Æthelred патшаның таққа отыру тарихы және саяси күресі

Кіріспе

Англия королі (978–1013 және 1014–16)

Есімнің алғаш рет 1180 жылдары, Этельредтің қайтысынан кейін 150 жылдан астам соң жазылғанына байланысты, ол корольдің замандастарының немесе дерлік замандастарының пікіріндегі беделіне қатысты ешқандай мағына бермейді деп санауға болады.

Ерте өмір

Фрэнк Стентон мырза: «Патша Этельредті тарихшылар кінәлап жүргенінің себебі, оның патшалыққа келу жағдайларынан туындауы мүмкін» деп атап өткен. Этельредтің әкесі, Эдгар патша, 975 жылдың шілдесінде күрт қайтыс болып, екі жас ұлын қалдырды. Үлкен ұлы, Эдуард (кейін Эдуард Шейіт), 975 жылы «ер жетпеген жас» болғандықтан, заңды бала емес болуы мүмкін. Кіші ұлы – Этельред, оның анасы Эльфтрит 964 жылы Эдгарға үйленген. Эльфтрит – Девон елдёрмені Ордгардың қызы және Шығыс Англия елдёрмені Этельвальдтың жесірі. Әкесі қайтыс болған кезде Этельред он жастан аспаған болуы мүмкін. Эдгардың үлкен ұлы болғандықтан, Эдуард – жиі зорлық-зомбылыққа бейім жас жігіт – жас болса да, Англия тағына табиғи түрде ие бола алған еді, егер ол «сөзі мен мінез-құлқының шектен тыс қатыгездігімен көптеген маңызды адамдарды ренжітпеген болса». Дегенмен, бірқатар ағылшын ақсүйектері Эдуардтың мұрагерлігіне қарсы шығып, Этельредтің таққа талап етуін қолдады; әрі Этельред, Эдгардың соңғы тірі әйелінің ұлы болды, және Этельредтің тууына заңсыздық туралы ешқандай қауесет таралмаған, ал үлкен ағасының тууына қатысты мұндай қауесеттер болуы мүмкін еді. Екі ұл да, әсіресе Этельред, Эдгардың өлімінен кейін болған саяси ара-тұрлыстарға ешқандай маңызды үлес қоспады. Бауырластардың өзі емес, олардың жақтастары таққа мұрагерді таңдау кезіндегі дүрбелеңге жауапты болды. Этельредтің ісіне анасы басшылық етті, сондай-ақ Мерсия елдёрмені Эльфхер және Винчестер епископы Этельвольд кірді, ал Эдуардтың талабын Кентербери архиепископы Дунстан, Йорк архиепископы Освальд және басқа да ақсүйектер, атап айтқанда Шығыс Англия елдёрмені Этельвин және Эссекс елдёрмені Бёрхнот қолдады. Ақырында, Эдуардтың жақтастары күштірек және ықпалдырақ болды, ол сол жылдың соңына дейін Темзадағы Кингстон қаласында патша тағына отырды. Эдуард ағасының үй ішіндегілер оны өлтіргенге дейін үш жыл ғана билік жүргізді. Эдуардтың қысқа билігі туралы көп мәлімет болмаса да, оның саяси тұрақсыздықпен ерекшеленгені белгілі. Эдгар шіркеу реформасының жаңа монастырлық идеалдарын ұстанған монастырларға көптеген жерлерді сыйлаған, бірақ бұл аристократиялық отбасылардың дәстүрлі қолдауына нұқсан келтірді. Оның қатаң билігінің аяқталуы осы саясаттың кері қайтарылуына әкелді, аристократтар жоғалған мүліктерін қайтарып алды немесе жаңаларын басып алды. Бұл Дунстанның қарсылығын тудырды, бірақ Сирил Харттың айтуынша, «екі тарапта да шіркеу реформасын қолдаушылардың болуы, олардың арасындағы қақтығыстың мәні діни заңдылықтан гөрі жер иелігі және жергілікті билік мәселелеріне байланысты екенін көрсетеді. Эдуард пен Этельредтің жақтастары монастырлық жерлерді иеленуге немесе қайтарып алуға тырысты». Дегенмен, монахтар қауымдастығында Эдуардқа деген ықылас зор болған. Эдуард 978 жылдың наурыз айында Корф қамалындағы Этельредтің резиденциясында өлтірілгенде, оқиғаны және оған реакцияны жазу жұмысы монастырлық жазушыларға жүктелді. Стентон Эдуардтың өлтірілуінің ең алғашқы есебінің тұжырымын келтіреді, ол Сент-Освальдтың өмірін мадақтауға арналған еңбекте жарияланған:

