Солтүстік Умбрианың қасиетті патшасы Освальд

Кіріспе

Нортумбрияның 634-641/42 жылдар аралығындағы патшасы; христиан қасиеттісі

Освальд (; шамамен 604 – 5 тамыз 641/642) 634 жылдан өліміне дейін Нортумбрия патшасы болды және орта ғасырларда ерекше құлшылыққа ие болған қасиетті ретінде құрметтеледі. Освальд Берникияның Этельфрит және Дейраның Ахасының ұлы болды, ол елден қуылғаннан кейін таққа отырды. Хевенфилд шайқасында Уэльстің Гвинед билеушісі Кадуэллон ап Кадфанды жеңгеннен кейін Освальд Берникия және Дейраның екі Нортумбрия патшалығын қайтадан бір билеушінің билігіне біріктірді және Нортумбрияда христиан дінінің таралуын ынталандырды. Тарихшы Беда, Освальдтың өлімінен бір ғасырдан да аз уақыт өткен соң, оны қасиетті патша деп бағалап, оған жоғары баға берді. Сондай-ақ, Освальд туралы қазіргі тарихи білімнің негізгі көзі Беда болып табылады. Сегіз жылдық билігі барысында ол Британиядағы ең қуатты билеуші болды, Освальд Мазерфилд шайқасында Мерсияның Пендасының әскерлерімен шайқасқанда қаза тапты, ал Пенда кейін Освальдтың інісі Освиудан жеңіліс тапты.

Өскен жері, жастық шағы, жер аударылуы

Освальдтың әкесі Этельфрит Берникияның сәтті билеушісі болды. Берникияда бірнеше жыл билік еткен соң ол Дейраның да патшасы атанды, осылайша болашақта Нортумбрия құрамына кіретін екі патшалықты бірінші болып біріктірді. Дегенмен, Бернисиандар мен Дейрандар әлі анық ерекшеленген халықтар болғандықтан, осы кезеңде "нортумбриялықтар" деген ұғымды қолдану ерте болар еді. Освальдтың анасы, Дейралық Аха, Этельфрит Дейраны бағындырған немесе билігін нығайтқан кезде үйленген Дейран әулетінің мүшесі болды. Освальд шамамен 604 жылы дүниеге келді, себебі Беда оның 642 жылы 38 жасында қаза тапқанын айтады. Этельфриттің Дейраны бағындыруы да шамамен 604 жылы болған деп есептеледі. Жылдар бойы сәтті соғыс жетекшісі болған Этельфрит, әсіресе Британияның жергілікті халқына қарсы күрескен, ақырында 616 жылы Шығыс Англияның Редвальдымен болған Идль өзені шайқасында қаза тапты. Бұл жеңіліс салдарынан Дейран әулетінен шыққан Эдвин (Аханың інісі) Нортумбрияның патшасы болды, ал Освальд бауырларымен бірге солтүстікке қашып кетті. Осылайша Освальд өмірінің қалған бөлігін солтүстік Британиядағы Шотландияның Даль-Риата патшалығында өткізді, онда ол христиан дініне кірді. Бұл уақытта ол Ирландияда да соғысқан болуы мүмкін. Освальдтің Ирландияның "Тогайл Бруйн Да Дага" поэмасында аталған үш саксон князінің бірі екені айтылады, онда ол "Осальт" деп аталған.

