы берілді, бірақ келесі жылы Суэннің әкесі оның қайтадан тағайындалуын қамтамасыз етті. Эдуардтың жерлерінің байлығы ең ірі графтардың байлығынан асып түсті, бірақ олар оңтүстік графтықтары арасында шашырап кеткен. Оның жеке билік базасы болған жоқ, және ол оны құруға тырысқан да жоқ сияқты. 1050-51 жылдары ол тіпті өзінің тұрақты флотын құрайтын он төрт шетелдік кемені сатып алып, оны ұстауға жұмсалатын салықты жойды. Дегенмен, ол шіркеу және сыртқы саясат мәселелерінде өзінің саясатын жүргізе алды. Норвегия королі Магнус I ағылшын тағына талаптанды, ал 1045 және 1046 жылдары басып алудан қорқып, Эдуард Сандвичтегі флотқа басшылық етті. Беорнның ағасы, Данияның Суэйн II, Данияны бақылау үшін Магнуспен шайқаста оның көмегін күтіп, "Эдуардқа ұлы ретінде мойынсұнды", бірақ 1047 жылы Эдуард Годвиннің Суэнге көмек жіберу талабын қабылдамады, және қазан айында Магнустың өлімі ғана Англияны шабуылдан сақтап, Суэнге Дания тағын алуға мүмкіндік берді. Қазіргі тарихшылар Эдуардтың негізінен нормандық сүйіктілерін пайдаланғаны туралы дәстүрлі көзқарасты жоққа шығарады, бірақ оның үйінде, соның ішінде бірнеше нормандықтар бар шетелдіктер болды, олар танымал болмады. Олардың ішіндегі ең бастысы – 1030 жылдары Эдуардты білген және 1041 жылы онымен бірге Англияға келген, 1043 жылы Лондон епископы болған Жюмиеждің нормандық аббаттығының иесі Роберт еді. Vita Edwardi-ге сәйкес, ол "әрқашан патшаның ең сенімді кеңесшісі" болды.

Following Harthacnut's death on 8 June 1042, Godwin, the most powerful of the English earls, supported Edward, who succeeded to the throne. The Anglo Saxon Chronicle describes the popularity he enjoyed at his accession – "before he [Harthacnut] was buried, all the people chose Edward as king in London." Edward was crowned at the cathedral of Winchester, the royal seat of the West Saxons, on Easter Sunday, 3 April 1043. Edward complained that his mother had "done less for him than he wanted before he became king, and also afterwards". In November 1043, he rode to Winchester with his three leading earls, Leofric of Mercia, Godwin, and Siward of Northumbria, to deprive her of her property, possibly because she was holding on to treasure which belonged to the king. Her adviser, Stigand, was deprived of his bishopric of Elmham in East Anglia. However, both were soon restored to favour. Emma died in 1052. Edward's position when he came to the throne was weak. Effective rule required keeping on terms with the three leading earls, but loyalty to the ancient house of Wessex had been eroded by the period of Danish rule, and only Leofric was descended from a family which had served Æthelred. Siward was probably Danish, and although Godwin was English, he was one of Cnut's new men, married to Cnut's former sister in law. However, in his early years, Edward restored the traditional strong monarchy, showing himself, in Frank Barlow's view, "a vigorous and ambitious man, a true son of the impetuous Æthelred and the formidable Emma." In 1043, Godwin's eldest son Sweyn was appointed to an earldom in the south west midlands, and on 23 January 1045 Edward married Godwin's daughter Edith. Soon afterwards, her brother Harold and her Danish cousin Beorn Estrithson were also given earldoms in southern England. Godwin and his family now ruled subordinately all of Southern England. However, in 1047 Sweyn was banished for abducting the abbess of Leominster. In 1049, he returned to try to regain his earldom, but this was said to have been opposed by Harold and Beorn, probably because they had been given Sweyn's land in his absence. Sweyn murdered his cousin Beorn and went again into exile. Edward's nephew Ralph was given Beorn's earldom, but the following year Sweyn's father was able to secure his reinstatement. The wealth of Edward's lands exceeded that of the greatest earls, but they were scattered among the southern earldoms. He had no personal power base, and it seems he did not attempt to build one. In 1050–51 he even paid off the fourteen foreign ships which constituted his standing navy and abolished the tax raised to pay for it. However, in ecclesiastical and foreign affairs he was able to follow his own policy. King Magnus I of Norway aspired to the English throne, and in 1045 and 1046, fearing an invasion, Edward took command of the fleet at Sandwich. Beorn's elder brother, Sweyn II of Denmark "submitted himself to Edward as a son", hoping for his help in his battle with Magnus for control of Denmark, but in 1047 Edward rejected Godwin's demand that he send aid to Sweyn, and it was only Magnus's death in October that saved England from attack and allowed Sweyn to take the Danish throne. Modern historians reject the traditional view that Edward mainly employed Norman favourites, but he did have foreigners in his household, including a few Normans, who became unpopular. Chief among them was Robert, abbot of the Norman abbey of Jumièges, who had known Edward from the 1030s and came to England with him in 1041, becoming bishop of London in 1043. According to the Vita Edwardi, he became "always the most powerful confidential adviser to the king".

