Кіріспе

Х.Г. Уэллстің "Соқырлар елі" атты әңгімесі – ағылшын жазушысы Х.Г. Уэллстің қысқа әңгімесі. Ол алғаш рет 1904 жылғы сәуір айындағы "The Strand Magazine" журналында жарияланған және 1911 жылы Х.Г. Уэллстің "Соқырлар елі және басқа да әңгімелер" атты әңгімелер жинағына енгізілген. Бұл Уэллстің ең белгілі әңгімелерінің бірі және соқырлық тақырыбын қамтитын әдебиетте маңызды орынға ие. Уэллс кейіннен әңгімені өңдеп, толықтырылған нұсқасын алғаш рет 1939 жылы ағылшын жеке баспасы "Golden Cockerel Press" баспасында жариялаған.

Сюжеттің қысқаша мазмұны

Параскотопелдің (Эквадордағы ойдан шығарылған тау) еңсесімен өрмелеуге тырысқанда, Нунез есімді альпинист сығанақтап, таудың қабағына құлайды. Таудың көлеңкесіндегі қарлы беткейден сырғанап төмен түскенде, ол әлемнен толық оқшауланған, барлық жағынан тік жарлармен қоршалған аңғарға жетеді. Нуньездің білмейтіні, ол аңызға айналған "Соқырлар елінің" орнын тапқан екен. Бұл аңғар испан билеушілерінің зорлық-зомбылығынан қашқан қоныс аударушыларға пана болған, бірақ жер сілкінісі айналасындағы тауларды өзгертіп, аңғарды болашақ саяхатшылардан мәңгілікке бөліп тастады. Оқшауланған қоғам жылдар бойы дамыды, тіпті оларды ертеде шалған, жаңа туған нәрестелердің барлығын соқыр қылған ауруға қарамастан. Соқырлық ұрпақтан-ұрпаққа тараған сайын, адамдардың қалған сезімдері күшейді, және соңғы көретін ауыл тұрғыны қайтыс болған кезде, қоғам толыққанды көрусіз өмірге бейімделді. Нуньез аңғарға түсіп, терезесіз үйлер мен жолдардың тығыз желісі бар ерекше ауылды табады, барлық жолдар жиектерімен шеберленген. Барлығының соқыр екенін білген Нуньез "Соқырлар елінде бір көзі бар адам патша" деген мақалды іштей қайталап айта бастайды. Ол оларды оқытып, басқара алатынын түсінеді, бірақ ауыл тұрғындары көру ұғымын білмейді және оның осы бесінші сезімді түсіндіру әрекеттерін ұқпайды. Көңілі қалған Нуньез ашуланып кетеді, бірақ ауыл тұрғындары оны тыныштандырады, ал ол олардың өмір салтына мойынсұнады, себебі сыртқы әлемге қайту мүмкін емес сияқты көрінеді. Нуньез Якоб есімді ауыл тұрғынына жұмыс істеуге бекітіледі. Ол Якобтың кіші қызы Медина Саротеге қызығады. Нуньез бен Медина Сароте көп ұзамай ғашық болады, ал оның сенімін жеңгеннен кейін Нуньез оған көруді түсіндіруге тырысады. Алайда Медина Сароте оны тек қиялы деп есептейді. Нуньез оның қолын сұрағанда, ауыл ақсақалдары оның "көруге" деген "тұрақсыз" құштарлығына байланысты оның ұсынысын қабылдамайды. Ауыл дәрігері Нуньездің көзін алып тастауды ұсынады, олардың ауруға шалдыққандарын және "қатты ісінгенін" айтады, сондықтан "оның миы үнемі ашуланып, алаңдап тұрады". Нуньез Медина Саротеге деген махаббаты үшін операцияға келіседі. Бірақ операция күні таң атқанда, барлық ауыл тұрғындары ұйықтағанда, Нуньез, Соқырлардың сәтсіз патшасы, сыртқы әлемге жол табу және аңғардан қашу үмітімен тауларға (тамақсыз немесе жабдықсыз) аттанады. Бастапқы әңгімеде Нуньез түн түскенше тауға өрмелейді, жарақаттарынан әлсіз, бірақ аңғардан құтылғанына қуанышты. Оның тағдыры белгісіз. 1939 жылы қайта қаралып, кеңейтілген нұсқасында Нуньез қашықтан тас құлауға дайын екенін көреді. Ол ауыл тұрғындарына ескертуге тырысады, бірақ олар оның "құбыласыз" көруін тағы да мазақ етеді. Ол Медина Саротаны өзімен бірге алып, құлау кезінде аңғардан қашып кетеді.