Sir Frank Stenton remarked that "much that has brought condemnation of historians on King Æthelred may well be due in the last resort to the circumstances under which he became king." Æthelred's father, King Edgar, had died suddenly in July 975, leaving two young sons behind. The elder, Edward (later Edward the Martyr), was probably illegitimate, and was "still a youth on the verge of manhood" in 975. The younger son was Æthelred, whose mother, Ælfthryth, Edgar had married in 964. Ælfthryth was the daughter of Ordgar, ealdorman of Devon, and widow of Æthelwald, Ealdorman of East Anglia. At the time of his father's death, Æthelred could have been no more than 10 years old. As the elder of Edgar's sons, Edward – reportedly a young man given to frequent violent outbursts – probably would have naturally succeeded to the throne of England despite his young age, had he not "offended many important persons by his intolerable violence of speech and behaviour." In any case, a number of English nobles took to opposing Edward's succession and to defending Æthelred's claim to the throne; Æthelred was, after all, the son of Edgar's last, living wife, and no rumour of illegitimacy is known to have plagued Æthelred's birth, as it might have his elder brother's. Both boys, Æthelred certainly, were too young to have played any significant part in the political manoeuvring which followed Edgar's death. It was the brothers' supporters, and not the brothers themselves, who were responsible for the turmoil which accompanied the choice of a successor to the throne. Æthelred's cause was led by his mother and included Ælfhere, Ealdorman of Mercia and Bishop Æthelwold of Winchester, while Edward's claim was supported by Dunstan, the Archbishop of Canterbury and Oswald, the Archbishop of York among other noblemen, notably Æthelwine, Ealdorman of East Anglia, and Byrhtnoth, ealdorman of Essex. In the end, Edward's supporters proved the more powerful and persuasive, and he was crowned king at Kingston upon Thames before the year was out. Edward reigned for only three years before he was murdered by members of his brother's household. Though little is known about Edward's short reign, it is known that it was marked by political turmoil. Edgar had made extensive grants of land to monasteries which pursued the new monastic ideals of ecclesiastical reform, but these disrupted aristocratic families' traditional patronage. The end of his firm rule saw a reversal of this policy, with aristocrats recovering their lost properties or seizing new ones. This was opposed by Dunstan, but according to Cyril Hart, "The presence of supporters of church reform on both sides indicates that the conflict between them depended as much on issues of land ownership and local power as on ecclesiastical legitimacy. Adherents of both Edward and Æthelred can be seen appropriating, or recovering, monastic lands." Nevertheless, favour for Edward must have been strong among the monastic communities. When Edward was killed at Æthelred's estate at Corfe Castle in Dorset in March 978, the job of recording the event, as well as reactions to it, fell to monastic writers. Stenton offers a summary of the earliest account of Edward's murder, which comes from a work praising the life of St Oswald:

Патшалық

Дегенмен, бастапқыда жаңа патшаның қызметкерлері мен кеңесшілерінің көзқарасы мүлде күңкірегендей болған жоқ. Бір жылнамашының айтуынша, Этельредтің таққа отыруы ағылшын халқының кеңесшілерінің зор қуанышымен болған. Саймон Кейнс "Рамсилік Бёртферт" Дунстан архиепископы мен Освальд архиепископы Этельредті патша етіп кигізгенде, "оның кигізілуіне зор қуаныш болды" дегенін, сондай-ақ патшаны осы орайда "жасы жағынан бойжеткен, мінез-құлқы әдепті, жүзі тартымды және келбеті сұлу" деп сипаттағанын айтады. Этельред патша болғанда тоғыз бен он екі жас аралығында болған, ал істерді бастапқыда Винчестер епископы Этельвольд, королева Эльфтрит және Кентербери архиепископы Дунстан сияқты жетекші кеңесшілер басқарған. Этельвольд ерекше ықпалды болды, ол қайтыс болғанда, 1 тамыз 984 жылы Этельред өзінің алғашқы кеңесшілерінен бас тартып, шіркеудің құқықтарын шектеу саясатын бастады, кейін одан өкінді. 993 жылғы жарғысында ол Этельвольдтің өлімі елді "менің ғана емес, елдің барлық тұрғындарының мүддесін қорғаған" адамнан айырғанын мәлімдеді. Эльфтрит 990 жылдары қайтадан жоғары мәртебеге ие болды, ол оның мұрагерлерін тәрбиеледі, ал оның інісі Ордюльф Этельредтің жетекші кеңесшілерінің бірі болды. Ол 1000 мен 1002 жылдар аралығында қайтыс болды. Даниямен болған қақтығыстарға қарамастан, Этельредтің Англиядағы билігі Англия халқының, саудасының және байлығының өсуіне әкелді.

