Арчибальд Уильям Роуч: Өмірі мен шығармашылығы

Кіріспе

Австралиялық абориген музыкант және ақсақал (1956–2022)

Арчибальд Уильям Роуч (8 қаңтар 1956 – 30 шілде 2022) – австралиялық әнші-күйші және абориген белсендісі. Көбінесе "Арчи аға" деп аталатын Роуч, Гундитджмара (Кирра Вурронг/Джаб Вуррунг) және Бунджалунг ақсақалы болды, ол аборигендер мен Торрес бұғазы аралдарының халықтарының құқықтары үшін күресті. Оның әйелі және музыкалық серіктесі – әнші Руби Хантер (1955–2010). Роуч 1990 жылы шыққан өзінің тұңғыш жеке альбомы "Charcoal Lane"-ге енген "Took the Children Away" әнімен танымал болды. Ол әлемді аралап, Джоан Арматрейдинг, Боб Дилан, Билли Брэгг, Трейси Чэпман, Сюзанна Вега және Пэтти Смит сияқты әртістердің концерттерін ашты. Оның еңбегі көптеген номинациялармен және сыйлықтармен, соның ішінде 2013 жылы "Жоғалған ұрпақтарды емдеуге жасаған өмір бойынағы үлесі" үшін алған Deadly Award сыйлығымен мойындалды. 2020 жылғы 25 қарашада өткен 2020 ARIA Music Awards салтанатында Роуч олардың даңқ залына енгізілді. 2019 жылғы оның мемуарлары мен оған қоса берілген альбомы "Tell Me Why" деп аталды.

Ерте өмір

Арчибальд Уильям Роуч 1956 жылғы 8 қаңтарда Виктория штатының Муропна қаласында дүниеге келген. Роуч Гундитжмара (Киррае Вурронг / Джаб Вуррунг) тайпасынан шыққан.

1956 жылы Роучтың отбасы Румбалараға қоныстанды. Кейін отбасы анасы дүниеге келген Фрэмлингхэмге көшіп барды. Екі-үш жасында Роуч пен оның бауырлары мен ағалары, сондай-ақ «ұрланған ұрпақтардың» басқа да австралиялық балалары үкіметтік органдар тарапынан отбасыларынан күшпен алынып, жетімдер үйіне орналастырылды. Олардың үлкен қызы Мэри Кокс шіркеу әндерін шырқап, Роучқа гитара мен клавишада ойнаудың негіздерін үйретті. Роучтың музыкаға деген құштарлығы Алекстің шотланд музыкасы жинағымен одан әрі күшейді. «Ол маған үлкен әсер етті, жақсы әсер. Өмірімнің соңына дейін жақсы көремін», – деді ол он алты жасында. Роуч өзінің алғашқы «Балаларды алып кетті» әнін жазды және 1988 жылы Мельбурндағы қоғамдық радиостанцияда, сондай-ақ жергілікті халықтың ағымдағы мәселелер бағдарламасында орындады. Австралиялық музыкант Пол Келли 1989 жылдың басында Роучты өзінің концертіне шақырды, онда ол «Балаларды алып кетті» әнін орындады. Бұл ән «ұрланған ұрпақтардың» тарихын және оның өзінің отбасынан күшпен алынуының тәжірибесін баяндады. 1990 жылы Австралияның Адам құқықтары және тең мүмкіндіктер комиссиясы әнге ән жазу саласындағы алғашқы Адам құқықтары сыйлығын табыс етті. «Charcoal Lane» альбомы 1992 жылы Rolling Stone журналының ең жақсы 50 альбом тізіміне енді. Альбом ARIA чарттарында 55-орынды иеленді. 1995 жылы Роуч АҚШ, Канада, Ұлыбритания және Еуропа бойынша кең ауқымда гастрольдік сапармен болды. Ол Австралияға ATSIC-тің «Native Title» CD-сіне енген «Our Home, Our Land» әнінің атау трегін жазу үшін оралды, осы жобаға Tiddas, Kev Carmody, Bart Willoughby, Shane Howard және Bunna Laurie қатысты. 1996 жылы Роуч «ұрланған ұрпақтар» туралы Адам құқықтары комиссиясының тергеуіне арналған презентацияның бөлігі ретінде өнер көрсетті, содан кейін Трейси Чэпменнің шақыруымен ұлттық турнеге шықты. 1997 жылдың қазан айында Роуч өзінің үшінші студиялық альбомын – «Мақта жігітін іздеу» альбомын шығарды, ол Виктория штатының оңтүстік-батысындағы Порт-Фейридегі оның дәстүрлі жерінде жазылған. Альбом сол сыйлықты және 1998 жылғы марапаттау салтанатында «Үздік ересектерге арналған заманауи альбом» сыйлығын жеңіп алды.

