Футог – Сербиядағы Нови-Сад қаласының маңындағы елді мекен. 2011 жылғы халық санауы бойынша 18 642 адам тұрады. Тарихы 1250 жылға дейін жетеді, "курьер" мағынасындағы венгр сөзінен шыққан.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Футог (немісше Futak) – Сербияның Нови-Сад қаласының маңындағы елді мекен. 2011 жылғы Сербия халқының санағы бойынша халқы 18 642 адамды құрайды. Ол Оңтүстік Бачка аймағында, Нови-Сад қаласынан 7 км қашықтықта орналасқан.
Futog (, German and Futak) is a suburban settlement of the city of Novi Sad, Serbia, with a population of 18,642 according to the 2011 census in Serbia. It is situated in southern Bačka, 7 km away from Novi Sad.
Атауы
Terra que Futog et a quibusdam Batkay nominatur – бұл ауыл туралы 1250 жылы жазылған алғашқы жазба. Ол венгр номенклатурасымен (+1086: Футок) жеке есімнен пайда болған. Атаудың түбірі – «курьер» мағынасын беретін, «жүгіру» дегенді білдіретін венгр етістігі "fut". Серб тілінде бұл қала Футог (Футог) деп, хорват тілінде Футог, венгр тілінде Футак, ал неміс тілінде Альт Футок деп аталады.
Terra que Futog et a quibusdam Batkay nominatur is the first written mention of this village in 1250. It was formed from a personal name (+1086: Futoc) with a Hungarian nomenclature. The basis of the name is the hungarian derivative the verb fut, which means running, with a meaning of “courier”. In Serbian, the town is known as Futog (Футог), in Croatian as Futog, in Hungarian as Futak, and in German as Alt Futok.
Демография
Қаланың халқы 18 582 адамды құрады (2002 жылғы халық санағы). Этникалық топтар:
Сербтер = 16 828 (90,56%)
Венгрлер = 279 (1,50%)
Югославтар = 226 (1,22%)
Басқалар = 1249 (6,72%)
The town had a population of 18,582 (2002 census). Ethnic groups included:
Serbs = 16,828 (90.56%)
Hungarians = 279 (1.50%)
Yugoslavs = 226 (1.22%)
others = 1249 (6.72%)
Елді мекен тұрғындарының ширегі 15 жасқа дейін болған, үштен екісі еңбекке жарамды адамдар, ал 10% шаруалар.
The population of the settlement was a quarter under 15 years old, two thirds work capable people, and 10% farmers.
География
Қала Оңтүстік Бачкада, Нови-Садтан 7 км қашықтықта, Дунай өзенінің орта ағысында орналасқан. Іргелес елді мекендер – шығысында Ветерник, батысында Бегеч және солтүстігінде Руменка. Дунай өзені қаланың оңтүстігінде жатыр. Футог ауданы биік жазық, аллювиалды жазық және аккумуляциялық жазықтықта жатыр. Футогтың жанында екі өзен аралы бар, олар көлге құйылатын арналармен байланысқан. Климаты орташа континенттік, Фрушка Гора және Дунайдың ықпалында. Желдері – Кошава, батыс және жеңіл жел. Жылдық жауын-шашын мөлшері 700 мм. Гидрографиялық ерекшеліктеріне Дунай өзені, көл және Дунай-Тиса-Дунай каналы кіреді. Егілетін дақылдар: жүгері, бидай, өнеркәсіптік өсімдіктер, көкөністер, соның ішінде әйгілі капуста. Кездесетін жануарлар: үйрек, сарықаз, қоян, түлкі, фазан. Қаланың батыстан шығысқа қарайғы ұзындығы 8 км шамасында, негізгі көше бойында. Оның ауданы 8 561 гектарды құрайды. Футог Ескі Футог (Стари Футог) және Жаңа Футог (Нови Футог) деп екіге бөлінеді.