1051 52 жылғы дағдарыс

Діни тағайындамаларда Эдуард пен оның кеңесшілері жергілікті байланыстары бар үміткерлерге қарсы көзқарас танытты. 1051 жылы Кентербери шіркеу қызметкерлері мен монахтары Годвиннің туысын Кентербери архиепископы етіп сайлағанда, Эдуард оны қабылдамай, Годвиннің архиепископтық біраз мүліктерін заңсыз иеленгенін айтқан Жюмиестік Робертті тағайындады. 1051 жылдың қыркүйегінде Эдуардқа оның қарындасының күйеуі, Годгифудың екінші күйеуі Булоньнің Евстахий II келді. Оның адамдары Доверде жанжал шығарды, Эдуард Кент графы Годвинге қала тұрғындарын жазалауға бұйрық берді, бірақ ол олардың жағына шығып, бас тартты. Эдуард өте қуатты графына басып тастауға мүмкіндік алды. Архиепископ Роберт Годвинді 1036 жылы ағасы Альфредті өлтіргендей, патшаны өлтіруге қастандық жасады деп айыптады, ал Леофрик пен Сивард патшаны қолдап, өздерінің вассалдарын жинады. Свен мен Гарольд өздерінің вассалдарын шақырды, бірақ екі тарап та соғысқысы келмеді, Годвин мен Свен әрқайсысы кепіл ретінде ұлдарынан біреуін Нормандияға жіберді. Годвиндердің жағдайы нашарлап, олардың адамдары патшамен күресуге құштар емес еді. Стиганд делдал ретінде әрекет еткен кезде, король Годвин Альфред пен оның серіктерін аман-есен қайтарса, оған кешірім беретінін айтты, Годвин мен оның ұлдары Фландрия мен Ирландияға қашып кетті. Эдуард Эдиттен бала болмағандықтан ажырасып, оны монастырға жіберді, ал архиепископ Роберт оның ажырасуын талап етті. Свен Иерусалимге қажылыққа барды (қайтып келе жолда қайтыс болды), бірақ Годвин мен оның басқа ұлдары бір жылдан кейін әскермен оралып, көп қолдау тапты, ал Леофрик пен Сивард патшаны қолдамады. Екі тарап та азамат соғысы елді шетелдік шабуылға ұшыратады деп қорқады. Патша ашуланды, бірақ ол мойынсұнуға мәжбүр болды және Годвин мен Гарольдты графтыққа қайта қысты, ал Жюмиестік Роберт және басқа француздықтар Годвиннің кек алуынан қорқып қашып кетті. Эдит патшайымдығына қайта оралды, ал Стиганд, дағдарыс кезінде екі тараптың арасында делдалдық жасаған, Роберттің орнына Кентербери архиепископы болып тағайындалды. Стиганд өзінің бұрынғы Винчестер епископтығын сақтап қалды, ал оның көп қызмет атқаруы папамен даудың себебі болды.

In ecclesiastical appointments, Edward and his advisers showed a bias against candidates with local connections, and when the clergy and monks of Canterbury elected a relative of Godwin as Archbishop of Canterbury in 1051, Edward rejected him and appointed Robert of Jumièges, who claimed that Godwin was in illegal possession of some archepiscopal estates. In September 1051, Edward was visited by his brother in law, Godgifu's second husband, Eustace II of Boulogne. His men caused an affray in Dover, and Edward ordered Godwin as earl of Kent to punish the town's burgesses, but he took their side and refused. Edward seized the chance to bring his over mighty earl to heel. Archbishop Robert accused Godwin of plotting to kill the king, just as he had killed his brother Alfred in 1036, while Leofric and Siward supported the king and called up their vassals. Sweyn and Harold called up their own vassals, but neither side wanted a fight, and Godwin and Sweyn appear to have each given a son as hostage, who were sent to Normandy. The Godwins' position disintegrated as their men were not willing to fight the king. When Stigand, who was acting as an intermediary, conveyed the king's jest that Godwin could have his peace if he could restore Alfred and his companions alive and well, Godwin and his sons fled, going to Flanders and Ireland. Edward repudiated Edith and sent her to a nunnery, perhaps because she was childless, and Archbishop Robert urged her divorce. Sweyn went on pilgrimage to Jerusalem (dying on his way back), but Godwin and his other sons returned, with an army following a year later, and received considerable support, while Leofric and Siward failed to support the king. Both sides were concerned that a civil war would leave the country open to foreign invasion. The king was furious, but he was forced to give way and restore Godwin and Harold to their earldoms, while Robert of Jumièges and other Frenchmen fled, fearing Godwin's vengeance. Edith was restored as queen, and Stigand, who had again acted as an intermediary between the two sides in the crisis, was appointed Archbishop of Canterbury in Robert's place. Stigand retained his existing bishopric of Winchester, and his pluralism was a continuing source of dispute with the pope.