Кадуоллонды жеңу

Гвиненд патшасы Кадуэллон ап Кадфан Мерсияның пұтқа табынушы Пендасымен одақтасып, 633 жылы (немесе 632 жылы, Беданың жыл санауының басталғанына байланысты) Хэтфилд Чейстегі шайқаста Эдвин Деираны өлтіргеннен кейін, Нортумбрия Берниция мен Деираның құраушы патшалықтарына бөлінді. Освальдтың ағасы Эанфрит Берниция патшасы болды, бірақ ол 634 (немесе 633) жылы бейбітшілік туралы келіссөздер жүргізгеннен кейін Кадуэллонмен өлтірілді. Кейіннен Освальд кішкентай әскердің басында Хексемге жақын Хевэнфилдте шайқаста Кэдваллонмен кездесті. Салт бойынша, шайқастан бұрын Освальд ағаштан айқыш орнатты. Ол тізе бүгіп, айқышқа топырақ құю үшін орнына жеткілікті топырақ құйғанша ұстады. Содан соң дұға етіп, әскерін қосып алуды өтінді. Адоман өзінің "Жанмысы" атты еңбегінде ұзақ әңгіме айтады, оны абат Сегене Освальдтан естіген. Ол Освальдтың айтуынша, шайқастан бір түн бұрын Колумбаның аян көрді: «Мен саған жар боламын. Осы түнде қоныстарыңнан шығып, шайқасқа аттан. Құдай маған осы кезде жауларыңның қашып кетуін, жауларыңның қолдарыңа берілуін және сендердің жеңіске жетіп, бақытты патшалық құруларыңды уәде етті». Освальд өзінің көрінісін кеңеске айтып берді, сонда бәрі соғыс аяқталғаннан кейін шомылдыру рәсімінен өтіп, христиан дінін қабылдайтынына келісті. Келесі шайқаста Уэльстер (Брайтон) санының көптігіне қарамастан жеңілді; Кадуэллонның өзі қаза тапты және Ұлыбританияның ең күшті патшасы болды. 9 ғасырдағы англосаксон хроникасында ол Бретуалда деп аталады. Адоман Освальдты «Барлық Британияның императоры ретінде Құдай тағайындаған» деп сипаттады. Освальд өзінің билігінің шегі белгісіз болғанымен, ол кеңінен иелік еткен деп танылған. Беда Освальд «Британияның барлық халықтары мен провинцияларын өзінің билігі астына алды» деп мәлімдейді, ол, Беда атап өткендей, ағылшын, британиялықтар, шотландтар және пиктер арасында тіл бойынша бөлінген; дегенмен, ол өзінің тарихын басқа бір жерде атап өткенде, өзінің жеке мәлімдемесін әлсіреткен сияқты. Ирландиялық дереккөз, Тигернахтың жылнамалары, англосаксондықтардың Освальдтың билігінің басында оған қарсы біріккенін жазған; бұл Освальдтың Хамбердің оңтүстігіндегі билігіне тоқтам жасауға тырысқанын білдіруі мүмкін, бірақ бұл сәтсіз болды. 