The town is situated in southern Bačka, 7 km away from Novi Sad, on the middle of the Danube stream. Neighbouring settlements are Veternik in the east, Begeč in the west and Rumenka in the north. The Danube river is located in the south of the town. The Futog area outspreads on a cofin terrace, alluvial plain and an inductional plane. Near Futog are two river isles, an effluent pulped in pond. The climate is medium continental, influenced by Fruška Gora and the Danube. Winds are Košava, Western and Breeze. Precipitation is 700 mm a year. Hydrography includes the Danube river, pond and the Danube Tisa Danube Canal. The present plants are corn, wheat, industrial plants, vegetables, and its well known cabbage. The present animals are ducks, storks, rabbits, foxes, pheasants. The town is 8 km long in the west–east direction around the main street. Its area is 8,561 hectares. Futog is divided into Stari Futog (Old Futog) and Novi Futog (New Futog).
Тарих
Аймақтағы археологиялық орындар: Сесие, Горне Шуме, Водице, Боктерница және Пашняк. Бачкада славяндардың бұрыннан болғаны туралы мәліметтер бар болғанымен, бұл аймақта славянның болуы 9 ғасырдан басталатын деректермен расталады, осы кезде аймақ Болгар империясының құрамына кірді және Болгар воеводасы Салан Бачканы биледі. Венгрлердің болуы 10 ғасырға, Саланның венгр күштерінен жеңіліске ұшырағаннан кейін датынады. Футог алғаш рет 1224 жылы татарлар шабуыл жасаған кезде айтылды. Татар шабуылына дейін елді мекен Баткай деп аталды. 15 ғасырда бұл маңызды сауда орталығы болды. Венгр басқаруы кезінде Футог Баксенсис округінің бөлігі болды, сондай-ақ 14 ғасырда Футаки отбасының және 15 ғасырдың ортасында Жоб Гарайдың меншігінде болды. 1526-1527 жылдары ол император Йован Ненадтың мемлекетінің бөлігі болды, ал 1528 мен 1686 жылдар аралығында Осман империясының құрамына кірді. Османдық басқару кезінде Футог Сегедин санджағының бөлігі болды және негізінен сербтер мен мұсылмандар тұрды. 17 ғасырдан келген Осман саяхатшысы Евлия Челебидің айтуынша, Вуток қаласында қамал, 4 мұсылман діни нысаны, оның ішінде Сүлеймен ханның мешіті және 3 мешіт, сондай-ақ шамамен 180 үй болған. 1686 жылдан кейін ол Габсбург монархиясының құрамына кірді. 1696 мен 1868 жылдар аралығында Футогтың жылдық князьдері болды. Князьдың символдық функциясы болды. Футог Елі 1686-1703 жылдары Король палатасының меншігінде болды, 1703-1721 жылдары генерал-барон Йозеф Нечемнің, 1721-1731 жылдары Йозеф Одуайердің, 1731-1744 жылдары граф Фридрих Лоренц Каурианның, 1744-1769 жылдары Михаило Чарноевичтің, 1769-1801 жылдары граф Андрас Хадиктың, 1801-1852 жылдары граф Брунзвиктің және 1852-1921 жылдары граф Рудольф Чотектің меншігінде болды. 1715 жылы Футог халқы 130 серб және 7 венгр шаңырағынан тұрды, ал 1720 жылы 126 серб және 14 венгр шаңырағынан тұрды. Кейін бұл аймақты немістер жайлап алды. Сербтер тұратын Ескі Футогтың жанында немістер Жаңа Футог деп аталатын жаңа елді мекен құрды. Кейіннен үлкен саны немістер Ескі Футогқа да қоныстанды. Неміс колонизациясы 1774 жылы аяқталды. 18 және 19 ғасырдың бірінші жартысында Футог Габсбург Венгрия Корольдігінің құрамында Бач Бодрог округінің бөлігі болды. 1848-1849 жылдары Футог Сербияның Воеводинасының бөлігі болды, ол 1849 мен 1860 жылдар аралығында Австрия империясының ішіндегі сербтердің өзін-өзі жариялаған автономиялық аймағына, Сербия воеводствосы мен Темешвар банатына айналды, жеке монархия. 1860 жылы воеводство жойылғаннан кейін Футог қайтадан Батш-Бодрог округінің құрамына кірді. 