Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Крагуевац (серб. Крагујевац) – Сербиядағы төртінші ірі қала және Шумадия облысының әкімшілік орталығы. Ол Сербияның орталық бөлігіндегі Шумадия географиялық аймағының тарихи орталығы болып табылады және Лепеница өзенінің жағасында орналасқан. 2022 жылғы халық санауы бойынша Крагуевац қаласының халқы 171 186 адамды құрайды. Крагуевац – қазіргі Сербияның алғашқы астанасы және Балқандағы алғашқы конституция – Сретень конституциясы 1835 жылы осы қалада қабылданған. Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде Шотландия әйелдерінің шетелдегі ауруханаларының бірі осы қалада орналасқан. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Крагуевацта нацистер 2778 серб еркек және баласын қырғынға ұшыратқан. Қазіргі Крагуевац – ірі қару-жарақ (Zastava Arms) және автомобиль (FCA Srbija) өнеркәсібімен, сондай-ақ аймақтың ірі жоғары білім беру орталықтарының бірі – Крагуевац университеті орналасқан білім беру орталығы ретінде танымал.
Kragujevac (, ) is the fourth largest city in Serbia and the administrative centre of the Šumadija District. It is the historical centre of the geographical region of Šumadija in central Serbia, and is situated on the banks of the Lepenica River. According to the 2022 census, City of Kragujevac has 171,186 inhabitants. Kragujevac was the first capital of modern Serbia and the first constitution in the Balkans, the Sretenje Constitution, was proclaimed in the city in 1835. A unit of the Scottish Women's Hospitals for Foreign Service was located there in World War I. During the Second World War, Kragujevac was the site of a massacre by the Nazis in which 2,778 Serb men and boys were killed. Modern Kragujevac is known for its large munitions (Zastava Arms) and automobile (FCA Srbija) industries, as well as its status as an education centre housing the University of Kragujevac, one of the region's largest higher education institutions.
Этимология
Крагуевац атауы серб тіліндегі "крагуж" деген құстың атынан шыққан. Бұл құс орта ғасырларда аймақтың ормандарында көп кездесіп, аң аулауда қолданылған. Қаланың аты "крагуж мұнарасы" деп аударылады, ал құстың суреті қаланың елтаңбасында бейнеленген.
The name Kragujevac comes from 'kraguj' the Serbian name for cinereous vulture. In the Middle Ages, this bird was common in the woods of the area, and was used for hunting. The city's name means 'kraguj's tower', and the bird is represented on the city's coat of arms.
Ерте және ортағасырлық
Шумадиядағы 200-ден астам археологиялық орын, аймақтың алғашқы адам қонысы шамамен 40 000 жыл бұрын Палеолит дәуірінде болғанын растайды. Баточинаға қарайтын Градак ауылының жанында орналасқан Джерина үңгірі шамамен 37 000 – 27 000 жыл бұрын адамдар мекендеген деп дауланады. 5000 ж.б. дейінгі қазбалар қала маңында, Гривац, Кусовац, Дивостин, Донье Грбице және Доброводица сияқты жерлерде табылды. Бұл қалдықтар Лепеница және Гружа өзендерінің аңғарларымен тараған неолиттік Старчево мәдениетіне жатады. Ең танымал артефакттар – «Дивостин қыздары» деп аталатын құнарлылық бейнешіктері. 9 жылы Римнің басып алу кезінде қазіргі қала аумағын негізінен Иллирийліктер (көбінесе Дардандар) және Кельттер (Скордискилер) мекендеген. «Крагуйфоса» деп аталған елді мекен Османдық жаулап алудан кейін, бұрын базар ретінде пайдаланылған алаңдағы 32 үйден тұрды. Айналасы көбінесе бос болды, тіпті бұл аймақта бұрын басым болған ормандар да өртеліп кеткен. Алайда, сол ғасырдың соңына қарай Османдық әкімшілігі қала аумағын қайта қоныстандыруды баяу бастады. 1536 жылғы кадастрлық сараптамада қалада барлығы 56 үйі бар 7 мұсылмандық махалласы және 29 үйден тұратын христиан қауымы болды. Лепеницаның сол жағалауында мешіт салынды.