633 жылы Эдвинді жеңуге қатысқан мерсиялықтар Освальдтың Хэмберден оңтүстікке қарай билігіне кедергі келтірген көрінеді, дегенмен Освальд Хевэнфилдтен кейін Мерсияға белгілі бір дәрежеде билік жүргізді деп ойланады. Осуалдты тыныштандыру үшін Пенда Эдвиннің тұтқынға алынған ұлы Эдфритті (солай Осуалдтың династиялық қарсыласы) өлтірген болуы мүмкін, бірақ Пенданың өлтіруге өзінің жеке ниеті болуы мүмкін. Освальд Линдси патшалығын басқарып отырған көрінеді, бұл туралы Беданың Освальдтың сүйектерін монастырға көшіру туралы әңгімесі бар; Беданың айтуынша, монахтар бастапқыда сүйектерді қабылдамады, өйткені Освальд оларға шетелдік патша ретінде билік жүргізді. Солтүстікте Гододинді жеңген Освальд болуы мүмкін. Ирландиялық жылнамалар 638 жылы Гододиннің патшалық бекінісі болған деп саналатын Эдинбургтің қоршауын тіркейді, бұл патшалықтың аяқталғанын білдіреді; бұл қоршауды Освальд жүргізгенін 650 жылдары оның ағасы Освиудің аймақты бақылауы білдіреді. Освальд Батыс Саксондармен жақсы қарым-қатынаста болған көрінеді: ол олардың патшасы Цингилстың шомылдыру рәсімінің демеушісі болды және Цингилстің қызымен үйленді. Оның есімі тек бір дереккөзде, Реджинальд Дархемнің 12 ғасырдағы Vita S. Oswaldi-де, ол Кинэбург деп жазылған. Озвальдтың бір ұлы Этельвальд болғанымен, оның Сингилс қызымен некесінен туған баласы немесе бұрынғы қарым-қатынасынан туындайтын баласы болғаны белгісіз. Этельвальд 651 жылы Дейрада билік ете бастағандықтан, бұл некеден туған ұл сол кезде бұл лауазымға сенуге тым жас болған болар еді, сондықтан ол жасы үлкен болуы мүмкін, бұл Озвальдтың жер аударылуы кезінде болған қарым-қатынасының нәтижесі. Освальдты шайқаста қаза тапқан мартирі ретінде түсіндіруге болады, бірақ Беда Освальдтың патша ретінде қасиетті болуына айқын мән береді. Беда өзінің қаза болуына басты назар аудармайды, өйткені ол өзінің қасиеттілігіне бірінші орынды ие болды. Беданың Освальдты бейнелеуі ерекше, ол билік жүргізген кезде өмірін қасиетті деп санаған патша ретінде ерекшеленеді, бұл діни өмірге ие болу үшін патшалықтан бас тартқан немесе өлімінің тәсіліне байланысты қастерленген патшаға қарама-қайшы. Беда Освальдтың кедейлерге және бейтаныс адамдарға жасаған жомарттығын айтады, сондай-ақ осы ерекшелігін көрсететін оқиғаны айтады: бір күні, Пасхада, Освальд Эйданмен бірге тамақтанып отырғанда, алдында күміс табақта дәмді тағамдар болғанда, Освальд «кедейлерге көмектесуге тағайындаған» қызметші кіріп, көшеде ақша сұрап отырған кедейлердің көптігі туралы хабарлады. Бедаға сәйкес, Освальд дереу тағамын кедейлерге беріп, тіпті табақты сындырып, бөліп таратқан. Эйдан қатты әсер етіп, Освальдтың оң қолын ұстап: «Осы қол ешқашан жойылмасын», - деді. Сәйкесінше, Беда Освальдтың қазасынан кейін қол мен қол сақталып қалғанын хабарлайды.