In 1956, Roach's family, were rehoused at Rumbalara. The family subsequently moved to Framlingham, where his mother had been born. At the age of two or three, Roach and his sisters and brothers, along with the other Indigenous Australian children of the Stolen Generations, were forcibly removed from their family by government agencies and placed in an orphanage. Their eldest daughter Mary Cox would sing church hymns and taught Roach the basics of guitar and keyboards. Roach's love of music was further fuelled by Alex's collection of Scottish music. "He was a big influence on me — a good influence. I'll love him to the day I die." when she was sixteen. Roach wrote his first song, "Took the Children Away", which he performed on a community radio station in Melbourne and on an Indigenous current affairs program in 1988. Australian musician Paul Kelly invited Roach to open his concert early in 1989, where he performed "Took the Children Away", a song telling the story of the Stolen Generations and his own experience of being forcibly removed from his family. In 1990, Australia's Human Rights and Equal Opportunity Commission's awarded the song its first Human Rights Award for songwriting. Charcoal Lane featured in the top 50 albums for 1992 by Rolling Stone magazine. The album peaked at number 55 on the ARIA Charts. In 1995, Roach toured extensively throughout the US, Canada, the UK and Europe. He returned to Australia to record the title track for ATSIC's Native Title CD, Our Home, Our Land, with Tiddas, Kev Carmody, Bart Willoughby, Shane Howard and Bunna Laurie. In 1996, Roach performed as part of a presentation to the Human Rights Commission's Inquiry into the Stolen Generations, before embarking on a national tour as a guest of Tracy Chapman. In October 1997, Roach released his third studio album, Looking for Butter Boy, which was recorded on his traditional land at Port Fairy in south western Victoria. and the album won the same award and the Best Adult Contemporary Album at the 1998 award ceremony.

2001-2009: Сезімтал болу және саяхат

2002 жылдың шілдесінде Роуч өзінің төртінші студиялық альбомын – Sensual Being шығарды, ол ARIA тізімінде 59-орынды иеленді. 2002 жылы ол Рольф де Хердің «Трекер» фильмі жөнінде жұмыс істеді. 2004 жылы Роуч пен Хантер Австралиялық өнер оркестрімен (AAO) және Пол Грабоускимен бірлесіп «Рубидің тарихы» атты концерт жасады. «Рубидің тарихы» музыка мен сөз арқылы Руби Хантердің өмірін баяндайды – Мюррей өзенінің жағасындағы бильбанг маңында тууынан бастап, Ұрланған Ұрпақтар арқылы, өзін табу іздеулерінен және махаббат арқылы үміт табуға дейін. Бұл қойылым 2004 жылдың маусым айында Сидней опера үйінде өткен Message Sticks фестивалінде дебют жасады, жақсы пікірлерге ие болды. Саундтрек 2005 жылы CD-де альбом ретінде және цифрлық жүктеу түрінде жарық көрді. 2004 жылдың қазан айында Хантер, Грабоуски және AAO-мен бірлесіп «Kura Tungar – Songs from the River» атты жаңа концерт Мельбурн халықаралық өнер фестивалінде көрсетілді. Патрик Ноланның режиссерлігімен өткен концертте екі орындаушының өмірінен алынған оқиғалар айтылды, сондай-ақ Мюррей өзені мен Рубидің туған жері – Нгарринджери туралы әндер орындалды. Музыкада Роуч пен Хантердің өлеңдері мен аккордтары Грабоуски мен AAO-ның заманауи джаз оркестрлерімен үйлесім тапты. Концертке толы зал келді, көрермендер тұрып шапалақтады, кейін Сидней опера үйінде және Аделаида фестиваль орталығында қойылды. 2005 жылы «Kura Tungar» 5-ші Helpmann Awards марапатында «Ең үздік заманауи австралиялық концерт» номинациясы бойынша Helpmann жүлдесін жеңіп алды. 2007 жылдың қазан айында Роуч «Journey» атты әндер альбомын «Liyarn Ngarn» деректі фильміне қосымша шығарды, ол Роуч, Патрик Додсон және Пит Постлтуэйт еңбектерінің нәтижесі болды. 2009 жылдың қазан айында Мельбурн халықаралық өнер фестивалінде Роуч Black Arm Band театр компаниясының қойған «Dirtsong» музыкалық театрының әлемдік премьерасында өнер көрсетті. Әндерді Алексис Райт жазды, олардың кейбіреулері абориген тілдерінде орындалды. Шоу 2014 жылы Аделаида фестивалінің жабылу шарасы ретінде қайта қойылды. Басқа орындаушылардың қатарында Тревор Джеймисон (2014 жылы ғана), Лу Беннетт, Эмма Донован және Пол Демпси болды. 2009 жылдың қарашасында ABC Music 1988 жылғы Роучтың бұрын жарық көрмеген жазбаларын «1988» альбомы ретінде шығарды.