Over 200 archaeological sites in Šumadija confirm that the region's first human settlement took place around 40,000 years ago during the Paleolithic era. The Jerina cave, located near the village of Gradac in the direction of Batočina, is dated to have been inhabited from around 37,000 BP to 27,000 BP. Dugouts dated to 5,000 BC have been found in the city's vicinity, in the localities of Grivac, Kusovac, Divostin, Donje Grbice and Dobrovodica. These remains belong to the Neolithic Starčevo culture, which, in this area, spread along the river valleys of Lepenica and Gruža. The best known artifacts are the fertility figurines called Divostinke ("Girls from Divostin"). At the time of Roman conquest in 9 AD, the territory of the present day city was largely inhabited by Illyrians (mainly the Dardani) and Celts (the Scordisci). Referred to as 'Kraguyfoça', the settlement, after Ottoman conquest, consisted of a square formerly used as a market with 32 houses. The surrounding region was largely empty; even the forests that once dominated the region had been burned. By the end of the same century, however, the Ottoman administration began to slowly resettle the city's area; by the 1536 cadastral survey, the town had 7 Muslim neighborhoods (mahalas) with 56 houses in total, along with a Christian community of 29 houses. On the left bank of the Lepenica, a mosque was erected.
Габсбургтер-Осман соғысы және ірі көтерілістер
Түрік билігі кезінде жаңадан бекітілгенімен, Габсбург монархиясы мен Осман империясы арасындағы стратегиялық шекаралық аймақта орналасқан қала, жаңа заманда жиі қақтығыстар ошағына айналды. Ұлы түрік соғысы кезінде Баденнің Людовигі бастаған австриялықтар түріктерді қаладан оңтүстікке ығыстырды. Бұл оккупация қысқа болғанымен, аймақтағы Осман билігінің нығаюына соңғы нүкте қойды. 1718 жылы, осыдан кейін, Крагуевац Савой князі Евгенийдің басып алуы және Пассаровиц шартының қолдануымен Габсбург Сербия Корольдігінің құрамына кірді. Австриялық оккупация кезінде Крагуевац бекітілді, мұсылман халқы қуылды және ол ускок қаласына айналды. Онда тек серб православиесіне жататын ұлттық жасақтың мүшелері мен олардың отбасылары тұрды. Бұған қоса, қала Осман шекарасына жақын жатқандықтан, ол (шекараны күзеткен он төрт ротаның бірі) ускок ротасының бақылауында болды және әскери юрисдикцияға бағынды. Сәйкесінше, оның басшысы серб әскери офицері, бірінші капитан Станиша Маркович Млатишума, серб жасағының екінші жоғары лауазымды тұлғасы болды. 1725 жылы Крагуевацта вампиризмнің алғашқы ресми тіркелген жағдайлары орын алды, онда екі күдікті вампир 42 адамды өлтірген деп айыпталды. Габсбург билігіндегі Сербия Корольдігінің басқа аймақтарында да осыған ұқсас оқиғалар болды, содан кейін серб тіліндегі "вампир" сөзі неміс тіліне, содан кейін басқа әлем тілдеріне енді. 1739 жылы Османдықтар қаланы қайта басып алды, бірақ 1789 жылы оны тағы да сол жаудан жоғалтты, осылайша қала жаңа билікке дайын болды – бұл жолы серб көтерілісшілері. Осман билігі кезінде Смедерево санджағының орталық елді мекені ретінде Крагуевац, оның агитациялық, көбінесе ауылдық серб тұрғындары үшін ең маңызды стратегиялық мақсат болып табылды. Сондықтан ол Сербия революциясының орталығына айналды, сербтердің ұлттық оянуы, оны воевода Караджордже бастады. 1804 жылдың 5 сәуірінде Бірінші серб көтерілісі кезінде алғаш босатылған қала, 1815 жылғы Екінші серб көтерілісі кезінде императорлық биліктен толық азат болды. 1818 жылы Крагуевац, бұрынғы ғасырлардағы қақтығыстардың салдарынан халқы азайып, 1818 жылдың 6 мамырында Милош Обренович Орта ғасырлық Врачевшница монастырында Сербия Княздығының астанасы деп жариялады. Бұл оқиғаны белгілеу үшін ол Амиджа Конакты салдырды, бұл Осман билігінің бірден-бір мәдени ескертігі болды. Сербияның алғашқы конституциясы – Сретенье конституциясы – 1835 жылдың 15 қыркүйегінде қалада жарияланды. Бұл Еуропа таныған ең либералды конституциялардың бірі болды.