After Cadwallon ap Cadfan, the king of Gwynedd, in alliance with the pagan Penda of Mercia, killed Edwin of Deira in battle at Hatfield Chase in 633 (or 632, depending on when the years used by Bede are considered to have begun), Northumbria was split into its constituent kingdoms of Bernicia and Deira. Oswald's brother Eanfrith became king of Bernicia, but he was killed by Cadwallon in 634 (or 633) after attempting to negotiate peace. Subsequently, Oswald, at the head of a small army), met Cadwallon in battle at Heavenfield, near Hexham. Before the battle, tradition says Oswald had a wooden cross erected; he knelt down, holding the cross in position until enough earth had been thrown in the hole to make it stand firm. He then prayed and asked his army to join in. Adomnán in his Life of Saint Columba offers a longer account, which Abbot Ségéne had heard from Oswald himself. Oswald, he says, had a vision of Columba the night before the battle, in which he was toldBe strong and act manfully. Behold, I will be with thee. This coming night go out from your camp into battle, for the Lord has granted me that at this time your foes shall be put to flight and Cadwallon your enemy shall be delivered into your hands and you shall return victorious after battle and reign happily. Oswald described his vision to his council and all agreed that they would be baptised and accept Christianity after the battle. In the battle that followed, the Welsh (Brytons) were routed despite their superior numbers; Cadwallon himself was killed. ), and was the most powerful king in Britain. In the 9th century Anglo Saxon Chronicle he is referred to as a Bretwalda. Adomnán describes Oswald as "ordained by God as Emperor of all Britain". Oswald seems to have been widely recognized as overlord, although the extent of his authority is uncertain. Bede makes the claim that Oswald "brought under his dominion all the nations and provinces of Britain", which, as Bede notes, was divided by language among the English, Britons, Scots, and Picts; however, he seems to undermine his own claim when he mentions at another point in his history that it was Oswald's brother Oswiu who made tributary the Picts and Scots. An Irish source, the Annals of Tigernach, records that the Anglo Saxons banded together against Oswald early in his reign; this may indicate an attempt to put an end to Oswald's overlordship south of the Humber, which presumably failed. The Mercians, who participated in Edwin's defeat in 633, seem to have presented an obstacle to Oswald's authority south of the Humber, although it has been generally thought that Oswald dominated Mercia to some degree after Heavenfield. It may have been to appease Oswald that Penda had Eadfrith, a captured son of Edwin (and thus a dynastic rival of Oswald), killed, although it is also possible that Penda had his own motives for the killing. Oswald apparently controlled the Kingdom of Lindsey, given the evidence of a story told by Bede regarding the moving of Oswald's bones to a monastery there; Bede says that the monks rejected the bones initially because Oswald had ruled over them as a foreign king. To the north, it may have been Oswald who conquered the Gododdin. Irish annals record the siege of Edinburgh, thought to have been the royal stronghold of the Gododdin, in 638, and this seems to mark the end of the kingdom; that this siege was undertaken by Oswald is suggested by the apparent control of the area by his brother Oswiu in the 650s. Oswald seems to have been on good terms with the West Saxons: he stood as sponsor to the baptism of their king, Cynegils, and married Cynegils' daughter. Her name is reported by only one source, Reginald of Durham's 12th century Vita S. Oswaldi, which says that it was Kyneburga. Although Oswald had one known son, Æthelwald, it is uncertain whether this was a son from his marriage to Cynegils' daughter or from an earlier relationship—since Æthelwald began ruling in Deira in 651, it has been argued that a son from this marriage would have been too young at the time to be trusted with this position, and therefore may have been older, the product of a relationship Oswald had during his exile. Although Oswald could be interpreted as a martyr for his death in battle, Bede puts a clear emphasis on Oswald being saintly as a king. Bede does not focus on his martyrdom as being primary to his sainthood—indeed, it has been noted that Bede never uses the word "martyr" in reference to Oswald. Bede's portrayal of Oswald stands out as unusual as a king regarded as saintly for his life while ruling, in contrast to a king who gives up the kingship in favour of religious life, or who is venerated because of the manner of his death. Bede recounts Oswald's generosity to the poor and to strangers, and tells a story highlighting this characteristic: on one occasion, at Easter, Oswald was sitting at dinner with Aidan, and had "a silver dish full of dainties before him", when a servant, whom Oswald "had appointed to relieve the poor", came in and told Oswald that a crowd of the poor were in the streets begging alms from the king. Oswald, according to Bede, then immediately had his food given to the poor and even had the dish broken up and distributed. Aidan was greatly impressed and seized Oswald's right hand, stating: "May this hand never perish." Accordingly, Bede reports that the hand and arm remained uncorrupted after Oswald's death.