In July 2002, Roach released his fourth studio album, Sensual Being, which peaked at number 59 on the ARIA charts. In 2002, he worked on the Rolf de Heer film The Tracker. In 2004, Roach and Hunter collaborated with the Australian Art Orchestra (AAO) and Paul Grabowsky to create a concert titled Ruby's Story. Ruby tells the story of Ruby Hunter through music and the spoken word, from her birth near a billabong on the banks of the Murray River, through the Stolen Generations, search for identity and the discovery of hope through love. The production debuted at the Message Sticks Festival at the Sydney Opera House in June 2004, to good reviews. The soundtrack was released as an album on CD and as a digital download in 2005. In October 2004 a new concert, once again a collaboration with Hunter, Grabowsky and the AAO, entitled Kura Tungar – Songs from the River, premiered at the Melbourne International Arts Festival, which was directed by Robyn Archer that year. The concert, which was directed by Patrick Nolan, told stories from the two performers' lives, and featured songs about the Murray River and Ngarrindjeri Country, Ruby's home. The music used Roach and Hunter's lyrics and chords combined with Grabowsky and the AAO's contemporary jazz orchestration. It played to full houses which gave standing ovations and was later performed at the Sydney Opera House and Adelaide Festival Centre. In 2005 Kura Tungar won the Helpmann Award for the Best Contemporary Australian Concert at the 5th Helpmann Awards. In October 2007, Roach released Journey, an album of songs as a companion piece to a documentary film called Liyarn Ngarn, made with Roach, Patrick Dodson and Pete Postlethwaite. In October 2009 at the Melbourne International Arts Festival, Roach performed in the world premiere of the musical theatre production of Dirtsong, created by Black Arm Band theatre company. The songs were written by Alexis Wright, with some sung in Indigenous languages. The show was reprised as the closing show at the 2014 Adelaide Festival. Other performers included Trevor Jamieson (2014 only), Lou Bennett, Emma Donovan, and Paul Dempsey. In November 2009, ABC Music released previously unreleased Roach recordings from 1988 under the album title 1988.

2010-2016: Қан ағынына және махаббат билік етсін

2012 жылдың қазан айында Роуч «Into the Bloodstream» альбомын шығарды, ол 2010 жылдың ақпан айында әйелі қайтыс болғаннан кейін туған күйзеліске негізделгенін айтты. 2013 жылы ол осы альбомы үшін «Жылдың үздік альбомы» номинациясында «Deadly Award» сыйлығын, сондай-ақ «Жоғалған ұрпақтарды емдеуге жасаған өмірлік үлесі» сыйлығын жеңіп алды. 2015 жылғы APRA Music Awards марапатында Роуч (Шейн Ховардпен бірге) «The Secret River» фильмі үшін жазылған «The Secret River» ең үздік түпнұсқа әні үшін жүлде алды. 2015 жылдың қараша айында Роуч «Charcoal Lane» альбомының 25 жылдығын жаңадан ремастерингтелген нұсқасымен атап өтті. Жаңа басылымға бұрын жарияланбаған «Triple J – Live At The Wireless» жазбалары және әртүрлі әртістердің «Charcoal Lane» альбомының классикалық туындыларының жаңа интерпретациялары кірген қосымша диск қосылды. 2015 жылдың қараша және желтоқсан айларында Роуч альбомның 25 жылдығын тойлау үшін республикалық гастрольдік сапарға шықты. 2016 жылдың қараша айында Роуч өзінің жетінші студиялық альбомын – «Let Love Rule» шығарды, ол ARIA чарттарында 24-орынға ие болып, оның ең жоғары жетістігіне қол жеткізді.