1910 жылы Ескі Футог халқы этникалық жағынан аралас болды, немістер мен сербтер, ал Жаңа Футог халқы негізінен неміс болды. Қаладағы басқа кіші этникалық топтарға венгрлер мен словактар кірді. 1918 жылы Футог, Банат, Бачка және Баранья аймағының бөлігі ретінде, Сербия Корольдігінің бөлігі болды, бұл 1918 жылы Нови-Садта өткен Ұлы халық жиналысының қаулысымен шешілгендей, 2 қарашада белгіленді. 1918 жылдың 1 желтоқсанынан бастап ол Сербтер, хорваттар және словендер Корольдігінің (кейін Югославия деп аталды) бөлігі болды. 1918-1922 жылдары Футог Нови-Сад округінің, 1922-1929 жылдары Бачка облысының, ал 1929-1941 жылдары Дунай бановинасының құрамына кірді. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде (1941 жылы) Осі державалары Югославияға басып кіріп, бөлінгеннен кейін қала Осі билігімен бірге Хортидің Венгриясының Бач Бодрог округіне қосылды. 1944 жылы Осі державалары жеңілгеннен кейін жергілікті неміс халқының бір бөлігі жеңілген неміс армиясымен бірге осы аймақтан кетіп қалды. Югославияны Ұлттық азаттық үшін антифашистік кеңес (АВНОЙ) қалған неміс халқын жау деп жариялап, оларды коммунистік түрмелерге жіберді. 1948 жылы лагерьлер жойылғаннан кейін қалған неміс халқы Югославиядан, негізінен экономикалық себептермен кетті. 1944 жылдан бастап қала Югослав Воеводинасының құрамына кірді, 1945 жылдан бастап жаңа социалистік Югославияның құрамында социалистік Сербияның бөлігі болды. Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін 1945 және 1946 жылдары Футогқа көбінесе Босния, Лика және Сремнен шыққан серб отбасылары қоныстанды. Соғыстан кейін жүргізілген халық санағы қалада серб ұлтының көпшілігін тіркеді.
Archeological localities in the area include: Sesije, Gornje Šume, Vodice, Bokternica and Pašnjak. Although there are traces of Slavs in Bačka from before, Slavic presence in this area is confirmed by the data beginning in the 9th century, when the area was part of the Bulgarian Empire and the Bulgarian voivod Salan ruled in Bačka. The presence of Hungarians is dated to the 10th century, after Salan was defeated by the Hungarian forces. Futog was mentioned for the first time in 1224 when Tatars devastated it. Before the Tatar invasion, the settlement was known as Batkay. In the 15th century it was an important market town. During the Hungarian administration, Futog was part of the Bacsensis County and was also a possession of the Futaky family in the 14th century, and a possession of the Jób Garai in the middle of the 15th century. In 1526 1527 it was part of the state of Emperor Jovan Nenad, and between 1528 and 1686 it was part of the Ottoman Empire. During the Ottoman administration, Futog was part of the Sanjak of Segedin and was mostly populated by Serbs and Muslims. According to the Ottoman traveler from the 17th century, Evliya Çelebi, the town of Vutok had a fortress, 4 Muslim religious buildings, including the mosque of Sulejman han and 3 masjids, as well as about 180 houses. After 1686, it was part of the Habsburg monarchy. Between 1696 and 1868, Futog had annual princes. The prince had a symbolical function. The Estate of Futog was a possession of the King's Chamber 1686 1703, of General Baron Josef Nechem 1703 1721, of Josef Odwyer 1721 1731, of Count Friedrich Lorenz Caurian 1731 1744, of Mihailo Čarnojević 1744 1769, of Count András Hadik 1769 1801, of Count Brunszvik 1801 1852, and of Count Rudolf Chotek 1852 1921. In 