Даниялықтармен қақтығыс

Англияда 10 ғасырдың ортасында Этельредтің әкесі Эдгар патша Данелоны қайта басып алғаннан кейін бейбіт кезең орнады. Алайда, 980 жылдан бастап, Этельред 14 жасқа толмаған кезде, даниялық авантюристтердің шағын топтары Англияға қарсы жағалау шабуылдарын жүргізді. 980 жылы Гэмпшир, Танет және Чешир, 981 жылы Девон және Корнуолл, 982 жылы Дорсет шабуылға ұшырады. Содан кейін алты жыл өткен соң, 988 жылы оңтүстік-батыста тағы бір жағалаулық шабуыл болды, бірақ бұл жерде басқыншылар мен Девон тегндері арасында танымал шайқас өтті. Стентон атап көрсеткендей, бұл оқшауланған шабуылдар Англияның өзіне ұзақ мерзімді әсер етпесе де, "олардың басты тарихи маңызы Англияны алғаш рет Нормандиямен дипломатиялық байланысқа әкелгені болып табылады". Даниялық шабуылдар 990-шы жылдардың басында күшейді, 1006–1007 және 1009–1012 жылдары аса ауыр шабуылдар жасалды. Этельредтің төлемдері даниялық шабуылдарды тоқтатуға жеткіліксіз болды. Осы кезеңде нормандықтар Англияға шабуылдан оралған даниялықтарға пана берді. Бұл ағылшын және норманн сарайлары арасында шиеленіс тудырды, олардың араздасуы туралы хабар ақыры Папа Иоанн XV-ке жетті. Папа олардың өзара антагонизмін таратуға ниеттенді және Англия мен Нормандия арасында бейбітшілік орнату үшін қадамдар жасады, ол 991 жылы Руанда бекітілді.

Малдон шайқасы

991 жылдың тамызында Данияның үлкен флоты Англияның оңтүстік-шығысындағы соғыс жорығын бастады. Ол Кенттегі Фолкстоунға жетіп, оңтүстік-шығыс жағалауымен және Блэкуотер өзені бойымен жол тартты, соңында өзен сағасына жетіп, Норти аралын басып алды. Нортиден батысқа қарай Мальдон порты орналасқан, онда Эссекс елшісі Бертнот өзінің тегндерімен бірге орналасқан еді. Ағылшын мен даниялықтар арасындағы шайқас "Мальдон шайқасы" атты ежелгі ағылшын поэмасында мәңгілікке сақталды, онда Бертноттың Эссекс жағалауын үлкен күштерге қарсы қорғауға жасаған батыл, бірақ тағдырлы әрекеті суреттеледі. Бұл ағылшындардың сезінген жеңілістерінің біріншісі болды: біріншіде даниялық шабуылшылар, ал кейін ұйымдасқан даниялық әскерлер жеңіске жетті. Стентон поэмадағы оқиғаларды былай қорытындылайды:

Англия құрмет көрсетуді бастайды

Малдон шайқасынан кейін ағылшындар даниялықтардың талап еткен алымын төлеуге келісті, сондықтан оларға 10 000 фунт стерлингтік гафол төленді. Бірақ, Мэлдонда Биртнотты жеңген даниялық флот 991 жылдан 993 жылға дейін ағылшын жағалауын тонауын жалғастырған болса керек. 994 жылы даниялық флот, 991 жылдан бері сапын толықтырып, Темза сағасынан Лондонға қарай бет алды. Сол жерде болған шайқас шешімсіз аяқталды. Осы шамада Этельред даниялық флоттың басшыларымен кездесіп, шартты келісімге келді. Келісімшартқа қол қойылып, онда сол кездегі даниялық жасақтар мен ағылшын үкіметі арасындағы жер дауларын реттеу және сауда сияқты азаматтық шаралар қарастырылды. Бірақ келісімшартта өткен жылғы шабуылдар мен қырғын ұмытылатыны, ал соңында 22 000 фунт стерлинг алтын мен күміс тонаушыларға бейбітшілік үшін төленгені айтылды. 994 жылы норвегиялық князь Олаф Триггвасон, бұрыннан христиан болған және крещение рәсімінен өткен, Андоверде христиан ретінде бекітілді; король Этельред оның кепілдігін алды. Сыйлық алғаннан кейін Олаф "ешуақытта Ағылшынға жаулықпен қайтпаймын" деп уәде берді. Олаф Англиядан Норвегияға кетіп, ешқашан қайтып оралмады, бірақ "викингтердің басқа бөліктері Англияда қалуға шешім қабылдаған сияқты, себебі келісімшарт бойынша кейбіреулері король Этельредтің қызметіне жалдамалы әскер ретінде өткені белгілі, олар, болжам бойынша, Уайт аралында орналасқан".