20172022: Концерт жинағы 20122018 және Tell Me Why

2017 жылдың наурыз айында APRA Music Awards 2017 аясында Роуч Австралия музыкасына қосқан үлкен үлесі үшін Тед Альберт сыйлығын жеңіп алды. 2018 жылдың сәуір айында Роуч Эми Шаркпен бірге Голд-Костте өткен Комонвелл ойындарының жабылу салтанатында өнер көрсетті. 2019 жылдың мамыр айында Роуч The Concert Collection 2012–2018 альбомын шығарды, ал 2019 жылдың шілдесінде ол 2019 жылғы Ұлттық абориген музыкалық сыйлықтарында екі номинацияға ие болды. 2019 жылдың 1 қарашасында Роуч «Tell Me Why: The Story of My Life and My Music» атты өмірбаяндық кітабын жариялады және сол күні «Tell Me Why» атты альбомды бірге шығарды. Ал 2020 жылы «Инди Кітап – Фикция емес» сыйлығын жеңіп алды. Бұл кітап 2021 жылғы Австралия кітап индустриясы сыйлығында «Жылдың аудиокітабы» атағына да ие болды. Альбомның жетекші синглы «Open Up Your Eyes» – Роучтың 1970 жылдардың соңында жазған, бірақ бұрын жазылмаған алғашқы әні. «Tell Me Why» альбомы Роучтың ARIA чартындағы алғашқы ондыққа енген альбомы болды. Фильмде Хантер мен Роучтың махаббат тарихы да көрсетіледі, сонымен қатар Куронг аймағының кадрлары да араластырылған. Фильмнің әлемдік премьерасы 2021 жылдың қазан айында Брисбен халықаралық кинофестивалінде өтті және 2021 жылдың желтоқсанында Сидней кинофестивалі мен Мельбурн халықаралық кинофестивалінің ресми іріктеуіне ілікті. 2022 жылдың наурыз айында Роуч өзінің мансабын қамтитын «My Songs: 1989–2021» антологиясын шығарды, ол қайтыс болғаннан екі апта бұрын 2022 жылғы Ұлттық абориген музыкалық сыйлықтарында «Жыл альбомы» номинациясына ұсынылды.

Белсенділік

2013 жылы, өмірлік жетістіктері үшін алған сыйлығынан кейін, Роуч жаңадан сайланған премьер-министр Тони Эбботқа Солтүстік территориядағы әрекеттерді тоқтатуға шақырды. Денсаулығы жақсарғаннан кейін, ол 2011 жылдың сәуір айында қайтадан концерттік өнерге оралды. Сондай-ақ, 2011 жылы ерте сатыда диагноз қойылғандықтан және үлкен операция жасалғандықтан өкпе қатерлі ісігінен аман қалды.