Төмендеу

Пенда басшылығындағы пұтқа табынушы мерсиялықтармен болған қақтығыс Освальдтың ажалға жеткеніне себеп болды. Ол 642 жылы қаза тапты, ал денесі бөлік-бөлік етілді. Беда Освальдтың "өмірін дұғада аяқтағаны" туралы айтады: ол өлімге бет қарай жатқанын сезгенде, әскерлерінің жаны үшін дұға етті. Освальдтың басы мен дене мүшелері тік қадауға ілінді. Шабуыл болған жерді Осуэстримен байланыстыру, сол кезде Поуис территориясы болған, Пенданың осы шайқаста британдық одақтастары болуы мүмкін екенін көрсетеді. Бұл туралы Уэльс поэзиясының сақталған үзінділері де куәлік етеді, олар Поуистіктердің шайқасқа қатысқанын көрсетеді. Сондай-ақ, егер шабуыл болған жердің дәстүрлі анықтамасы Осуэстри дұрыс болса, Освальдтың жау территориясында шабуыл жасағаны айтылады. Бұл Беданың Освальдты қасиетті тұлға ретінде бейнелеуімен қақтығысқа түсуі мүмкін, себебі агрессивті соғыс әділ соғыс ретінде қарастырылмайды. Бұл, мүмкін, Беданың соғыстың себебін айтпауының себебін түсіндіреді, ол Освальдтың "отанын қорғау үшін" қаза тапқанын ғана айтады, сондай-ақ Освальдтың Хевенфилд пен Мазерфилд арасында болған басқа шабуылдық соғыстарын атамайды. Освальдтың Пенданың інісі Эовамен одақтас болғаны да мүмкін, ол да шайқаста қаза тапты, деп Historia Britonnum және Annales Cambriae хабарлайды. Деректер Эованың қай жақта соғысқанын емес, қай жақта қаза тапқанын көрсетеді, бірақ Эова Освальдқа бағынышты болған және Пендаға қарсы оның жағында соғысқан деген болжам бар.

Құрмет пен мұра

Көп ұзамай Освальд қасиетті адам ретінде танылды. Беда айтуынша, оның қайтыс болған жері кереметтермен байланысты болды, адамдар сол жерден топырақ алып, адам бойындай тереңдікте шұңқыр қазып алды. Аңыздың кейбір аспектілерінен түркі дінінің іздері көрінеді. 10 ғасырдың басында Бардни викингтер бақылауында болды, ал 909 жылы Ұлы Альфредтің қызы Этельфлейд басшылық еткен Батыс Саксон және Мерция жасағының шабуылынан кейін, Сент Освальдтың қабірлік қалдықтары Глостердегі жаңа монастырға көшірілді, ол оның құрметіне Сент Освальд монастыры деп аталды. Этельфлейд пен оның күйеуі Мерсияның эалдорман Этельред монастырьге жерленді, ал олардың немере інісі король Этельстан Освальдқа деген құрметтің ықпалды қолдаушысы болды. Освальдтың басы Дурхам соборында Линдисфарндық Кутберттің қалдықтарымен бірге жерленді (Освальд қайтыс болғаннан кейін қасиетті деп есептелген, бірақ олардың өмірде байланысы болмаған; Кутберт Освальдтың қайтысынан соң қырық жылдан астам уақыттан кейін Линдисфарн епископы болды) және басқа да құнды заттармен бірге асығыс жасалған табытқа салынды, онда олар әлі де бар деп есептеледі, бірақ континенттік Еуропада Освальдтың басының кем дегенде төрт басқа да нұсқасы бар. Оның бір қолы кейінірек орта ғасырларда Питерборо аббаттығына жеткен делінеді. Әңгімеге сәйкес, Питерборо монахтарының шағын тобы Бамбургке сапар шегіп, Освальдтың бүлінбеген қолы сақталған жерден қараңғы түнде оны ұрлап әкеткен. Олар оны Питербороға қайтарып әкеліп, уақыт өте келе қолға арналған Освальд шіркеуін салған. Қолды алып тастағаннан кейін, оны собордың оңтүстік трансептісінде бүгінге дейін көруге болады. Бұл шіркеуді салғанда Питерборо монахтары оны қалай алғанын ойлап, шіркеуге тар мұнара салды - ол монахқа ішкі баспалдақпен жоғары көтеріліп, Освальдтың қолына күндіз-түні қарауға жеткілікті болды. Монах тұрып отыруға мәжбүр болды, себебі мұнара оған отыруға тым тар, отыру оны ұйықтатып жіберуі мүмкін, және ешкім бақыламағанда не болатынын олар білді. Бірнеше шіркеулер Сент Освальдтың атын алып жүр, соның ішінде Освальдтың шайқастан бір күн бұрын Хевенфилдте қалдырған ағаш крестің орнындағы Сент Освальд шіркеуі. Бұл 1717 жылы қайта салынған. Бұл жер B6318 әскери жолынан көрінеді. Сент-Освальдтың Грасмери Ротай өзенінің жағалауындағы уағыздаған жерлерінің бірінде орналасқан. Уильям Вордсворттың қабірі осы жерлеу орнында орналасқан. Глостерширдегі Комптон Абдейлдегі Сент Освальд шіркеуі 909 жылы Этельфлейдтің Сент Освальд монастырына негіз салғаннан кейін Сент Освальдқа арналды. Санкт-Освальд католик шіркеуі Питерборо қаласының солтүстігінде орналасқан. Кейбір ағылшын жер аттары оның билігін көрсетеді, мысалы, Ланкаширдегі Освальдтвистл, яғни Освальдтың бұрылысы, әулиемен байланысты дегенді білдіреді, бірақ бұл жердің иесінің аты болуы мүмкін. Киркосвальд (Кумбрия) оның денесі қайтыс болғаннан кейін сол жерге әкелінгендіктен осылай аталған. Жергілікті шіркеу оған тиесілі. Шотландиядағы тағы бір Киркосвальд та оны еске алады. Освальд Англия шіркеуінде 5 тамызда кіші мерекесімен еске алынады.