Даниялықтардың қайтадан шабуылдары

997 жылы даниялықтардың шабуылдары қайта басталды. Кейнстің сөзінше, "бұл жаңа флот немесе әскер екенін көрсететін ешқандай дәлел жоқ, және 991 жылғы шабуыл әскерінің қалдықтарынан 994 жылы құрылған жалдамалы күштер, оларды қорғау үшін жалдағандарға қарсы көтерілген болуы мүмкін". 997 жылы Корнуолл, Девон, Батыс Сомерсет және Оңтүстік Уэльсті, 998 жылы Дорсет, Гэмпшир және Сассексті қиратты. 999 жылы Кентке шабуыл жасады, ал 1000 жылы Англиядан Нормандияға кетті, мүмкін, ағылшындар шабуылдардың соңғы толқынында даниялықтардың гафол немесе салық талаптарына келіспегендіктен, кейіннен Данегельд, "даниялық төлемдері" деп аталатын талаптармен келіспеді. Бұл шабуылдан күтпеген тыныс беру Этельредке ойларын жинап, ресурстар мен әскерлерді дайындауға мүмкіндік берді: флоттың 1000 жылы кетуі "Этельредке Стратклайдты қиратуға жол ашты, оның себебі солтүстіктің жоғалған тарихының бір бөлігі болып табылады". 1001 жылы даниялық флот – мүмкін, 1000 жылғы сол флот – қайта оралып, Батыс Сассексті қиратты. Флот қозғалысы кезінде, әдетте Уайт аралындағы өзінің базасына қайта оралатын. Кейіннен Девонның оңтүстігіне шабуыл жасауға тырысты, бірақ ағылшындар Эксетерде сәтті қорғаныс ұйымдастырды. Дегенмен, Этельредтің үміті үзген болуы мүмкін, ал 1002 жылдың көктемінде ағылшындар 24 000 фунтқа бітімге келді. Этельредтің үлкен Данегельд төлемдері жиі оның үкіметінің тиімсіздігінің және өзінің алдына қарамаушылығының мысалы ретінде көрсетіледі. Алайда, Кейнс мұндай төлемдердің кем дегенде бір ғасыр бойы қолданылып келгенін және Ұлы Альфред, Шарль Бальд және тағы да көптеген басқалар қабылдағандығын атап көрсетті. Шындығында, кейбір жағдайларда бұл "адамдарды өмірден, баспанадан, мал мен егіннен қорғаудың ең жақсы жолы болып көрінген шығар. Бұл шараның ауыр болғанына қарамастан, корольге көптеген адамдардың қолдауы болды".

1002 жылы Сент-Брайс күні қазасы

Этельред 1002 жылғы 13 қарашада, Сент-Брайс күні Англиядағы барлық даниялық еркектерді өлтіруге бұйрық берді. Құрбандардың арасында Дания королі Свен Форкбардтың қарындасы Гунхильда болған делінеді. Ол үшін кек алу ниеті Свеннің келесі жылы Батыс Англияға шабуыл жасауының басты себебі болуы мүмкін. 1004 жылы Суэйн Шығыс Англияға жетіп, Норвичті тонады. Осы жылы Шығыс Англияның ақсүйекі Ульфцитель Снилингер Суэйнмен күшпен кездесіп, бұрынғыдай кең ауқымды даниялық жорыққа әсер етті. Ульфцитель Тетфордтың сыртында жеңілгенімен, даниялықтарға ауыр зиян келтіріп, олардың кемелерін жоқ етуге жақын болды. Дания армиясы 1005 жылы Англиядан Данияға қайтты, мүмкін Шығыс Англиядағы шығындарға байланысты, немесе сол жылы континент пен Британ аралдарында болған қатты ашаршылықтан. Келесі жылғы жорық 1007 жылдың басында 36 000 фунт стерлингтік құн төленіп, сатып алынды, ал келесі екі жыл Англия шабуылдан бос болды. 1008 жылы үкімет ұлттық деңгейде ұйымдастырылған жаңа соғыс кемелерінің флотын құрды, бірақ оның командирлерінің бірі қарақшылыққа көшкендіктен әлсіреп қалды, патша мен оның кеңесі оны жалпы әрекетке қатыстыруды қауіпті деп санады. Стентонның пікірінше: "Англия тарихының келесі буыны 1009 және 1012 жылдар аралығында шешілді – ағылшын қорғанысының ұятты құлауы өтелмейтін моральдық құлдырауға әкелді". 1009 жылғы Дания армиясы, Торкелл Ұзын және оның інісі Хемминг басқарып, Этельред патша болғаннан бері Англияға басып кірген ең күшті күш болды. Ол 1012 жылғы сәуір айында 48 000 фунт стерлингке сатып алынғанға дейін Англияны мазалады.