In spite of its newfound consolidation under Turkish rule, the town's location in strategic borderland between the Habsburg monarchy and the Ottoman Empire made it an area of frequent conflict in the modern era. During the Great Turkish War, the Austrians, under Louis of Baden, pushed the Turks far to the south of the city. Although this occupation was short lived, it spelled an end to consolidated Ottoman rule in the region. Soon after, in 1718, Kragujevac became a part of the Habsburg Kingdom of Serbia following conquest by Prince Eugene of Savoy and the signing of Treaty of Passarowitz. Under Austrian occupation, Kragujevac was fortified, the Muslim population was driven out and it became an uskok town. It was exclusively inhabited by Serbian Orthodox members of the national militia with their families. As one of the districts lying right on the Ottoman border, moreover, it was controlled by an uskok company (of the fourteen that guarded the frontier) and found itself under military jurisdiction. Accordingly, its chief was a Serbian military officer, First Captain Staniša Marković Mlatišuma, the second highest authority of the Serbian militia. In 1725 the first officially recorded cases of vampirism occurred in Kragujevac, in which two alleged vampires were accused of murdering 42 people. In other parts of Habsburg ruled Kingdom of Serbia similar cases followed after which the Serbian word vampir entered German and later other world languages. As the Ottomans retook the town in 1739, and lost it again in 1789 to the same enemy, the town was ripe for new rule—this time under Serbian rebels. As a settlement central to the Sanjak of Smederevo under Ottoman rule, Kragujevac was of utmost strategic importance to its agitating, largely rural Serb inhabitants. Therefore, it became a centre of the Serbian Revolution, a national awakening of Serbs led by their vojvoda, Karađorđe. First liberated on 5 April 1804 during the First Serbian Uprising, the city was finally freed from imperial rule during the Second Serbian Uprising in 1815. In 1818, Kragujevac, though largely depopulated following the conflicts of the preceding centuries, was proclaimed capital of the Principality of Serbia on 6 May 1818 by Miloš Obrenović in the medieval Vraćevšnica monastery. To mark the occasion, he built the Amidža Konak, perhaps ironically a lone cultural souvenir of Ottoman rule. The first Serbian constitution, the Sretenje Constitution, was proclaimed in the city on 15 September 1835. It was one of the most liberal constitutions Europe had ever seen.
Өнеркәсіптік даму
1841 жылы Крагуевац астана мәртебесін Белградқа өткізгенмен, 19 ғасырдың қалған бөлігінде оның маңызы артты, себебі ол өнеркәсібімен танымал қалаға айналды. Ғасырлар бойы экономикалық дамудың тоқырауынан кейін, қаланың жаңаруының негізі – Сербияның негізгі қару-жарақ өндірушісі «Застава Армз» 1835 жылы қаланың құю комбинатын іске қосумен қаланды. Серб тілінде VTZ аббревиатурасымен белгілі, комбинаты 1850 жылы аяқталды, ал алғашқы зеңбірек 1853 жылы құйылды. «Кнездің арсеналы» деп аталған оның алғашқы директоры – француз инженері Шарль Лубри, ол бұл міндетті серб кнезінен гөрі әлдеқайда ықпалды тұлға – Франция императоры Наполеон III-тен атқаруға уәкілеттік алды. VTZ құрылғаннан кейін өнеркәсіптік даму бұрынғыдан бетер қарқынмен жалғасты. 