1715, the population of Futog was composed of 130 Serbian and 7 Hungarian households, while in 1720, it was composed of 126 Serbian and 14 Hungarian households. The area was later colonized by Germans. Near the Serb populated Old Futog, Germans founded a new settlement known as the New Futog. Later, a sizable number of Germans settled in Old Futog as well. The Colonization of Germans ended in 1774. In the 18th and the first half of the 19th century, Futog was part of the Batsch Bodrog County within the Habsburg Kingdom of Hungary. In 1848 1849 Futog was part of the Serbian Vojvodian, a Serb self proclaimed autonomous region within Austrian Empire, which got transformed between 1849 and 1860 into the Voivodeship of Serbia and Banat of Temeschwar, a separate crownland. After the abolishment of the voivodeship in 1860, Futog was again a part of the Batsch Bodrog County. In 1910, the population of the Old Futog was ethnically mixed, with Germans and Serbs, while the population of the New Futog was mainly German. Other smaller ethnic groups in the town included Hungarians and Slovaks. In 1918, Futog, as part of the Banat, Bačka and Baranja region, became part of the Kingdom of Serbia, as was decided by the decree of the Great people's assembly in Novi Sad in 1918, November 2). Since December 1, 1918, it was part of the Kingdom of Serbs, Croats and Slovenes (later known as Yugoslavia). From 1918 to 1922, Futog was part of the Novi Sad County, from 1922 to 1929 a part of the Bačka Oblast, and from 1929 to 1941 a part of the Danube Banovina. During World War II (in 1941), after the Axis powers invaded and partitioned Yugoslavia, the town came under Axis occupation and was attached to Bács Bodrog County of Horthy's Hungary. After the defeat of Axis powers there in 1944, one part of the local German population left from the area, together with the defeated German army. The Anti Fascist Council for the National Liberation of Yugoslavia (AVNOJ) declared the remaining German population as public enemies and sent them to communist prison camps. After the abolishment of the camps in 1948, the remaining German population left from Yugoslavia, mainly because of economical reasons. Since 1944, the town was part of Yugoslav Vojvodina, which from 1945 was a part of socialist Serbia within the new socialist Yugoslavia. After the Second World War, in 1945 and 1946 Futog was settled by Serb families which mostly originated from Bosnia, Lika, and Srem. Population censuses conducted after the war recorded a Serb ethnic majority in the town.
Көрікті жерлер
1776 жылғы барокколық серб православ шіркеуі «Свети Врачи Козма и Дамјан». Футог сарайы, бүгінгі Ауыл шаруашылығы мектебі (барокколық классицизм), 1777 жылы граф Андрас Хадик салған. Сараеводағы қастандыққа бірнеше күн бұрын эрцгерцог Франц Фердинанд пен оның әйелі София Чотек осы жерде тұрған, сондай-ақ 1919 жылы неміс генералы Август фон Маккенсен тұтқындалған орын. 1777 жылғы Ескі ректория 18-ғасырдың азаматтық сәулетінің бір бөлігі. 1781-1947 жылдардағы серб православ шіркеуі, ауылдық барокко стилінде. 1893 жылғы «Рудольфинум» немесе «Бастилия»; эклектизм; қазіргі уақытта Интернат. 1894 жылғы «Марианум»; тарихи стиль; қазіргі геронтологиялық орталық. 1908 жылғы Рим-католик шіркеуі «Исаның қасиетті жүрегі»; неоготикалық собор. 1909 жылғы Өрт сөндіру бригадасының үйі, 1932 жылғы мұнарасымен. 1940 жылғы Рим-католик шіркеуі «Қасиетті Үштік», діни қызмет көрсетілмейді.