1013-ге шабуыл жасау

1013 жылы Суэн Англияға шапқыны жасап, өзін Англия патшасы деп жариялауға ниеттенді. 1013 жылдың соңына қарай ағылшын қарсыласы күйреп, Суэн елді басып алды, бұл Этельредті Нормандияға жер аударылуға мәжбүр етті. Бірақ жағдай 1014 жылдың 3 ақпанында Суэн қайтыс болғанда күрт өзгерді. Трент өзеніндегі Суэнды қолдаған дания кемелерінің экипаждары дереу Суэннің ұлы Ұлы Кнутқа адалдықтарын серт етті, бірақ ағылшынның жетекші ақсүйектері Этельредке оның таққа қайта оралуы туралы келісу үшін елшілік жіберді. Ол оларға адал екенін жариялауға, олар ұнатпайтын барлық мәселелерді түзетуге және бұрынғы билік кезінде оған қарсы айтылған және жасалған барлық нәрселерді кешіруге міндетті болды. Бұл келісімнің шарттары ерте ағылшын тарихында зор конституциялық маңызға ие, өйткені ол король мен оның поддандылары арасындағы алғашқы жазбадағы келісім болып табылады; сонымен қатар, көптеген ағылшын ақсүйектерінің Суэнге Этельредке деген сенімсіздігі үшін ғана бағынғанын көрсетеді деп кеңінен есептеледі. Аңглосаксон жылнамасына сәйкес:

Этельред Кнутқа және оның одақтастарына қарсы жорық ұйымдастырды. Тек Линдсей Корольдігінің (қазіргі Солтүстік Линкольншир) халқы Кнутты қолдады. Этельред ең алдымен норвег Олаф Харальдссонның көмегімен Лондонды қайта басып алуға кірісті. Исландиялық тарихшы Снорри Стурлусонның мәлімдемесінше, Олаф кемелер флотымен Лондон көпіріне сәтті шабуыл жасады. Содан кейін ол Этельредке Лондонды және елдің басқа бөліктерін қайтаруға көмектесті. Кнут және оның әскері 1014 жылдың сәуірінде Англиядан кетуге шешім қабылдады, Линдсейдегі одақтастарын Этельредтің кек алуына қалдырды. Шамамен 1016 жылы Олаф Батыс Еуропаға шабуыл жасау үшін кеткені болжанады. Сол жылы Кнут Англияға оралғанда, елде күрделі және тұрақсыз жағдайдың қалыптасқанын көрді. Этельредтің ұлы Эдмунд Айронсайд әкесіне қарсы бүлік көтеріп, Солтүстікте бекінді. Солтүстік Кнут пен Этельредтің Линдсейді қиратуына ашуланып, екеуіне де қарсы көтеріліске Эдмундты қолдауға дайын болды.

Өлім және жерлеу

Келесі бірнеше айда Кнут Англияның көп бөлігін бағындырды, ал Эдмунд Этельред қайтыс болған кезде Лондонды қорғау үшін оған қосылды. Эдмунд пен Кнут арасындағы соғыс 1016 жылғы 18 қазанда Ассандун шайқасында Кнуттың шешуші жеңісімен аяқталды. Эдмундтың батыр ретіндегі беделі соншалық болғандықтан, Кнут Англияны бөлісуге келісті, Эдмунд Уэссексті, ал Кнут Темзадан тыс жерлердің бәрін алды. Бірақ Эдмунд 30 қарашада қайтыс болды, содан кейін Кнут бүкіл елдің патшасы атанды. Этельред Лондондағы Ескі Сент-Пол соборында жерленді. 1666 жылғы Лондонның Ұлы өрті кезінде собормен бірге қабір және оның ескерткіші де қирады. Қазіргі заманғы крипттегі ескерткіште оның жоғалған маңызды қабірлердің қатарында есімі тіркелген.