Oswald soon came to be regarded as a saint. Bede says that the spot where he died came to be associated with miracles, and people took dirt from the site, which led to a hole being dug as deep as a man's height. Aspects of the legend have been considered to have pagan overtones or influences

In the early 10th century, Bardney was in Viking territory, and in 909, following a combined West Saxon and Mercian raid led by Æthelflæd, daughter of Alfred the Great, St Oswald's relics were translated to a new minster in Gloucester, which was renamed St Oswald's Priory in his honour. Æthelflæd, and her husband Æthelred, ealdorman of Mercia, were buried in the priory, and their nephew, King Æthelstan, was a major patron of Oswald's cult. Oswald's head was interred in Durham Cathedral together with the remains of Cuthbert of Lindisfarne (a saint with whom Oswald became posthumously associated, although the two were not associated in life; Cuthbert became bishop of Lindisfarne more than forty years after Oswald's death) and other valuables in a quickly made coffin, where it is generally believed to remain, although there are at least four other claimed heads of Oswald in continental Europe. One of his arms is said to have ended up in Peterborough Abbey later in the Middle Ages. The story is that a small group of monks from Peterborough made their way to Bamburgh where Oswald's uncorrupted arm was kept and stole it under the cover of darkness. They returned with it to Peterborough and in due time a chapel was created for the arm, Oswald's Chapel. Minus the arm, this can be seen to this day in the south transept of the cathedral. When creating this chapel the monks of Peterborough had thought of how they had acquired it and built into the chapel a narrow tower—just big enough for a monk to climb to the top by an internal stair and stand guard over Oswald's arm 24 hours a day, every day of the year. The monk had to stand because the tower is not large enough for him to sit, sitting could lull him to sleep, and they knew what could happen when no one was watching. Several churches bear the name of St Oswald, including The Church of Saint Oswald on the location of the wooden cross left by Oswald at Heavenfield, the night before the battle. This was rebuilt in 1717. The site is visible from the B6318 Military Road. St Oswald's Grasmere is purportedly on one of the sites he preached on, on a bank of the River Rothay. William Wordsworth's grave is located in the cemetery here. St Oswald's Church, Compton Abdale in Gloucestershire was dedicated to St Oswald following Æthelflæd's foundation of St Oswald's Priory in 909. St Oswald's Catholic Church lies to the north of Peterborough City Centre. Some English place names record his reign, for example it has been claimed that Oswaldtwistle in Lancashire, meaning the twistle of Oswald, is linked to the saint, although it's more likely to be the name of the owner of the land. Kirkoswald in Cumbria is so named because it is believed that his body was taken there after his death. The local church is ascribed to him. Another Kirkoswald in Scotland also commemorates him. Oswald is remembered in the Church of England with a Lesser Festival on 5 August.