Кейінгі билік

1050-ші жылдардың ортасына дейін Эдуард Годвиндердің үстемдік етуіне жол бермеу үшін графтықтарды құрылымдай алды. Годвин 1053 жылы қайтыс болды, ал Гаррольд Уэссекс графтығына ие болса да, оның басқа ағаларының ешқайсысы осы уақытта граф болған жоқ. Оның үйі сол кезде Эдуардтың билікке келгеннен бері әлсіреген еді, бірақ 1055 жылдан 1057 жылға дейінгі өлім-жұлым графтықтардың бақылауын түбірінен өзгертті. 1055 жылы Сивард қайтыс болды, бірақ оның ұлы Нортумбрияны басқаруға тым жас деп есептелді, сондықтан Гаррольдтың ағасы Тостиг тағайындалды. 1057 жылы Леофрик пен Ральф қайтыс болды, Леофриктің ұлы Эльфгар Мерсия графы болды, ал Гаррольдтың ағасы Гирт Эльфгардың орнына Шығыс Англия графы атанды. Годвиннің төртінші аман қалған ағасы Леофвинге Гаррольдтың жерінен бөлініп алынған оңтүстік-шығыста графтық берілді, ал Гаррольд Ральфтың жерін өтемақы ретінде алды. 1057 жылға қарай Годвин ағайындары Мерсиядан басқа бүкіл Англияны бағындырды. Эдуард осы өзгеріске келісіп-келіспегені немесе оны қабылдауға мәжбүр болғаны белгісіз, бірақ осы уақыттан бастап ол белсенді саясаттан қол үзді, өзін аң аулауға арнады, ол шіркеуге барғаннан кейін күн сайын осымен айналысты. 1050-ші жылдары Эдуард Шотландия және Уэльспен қарым-қатынаста агрессивті және көбінесе сәтті саясат жүргізді. Малкольм Канмор 1040 жылы әкесі Дункан I Макбет бастаған күштермен шайқаста қаза тапқаннан кейін Эдуардтың сарайында жер аударылған еді, олар Шотландия тағына қол жеткізді. 1054 жылы Эдуард Сивардты Шотландияға жорық жасауға жіберді. Ол Макбетті жеңіп, экспедицияға қатысқан Малкольм Шотландияның оңтүстігін бақылауға алды. 1058 жылы Малкольм Макбетті шайқаста өлтіріп, Шотландия тағына отырды. 1059 жылы ол Эдуардқа келді, бірақ 1061 жылы Нортумбрияны өз аумағына қосу мақсатымен шабуыл жасады. 1053 жылы Эдуард Англияға шабуыл жасағаны үшін Оңтүстік Уэльс князі Рис ап Риддерхті өлтіруге бұйрық берді, және Рис ап Риддерхтің басы оған жеткізілді. 1055 жылы Груффид ап Лливелин Уэльстің билеушісі болды және сатқындық үшін заңнан тыс деп жарияланған Эльфгармен одақтасты. Олар Херефордта граф Ральфты жеңіп, Гаррольд Англияның барлық жерінен күш жинап, басқыншыларды Уэльске кері қуды. Бітім Эльфгардың қайта орналасуымен аяқталды, ол 1057 жылы әкесі қайтыс болғаннан кейін Мерсия графы болды. Груффид король Эдуардқа адал болуға ант берді. Эльфгар шамамен 1062 жылы қайтыс болды, және оның жас ұлы Эдвинге Мерсия графы болуға рұқсат берілді, бірақ Гаррольд Груффидке күтпеген шабуыл жасады. Ол қашып кетті, бірақ Гаррольд пен Тостиг келесі жылы қайтадан шабуыл жасағанда, ол шегініп, уэльстік жаулар оны өлтірді. Эдуард пен Гаррольд кейбір уэльстік князьдерге вассалдық мәртебе берді. 1065 жылдың қазан айында Гаррольдтың ағасы, Нортумбрия графы Тостиг корольмен бірге аң аулап жүргенде, Нортумбриядағы тегндер оның билігіне қарсы көтеріліп, оның шамамен 200 ізбасарын өлтірді, оның билігі зорлықпен жүргізілгенін мәлімдеді. Олар Мерсияның Эдвиннің інісі Моркарды граф етіп тағайындап, бауырларын оңтүстікке қарай жорық жасауға шақырды. Олар Нортгемптонда Гаррольдпен кездесті, және Тостиг Гаррольдты патша алдында бүлікшілермен сөз байласыпты деп айыптады. Тостиг патша мен патшайымның сүйіктісі болғандықтан, көтеріліс басылсын деп талап етті, бірақ Гаррольд та, ешкім де Тостигті қолдауға бармады. Эдуард оны жер аударуға мәжбүр болды, және осы қорлық оның өліміне әкелген бірнеше инсультқа себеп болған болуы мүмкін. Ол 1065 жылы негізінен аяқталған Вестминстердегі жаңа шіркеуінің қадірлеу рәсіміне қатысуға тым әлсіз болды, ол 28 желтоқсанда өтті.