Заңнама

Этельредтің үкіметі кең ауқымды заңдар шығарды, оларды ол "қатаң түрде орындады". Оның билігінен кем дегенде алты заң кодексі сақталған, олар түрлі тақырыптарды қамтиды. Атап айтқанда, оның кеңесінің (витан деп аталатын) мүшелерінің бірі, Йорк архиепискобы Вулфстан II, белгілі уағызшы болды. Этельредтің билік құрған кезіндегі соңғы үш кодекс Вулфстан жасағанға ұқсайды. Бұл кодекстер негізінен діни істерге арналған. Олар сонымен қатар Вулфстанның ерекше риторикалық стилінің белгілерін көрсетеді. Вулфстан кейін Кнут патша үшін кодекстер жасады және Этельредтің кодекстерінде қолданылған көптеген заңдарды қайта пайдаланды. Даниялық қатерге қарсы үкіметі сәтсіздікке ұшырағанына қарамастан, Этельредтің билігі маңызды институционалдық жетістіктерсіз өткен жоқ. Монеталардың сапасы, ағымдағы экономикалық жағдайдың жақсы көрсеткіші, оның көптеген монета реформасы заңдарының арқасында оның билігі кезінде едәуір жақсарды.

Мұра

Кейінгі Этельред туралы пікірлер аспандамайды. Оның кемшіліктерін түсіндіру үшін көптеген аңыздар мен әңгімелер пайда болды, көбінесе оның мінезін және сәтсіздіктерін тілге тиек ете отырып, жамандап көрсетті. Мұндай әңгімелердің бірін 1080 – 1143 жылдары өмір сүрген Малмсберилік Уильям айтады, ол Этельредтің бала кезінде крещение тағының ішіне дәрет жасағанын, соның салдарынан Әулие Дунстан Англия монархиясы оның билігі кезінде құлатылатынын болжағандығын хабарлайды. Алайда, бұл әңгіме шындықтан алыс, және осыған ұқсас әңгіме Византия императоры Константин Копроним (эпитеті «қоқыс есімді» дегенді білдіреді) туралы да айтылады, ол өзінің кейбір поддандылары арасында ұнамайтын ортағасырлық монарх болатын. Этельредтің беделін жақсартуға бағытталған күш-жігер шамамен 1980 жылдан бері күшейді. Осы істе ең белсендісі Саймон Кейнс болды, ол Этельред туралы біздің жағымсыз пікіріміздің көбінесе оның ұзақ және күрделі билігі кезіндегі оқиғалар туралы кейіннен жазылған есептерге және қосымшаларға негізделгенін жиі айтады. Кінәлілердің бастысы – осы кезеңнің тарихы үшін ең маңызды дереккөздердің бірі, ағылшын-саксондық жылнамасы, ол оқиғаларды 15 жылдық үзіліспен баяндайтындықтан, ағылшын жеңілісінің болашақтағы нәтижесін ескере отырып, оқиғаларды бағалаудан өзгеге бара алмайды. Дегенмен, Этельредтің билігі кезіндегі оқиғалар туралы дерлік заманауи баяндамалар жоқ болғандықтан, тарихшылар барлық қолда бар дәлелдерге сүйенуге мәжбүр. Сондықтан Кейнс және басқалар кейінірек халық арасында жамандалып, қараланған адамның тарихын зерттеудегі қажетсіз қиындықтарға назар аударады. Этельредтің билігіне қатысты соңғы сақтық бағалаулар көбінесе оның кейінгі жағымсыз беделін күмәндандыруға себептерді анықтады. Оның үкіметінің сәтсіздіктері Этельредтің билігін әрқашан Эдгар, Этельстан және Альфред патшаларының билігімен салыстырғанда көлеңкеде қалдырса да, тарихшылардың Этельредтің жеке мінезі туралы қазіргі пікірі бұрынғыдай жағымсыз емес: «Этельредтің билеуші ретінде бақытсыздығы оның ойдағы мінезінің қандай да бір кемшіліктеріне емес, кез келген адамның бақытсыздыққа ұшырауы мүмкін жағдайлардың жиынтығына байланысты болды».