Өлім және мұра

Роуч 2022 жылдың 30 шілдесінде Уорнэмбул қалалық ауруханасында қайтыс болды. Оның ұлдары Амос пен Ебан оның аты мен суретін қайтыс болғаннан кейін «оның мұрасы шабыттандыру үшін» еркін пайдалануға рұқсат берді. Бұл рұқсат жаңалықтар саласында ғана қолданылады. Өнер, саясат және спорт салаларының көрнекті өкілдері, соның ішінде Австралия премьер-министрі Энтони Албанез, Виктория премьер-министрі Дэниел Эндрюс, Эмма Донован, Бриггс, Джон Шуман, Элис Скай, Эмили Вуррамара, Пол Келли, Билли Брэгг, Марк Сеймур, Midnight Oil және Шейн Ховард оның естелігіне құрмет көрсетті. Оны көптеген аборигендер «Арчи аға» деп лақаптап, оның сөздері мен музыкасы арқылы жұбаныш пен ем беруге қабілетті деп есептейтін. Еуахлаи ғалымы Биами Уильямсон «Тәуелсіз ерлер мен еркектер» тақырыбындағы докторлық диссертациясында отбасы мен балапандарына адал және жұмыртқаларын күтіп отыратын еркек эмуға негізделген «Эму еркегі» тұжырымын сипаттады. Роуч көпшілікке сирек көрсетілетін образды бейнелейтін үлгі ретінде қарастырылды. Уильямсон былай деп жазады: «Директорлар кеңесіне Роуч, Джек Чарльз аға және тағы төрт адам кірді, ал Чарльз бен Рода Робертс қордың елшілері болды. Бұл қор жүздеген жас адамға көмек көрсетіп, мыңдаған жасқа шабыт сыйлады. Оның жасөспірімдерді ұстау орталықтарындағы жұмысы оны тыңдағандарға әсерін тигізе береді. 2015 жылы Роуч әнші-күйші, гитарист және әлеуметтік әділдіктің белсенді қолдаушысы ретінде музыка саласына қосқан үлесі үшін Австралия орденінің мүшесі (AM) атағымен марапатталды. 2020 жылы Роуч Виктория штатының «Жыл адамы» атанды. 2022 жылы Бармерадағы Бонни көлінің жағасында Хантер мен Роучқа арналған екі қатарлы, бағана тәрізді ескерткіштер орнатылды. Әрбір ескерткіштің алдыңғы жағындағы шыны мозаикасы Хантердің Нгарринджери тотемі – пеликан (нори) және Роучтың тотемі – бүркіт суретін бейнелейді. 2023 жылы Роуч «сахналық өнерге, авторлық өнерге және музыканттық қызметі, аборигендердің құқықтары мен келісімге қол жеткізуіне, сондай-ақ жас абориген өнерпаздарын қолдауы үшін» Австралия орденінің серігі (AC) атағымен марапатталды.

Roach died on 30 July 2022 at Warrnambool Base Hospital. His sons, Amos and Eban, have given permission for his name and image to be posthumously used freely "so that his legacy will continue to inspire". This permission is limited to news. Tributes were paid to his memory by prominent names in arts, politics and sport including Australian prime minister Anthony Albanese, Victorian premier Daniel Andrews and musicians including Emma Donovan, Briggs, John Schumann, Alice Skye, Emily Wurramara, Paul Kelly, Billy Bragg, Mark Seymour, Midnight Oil and Shane Howard. "Uncle Archie", as he was affectionately known to many, was regarded as giving a voice to the stories of many Aboriginal people and offering comfort and healing in his words and music. Euahlayi scholar Bhiamie Williamson, who wrote his PhD thesis on "Indigenous Men and Masculinities", describes the concept of the "Emu Man", based on the male emu, which is devoted to his family and chicks and sits on the eggs. Roach was considered a role model who represented an image shown too rarely in public discourse. Williamson writes: , the board of directors included Roach, Uncle Jack Charles and four other people, with Charles and Rhoda Roberts as ambassadors of the foundation. The foundation has supported hundreds and inspired thousands more young people. His work in youth detention centres continues to affect those who listened to him. In 2015, Roach was honoured in the Queen's Birthday Honours list as a Member of the Order of Australia (AM) for services to music as a singer songwriter, guitarist and a prominent supporter of social justice. In 2020, Roach was named the 2020 Victoria Australian of the Year. In 2022, two side by side pillar shaped monuments were erected on the shores of Lake Bonney at Barmera, in homage to Hunter and Roach. A glass mosaic artwork on the front side of each monument depict Hunter's Ngarrindjeri totem, the pelican (nori) and Roach's totem, the eagle, respectively. In 2023, Roach was posthumously promoted to Companion of the Order of Australia (AC) for "eminent service to the performing arts as a songwriter and musician, to Indigenous rights and reconciliation, and through support for emerging First Nations artists".

Марапаттаулар мен марапаттар

"Балаларды алып кетті" 2013 жылы Ұлттық кино және дыбыс архивінің Австралия дауыстары тізіліміне енгізілді.