Until the mid 1050s Edward was able to structure his earldoms to prevent the Godwins from becoming dominant. Godwin died in 1053, and although Harold succeeded to his earldom of Wessex, none of his other brothers were earls at this date. His house was then weaker than it had been since Edward's succession, but a succession of deaths from 1055 to 1057 completely changed the control of earldoms. In 1055, Siward died, but his son was considered too young to command Northumbria, and Harold's brother, Tostig, was appointed. In 1057, Leofric and Ralph died, and Leofric's son Ælfgar succeeded as Earl of Mercia, while Harold's brother Gyrth succeeded Ælfgar as Earl of East Anglia. The fourth surviving Godwin brother, Leofwine, was given an earldom in the south east carved out of Harold's territory, and Harold received Ralph's territory in compensation. Thus by 1057, the Godwin brothers controlled all of England subordinately apart from Mercia. It is not known whether Edward approved of this transformation or whether he had to accept it, but from this time he seems to have begun to withdraw from active politics, devoting himself to hunting, which he pursued each day after attending church. In the 1050s, Edward pursued an aggressive and generally successful policy in dealing with Scotland and Wales. Malcolm Canmore was an exile at Edward's court after his father, Duncan I, was killed in battle in 1040, against men led by Macbeth who seized the Scottish throne. In 1054, Edward sent Siward to invade Scotland. He defeated Macbeth, and Malcolm, who had accompanied the expedition, gained control of southern Scotland. By 1058, Malcolm had killed Macbeth in battle and had taken the Scottish throne. In 1059, he visited Edward, but in 1061, he started raiding Northumbria with the aim of adding it to his territory. In 1053, Edward ordered the assassination of the south Welsh prince Rhys ap Rhydderch in reprisal for a raid on England, and Rhys's head was delivered to him. In 1055, Gruffydd ap Llywelyn established himself as the ruler of Wales, and allied himself with Ælfgar of Mercia, who had been outlawed for treason. They defeated Earl Ralph at Hereford, and Harold had to collect forces from nearly all of England to drive the invaders back into Wales. Peace was concluded with the reinstatement of Ælfgar, who was able to succeed as Earl of Mercia on his father's death in 1057. Gruffydd swore an oath to be a faithful under king of Edward. Ælfgar likely died in 1062, and his young son Edwin was allowed to succeed as Earl of Mercia, but Harold then launched a surprise attack on Gruffydd. He escaped, but when Harold and Tostig attacked again the following year, he retreated and was killed by Welsh enemies. Edward and Harold were then able to impose vassalage on some Welsh princes. In October 1065, Harold's brother, Tostig, Earl of Northumbria, was hunting with the king when his thegns in Northumbria rebelled against his rule, which they claimed was oppressive, and killed some 200 of his followers. They nominated Morcar, the brother of Edwin of Mercia, as earl and invited the brothers to join them in marching south. They met Harold at Northampton, and Tostig accused Harold before the king of conspiring with the rebels. Tostig seems to have been a favourite with the king and queen, who demanded that the revolt be suppressed, but neither Harold nor anyone else would fight to support Tostig. Edward was forced to submit to his banishment, and the humiliation may have caused a series of strokes which led to his death. He was too weak to attend the consecration of his new church at Westminster, which had been substantially completed in 1065, on 28 December.