Later perspectives of Æthelred have been less than flattering. Numerous legends and anecdotes have sprung up to explain his shortcomings, often elaborating abusively on his character and failures. One such anecdote is given by William of Malmesbury (lived 1080 – 1143), who reports that Æthelred had defecated in the baptismal font as a child, which led St Dunstan to prophesy that the English monarchy would be overthrown during his reign. This story is, however, a fabrication, and a similar story is told of the Byzantine Emperor Constantine Copronymus (the epithet means 'dung named'), another medieval monarch who was unpopular among certain of his subjects. Efforts to rehabilitate Æthelred's reputation have gained momentum since about 1980. Chief among the rehabilitators has been Simon Keynes, who has often argued that our poor impression of Æthelred is almost entirely based upon after the fact accounts of, and later accretions to, the narrative of events during Æthelred's long and complex reign. Chief among the culprits is in fact one of the most important sources for the history of the period, the Anglo Saxon Chronicle, which, as it reports events with a retrospect of 15 years, cannot help but interpret events with the eventual English defeat a foregone conclusion. Yet, as virtually no strictly contemporary narrative account of the events of Æthelred's reign exists, historians are forced to rely on what evidence there is. Keynes and others thus draw attention to some of the inevitable snares of investigating the history of a man whom later popular opinion has utterly damned. Recent cautious assessments of Æthelred's reign have more often uncovered reasons to doubt, rather than uphold, Æthelred's later infamy. Though the failures of his government will always put Æthelred's reign in the shadow of the reigns of kings Edgar, Æthelstan, and Alfred, historians' current impression of Æthelred's personal character is certainly not as unflattering as it once was: "Æthelred's misfortune as a ruler was owed not so much to any supposed defects of his imagined character, as to a combination of circumstances which anyone would have found difficult to control."

Қазылар алқасының шығу тегі

Этельред жергілікті тергеу органы құрғандығымен танымал. Ол он екі тегннен тұратын, өз аймақтарындағы жағымсыз немесе зұлым адамдардың есімдерін жариялауға міндеттелген орган құрды. Бұл органдардың мүшелері заңға және өз санасына адал болуға қасты түрде ант бергендіктен, кейбір заң тарихшылары оларды ағылшын үлкен қазылар алқасының прототипі деп санайды. Этельред 997 жылы Уантеджде қабылданған Уантедж кодексінде (III Этельред) мұндай органға қатысты ережелер енгізеді. Онда былай делінген: әр вапентакте жиналыс өткізілуі керек, ал сол жиналыста он екі ең үлкен тегн және олармен бірге рев қатысуы тиіс. Олардың қолына қасиетті реликвиялар беріліп, ешқашан кінәсіз адамды жала жаппаймыз және кінәлі адамды жасырмаймыз деп ант беруі керек. Содан кейін олар жағымсыз [«жүктемелі»] адамдарды ұстасын, олармен рев айналысады, және олардың әрқайсысы 6 жарты марка мөлшерінде кепілдік беруі керек, оның жартысы сол округтің иесіне, ал жартысы вапентакке беріледі. Алайда, бұл сөздер Этельред бұрыннан бар болған дәстүрді жаңартып немесе қайта растаған болуы мүмкін. Ол, мүмкін, солтүстіктегі даниялықтар арасында қолданылып келген ағылшын дәстүрін (Дэйнлоу) кеңейткен шығар. Бұрын король Эдгар өзінің Уитбордстан кодексінде осыған ұқсас ережелерді бекіткен: Менің ниетім – әрбір адам, қоныстанған жерлерде де, одан тыс жерлерде де жауапкершілікте болуы керек. Әрбір қала мен жүзде куәлік беру институты құрылуы керек. Әрбір қалаға куәлік ету үшін 36 адам, ал әрбір шағын қала мен жүзге 12 адам тағайындалсын, егер олар көбірек қаласа, басқаша. Әрбір адам тауарларын куәгердің алдында сатып алуы немесе сатуы керек, ол сатып ала ма, сата ма, қалада ма, вапентакте ме, маңызды емес. Олар: «Біз берген уәделерімізді ешқашан бұзбаймыз, көргенімізден басқа ештеңе айтпаймыз, ешқандай қорқынышқа немесе ұялуға жол бермейміз», - деп ант беруі керек. Әрбір сауда-саттық кезінде осындай ант берген екі-үш куәгер болуы керек. Англосаксондық қазылар алқасының тарихына қатысты алғашқы күмән 1872 жылы Генрих Бруннердің тұжырымымен туды. Ол қазылар алқасының дәлелдері алғаш рет Генрих II билік құрған кезде, англосаксондық кезең аяқталғаннан кейін 200 жыл өткен соң пайда болғанын және бұл практика франктардан бастау алғанын, олар өз кезегінде нормандарға әсер еткенін, содан кейін олар оны Англияға әкелгенін мәлімдеді. Бруннердің диссертациясынан кейін ағылшын қазылар алқасының шығу тегі туралы көп дау туды. ХХ ғасыр бойы заң тарихшылары бұл практика ағылшын тілінде пайда болды ма, әлде Скандинавия немесе Франциядан тікелей немесе жанама түрде әкелінді ме деген мәселеде келіспей келді. Соңғы кезде заң тарихшылары Патрик Вормалд пен Майкл Макнейр англосаксондық кезеңде қолданылған тәжірибелерде Анжевиннің ант берген жеке куәгерлерді пайдалану арқылы тергеу жүргізу дәстүрінің іздерін табуға болатынын қайта дәлелдеді. Вормалд Этельредтің Уантедж кодексінде сипатталған ағылшын практикасы кем дегенде 975 жылға дейін, тіпті одан да ертерек болғанын көрсетуге тырысты және оның бастауын Каролинг дәуіріне дейін жегізеді (Бруннер де осыны жасаған). Алайда, ғалымдар әлі де бір пікірге келе алмады.