Бейімделулер

Бұл әңгіменің бірнеше радиода бейімделуі жасалды. "Escape" 1947 жылы Алғыс айту аптасында Уильям Конрадтың қатысуымен бейімделуін көрсетті, онда Нуньез аңғардан жалғыз қашып құтылады (және осылайша кейіпкер ретінде оқиғаны айта алады), бірақ қардың шағылысынан соқыр болады. 1948 жылы 20 маусымда "Escape" сериясының тағы бір бөлімі эфирге шықты, оның басты рөлін Пол Фриз ойнады. 1954, 1957 және 1959 жылдары CBS радиосы "Suspense" сериясы осы нұсқаны қайтадан таратты. CBS Radio Mystery Theater 1979 жылы 7 мамырда тағы бір радио бейімделуін көрсетті. Эпизод "Едемді іздеу" (977-ші эпизод) деп аталды және басты кейіпкерлердің есімдері өзгертілді: Нуньез Карлос, ал Медина Сароте – Ева. BBC бұл әңгімені Уэллстің тағы екі әңгімесімен біріктіріп, BBC Radio 4 Extra үшін "Қабырғадағы есік" деп аталатын радиоқойылым жасады, онда оқиғаны айтушы өзін аңыздың басты кейіпкері екенін ашады. Фрэнк Габриелсен жазған телеспектакль 1962 жылы "The DuPont Show of the Week" телесериалы үшін түсірілді. Бір сағаттық эпизодтың атауы "Боготадағы ең бай адам" болды және ол 1962 жылы 17 маусымда эфирге шықты. Онда Ли Марвин Хуан де Нуньес рөлінде, ал Мириам Колон "Марина" рөлінде ойнады (алғашқы әңгімедегідей Медина Сароте емес). Бұл әңгімеде аңғардағы судың тұрғындардың соқырлығына себеп болғаны айтылады. Эпизодтың соңында Хуан де Нуньестің де соқыр болғаны көрінеді. 1995 жылы орыс студиясы "Союзмультфильм" 19 минуттық сөзсіз анимациялық фильм жасады, ол "Соқырлар елі" (Страна Слепых) деп аталды. Басты кейіпкердің соқырлар әлеміне адасып кетуі тақырыбы 1997 жылы Моханлалдың басты рөлде ойнаған "Гуру" атты малаялам фильмінде қолданылды. Композитор Марк Энтони Тернедж бұл әңгіменің негізінде камералық опера жазды, ол 1997 жылы аяқталды. Сахналық қойылымды Фрэнк Хиггинс пен Марк Эванс жазды; бүгінгі күнге дейін жалғыз қойылым 2006 жылы Миссури штатының Канзас-Сити қаласындағы "The Coterie Theater" театрында болды. 盲人国 (Mángrén Guó) деген атпен қытай тіліндегі сыныпталған оқу құралының қытай нұсқасы "Mandarin Companion" сериясының бөлігі ретінде бейімделді. Оқиғаның орны Эквадордан Қытайдың Гуйчжоу провинциясына ауыстырылды. Соңындағы бұрылыс адамдардың соқырлығы жұқпалы екенін көрсетеді. "Көр соқырлар елі" атты аудио нұсқасы Үндістанның малаялам тілінде жарық көрді.