A baroque Serbian Orthodox Church “Sveti Vrači Kozma i Damjan” from 1776. Futog Court, today Agricultural school (baroque classicism), built by grof Andras Hadik in 1777, where few days before Sarajevo Attempt resided Archduke Franz Ferdinand and his wife Sofia Chotek, and also a place where German general August von Mackensen was prisoned in 1919. Old Rectory from 1777 belongs to citizen architecture of the 18th century. Serbian Orthodox Church 1781 1947; village baroque. “Rudolphinum” or “Bastilja” of 1893; eclecticism; today Internat. “Marianum” of 1894; istoricism; today Gerontological centre. Roman Catholic Church “Sacred heart of Jesus” of 1908; neogothic cathedral. Fire Brigade Home of 1909 with a tower of 1932. Roman Catholic Church “Holy Trinity” of 1940, no spiritual practice.
Мәдениет және БАҚ
Ауылда "Mladost" мәдени-ақпараттық орталығы, Тамбура оркестрі, фольклорлық жиын, "Jovan Jovanović Zmaj" қалалық кітапханасы, галереялар және тағы да басқалары бар. 97,5 және 99,5 МГц FM жиілігінде "Futog" радиосы, ал 91,90 МГц FM жиілігінде "Srna" радиосы вещар етеді. Ауыл Бояна Козомора (бұрынғы) Ковачевич және Зорица Тепич Андрич есімдерімен де танымал.
The village is home to the Cultural Informative Centre “Mladost”, Tambura Orchestra, Folklore Assembly, Town library “Jovan Jovanović Zmaj”, galleries, etc. There is a Radio "Futog" at 97,5 and 99,5 MHz FM and Radio "Srna" at 91,90 MHz FM. The village is also famous for Bojana Kozomora (ex)Kovačević and Zorica Tepić Andrić.
Білім
Екі бастауыш мектеп бар: «Десанка Максимович» және «Мирослав Антич». Сонымен қатар, орта білім беретін ауыл шаруашылығы интернаты бар. Қаладағы алғашқы мектеп 1707 жылы салынған.
There are two primary schools: “Desanka Maksimović” and “Miroslav Antić”. There is also a secondary Agricultural Boarding School. The first school in the town was established in 1707.
Спорт
Ауылда Футог спорт залы бар. Қаладағы футбол клубтары – OFK “Футог” және FK “Металац Аско Видак”, сондай-ақ “Фараон” күрес клубы, ОКК “Футог” және "RFU" волейбол клубтары, РК “Металац” гандбол клубы және KK “Футог” баскетбол клубы бар.
There is a Sport Hall Futog in the village. Football clubs in the town are OFK “Futog” and FK “Metalac Asco Vidak”, there is also fight club “Faraon”, volleyball clubs OKK “Futog” and "RFU", handball club RK “Metalac”, and basketball club KK "Futog".
Экономика және көлік
Өнеркәсіпке «Милан Видак» сым зауыты; «Арома» дәмдеуіштер зауыты; «Гарант» мотор зауыты; «Футожанка» мал азырау зауыты; «Вагар» таразы зауыты; және «Планта» ауыл шаруашылығы тауарлары кіреді. Нови-Сад – Бачка-Паланка автомобиль жолы; Нови-Сад – Сомбор темір жолы; және Дунай өзені осы аймақтағы маңызды көлік бағыттары болып табылады. Нови-Садтың 53 (FUTOG STARI), 54 (FUTOG GRMEČKA), 55 (FUTOG BRAĆE BOŠNJAK) және 56 (BEGEČ) тұрақты автобус бағдарлары қаланы Нови-Садпен байланыстырады.
Industry includes: “Milan Vidak” wire factory; “Aroma” spice factory; “Garant” motor factory; “Futožanka” provender factory; “Vagar” scale factory; and “Planta” agricultural goods. Car road Novi Sad Bačka Palanka; rail road Novi Sad Sombor; and the Danube river are important traffic directions situated at this location. Novi Sad's regular bus lines 53 (FUTOG STARI), 54 (FUTOG GRMEČKA), 55 (FUTOG BRAĆE BOŠNJAK) and 56 (BEGEČ) connecting the town with Novi Sad.