Æthelred has been credited with the formation of a local investigative body made up of twelve thegns who were charged with publishing the names of any notorious or wicked men in their respective districts. Because the members of these bodies were under solemn oath to act in accordance with the law and their own good consciences, they have been seen by some legal historians as the prototype for the English grand jury. Æthelred makes provision for such a body in the Wantage Code (III Æthelred), promulgations enacted at Wantage in 997, which states:

that there shall be an assembly in every wapentake, and in that assembly shall go forth the twelve eldest thegns and the reeve along with them, and let them swear on holy relics, which shall be placed in their hands, that they will never knowingly accuse an innocent man nor conceal a guilty man. And thereafter let them seize those notorious [lit. "charge laden"] men, who have business with the reeve, and let each of them give a security of 6 half marks, half of which shall go to the lord of that district, and half to the wapentake. But the wording here suggests that Æthelred was perhaps revamping or re confirming a custom which had already existed. He may actually have been expanding an established English custom for use among the Danish citizens in the North (the Danelaw). Previously, King Edgar had legislated along similar lines in his Whitbordesstan code:

It is my wish that each person be in surety, both within settled areas and without. And 'witnessing' shall be established in each city and each hundred. To each city let there be 36 chosen for witnessing; to small towns and to each hundred let there be 12, unless they desire more. And everybody shall purchase and sell their goods in the presence a witness, whether he is buying or selling something, whether in a city or a wapentake. And each of them, when they first choose to become a witness, shall give an oath that he will never, neither for wealth nor love nor fear, deny any of those things which he will be a witness to, and will not, in his capacity as a witness, make known any thing except that which he saw and heard. And let there be either two or three of these sworn witnesses at every sale of goods. The 'legend' of an Anglo Saxon origin to the jury was first challenged seriously by Heinrich Brunner in 1872, who claimed that evidence of the jury was only seen for the first time during the reign of Henry II, some 200 years after the end of the Anglo Saxon period, and that the practice had originated with the Franks, who in turn had influenced the Normans, who thence introduced it to England. Since Brunner's thesis, the origin of the English jury has been much disputed. Throughout the 20th century, legal historians disagreed about whether the practice was English in origin, or was introduced, directly or indirectly, from either Scandinavia or Francia. Recently, the legal historians Patrick Wormald and Michael Macnair have reasserted arguments in favour of finding in practices current during the Anglo Saxon period traces of the Angevin practice of conducting inquests using bodies of sworn, private witnesses. Wormald has gone as far as to present evidence suggesting that the English practice outlined in Æthelred's Wantage Code is at least as old as, if not older than, 975, and ultimately traces it back to a Carolingian model (something Brunner had done). However, no scholarly consensus has yet been reached.

Сыртқы келбеті мен мінезі

XII ғасырдағы ағылшын жылнамашысы Джон Вурчестерлік Этельредті "әдепті мінезді, сұлу келбетті, жарқын сырт келбетті" деп сипаттаған. Этельредтің сыртқы түрі туралы замандас сипаттамалары бізге жеткен жоқ. XIII ғасырдағы исландтық мәтін, Гуннлаугс сага Ормстунгу, Этельредтің мінез-құлқына жағымды баға береді, онда оны Исландиядан келген бір кісі "жақсы хан", "жомарт хан" және "жедел соғыс жүргізетін патша" деп сипаттаған.