1858 жылы алғашқы телефон станциясы орнатылды, ал 1868 жылы Никола Месарович алғашқы өнеркәсіптік сыра зауытын ашты. 1870 жылы алғашқы баспахана құрылды. Қаланың дамыған әскери өнеркәсібін, сондай-ақ темір соқаларды Сербияның басқа аймақтарымен байланыстыру үшін 1886 жылы Белград-Ниш темір жолы салынды. Өнеркәсіптік жұмысшыларға қызмет көрсету үшін Сербияның алғашқы гимназиясы, қаланың алғашқы дәріханасы және жергілікті кафанада орналасқан алғашқы кинотеатры 19 ғасырдың соңында, Крагуевацтың Ұлы (немесе Жоғарғы) паркімен және 1891 жылы қаланың алғашқы жоспарланған қала құрылысымен бірге салынды. Қаланың индустриализмі оны еуропалық әріптестерінің арасында ерекшелендірді, сондай-ақ жұмысшылардың «Қызыл ту» демонстрацияларымен танымал болды, алғаш рет 1876 жылдың 27 ақпанында өткізілді. Шотландиялық әйелдер ауруханасының әйелдерге арналған қызметінің бөлімшесі 1914 жылдың желтоқсанынан 1915 жылдың қарашасына дейін осы қалада орналасқан. Ауруханада жұмыс істегендердің тізімін «Императорлық соғыс мұражайы: Бірінші дүниежүзілік соғыстың өмірі» веб-сайтында қарауға болады, ал осы бөлімшелер туралы толық ақпарат төменде келтірілген. Соғыс кезінде Крагуевац халқының шамамен 15% қаза тапты. 1918 жылдың 2 маусым күні түнде, Австро-Венгрияның 71-ші жаяу әскер полкіне қарасты словак сарбаздарының тобы қала орталығында көтеріліс жасады. Виктор Колибик басқарған сарбаздар жақында ғана Ресейдегі тұтқындықтан оралған және Италия майданына жөнелтілуге тиіс болған. Көтеріліс сәтсіз аяқталып, 44 көтерілісші атылып өлтірді.
Although Kragujevac lost its capital status to Belgrade in 1841, its importance only increased during the remainder of the 19th century as it grew into a city marked by its industry. Following centuries of economic underdevelopment, the underpinnings of the city's modernization—and Serbia's main munitions manufacturer, Zastava Arms—were laid in the commissioning of the city's foundry complex in 1835. Known under its Serbian acronym VTZ, the complex was completed in 1850, and the first cannon was cast in 1853. Colloquially styled the 'Knez's arsenal', its first director, Charles Loubry, was a French engineer authorized to take over this duty by a significantly larger figure than the Serbian knez—the Emperor of France, Napoleon III. Following the creation of the VTZ, industrial development continued at an unprecedented pace. The first telephone exchange was installed in 1858, and in 1868 the first industrial brewery was opened by Nikola Mesarović. The first printing press was founded in 1870. To connect the city's burgeoning military industry as well as its production of iron ploughs to the rest of Serbia's regions, the Belgrade–Niš railroad was built in 1886. To serve its industrial population, Serbia's first grammar school (gimnazija), the city's first pharmacy, and its first cinema, located in a local kafana, were all built during the remainder of the 19th century, along with Kragujevac's Great (or Upper) Park and, in 1891, its first regulatory urban plan. The city's industrialism characterized it among its European peers, along with its workers' demonstrations, known as the Crveni barjak ('Red flag') demonstrations, first held on 27 February 1876. A unit of the Scottish Women's Hospital for Women's Service was based there from December 1914 to November 1915. A list of those working in the hospital can be viewed on the website "Imperial War Museum: Lives of the First World War " and more information on these units is below. During the war, Kragujevac lost around 15% of its population. On the night of 2 June 1918, a group of occupying Slovak soldiers from the Austro Hungarian 71st infantry regiment mutinied in the city centre. The soldiers, led by Viktor Kolibík, had recently returned from captivity in Russia and were to be immediately deployed to the Italian Front. The mutiny failed, and 44 mutineers were executed.
Югославия
Бірінші дүниежүзілік соғыстан кейін Крагуевац Сербтер, хорваттар және словендер патшалығының құрамына кірді, кейіннен Югославия патшалығы деп аталды. Екінші дүниежүзілік соғысқа дейінгі кезеңде қала өзінің мәдени және экономикалық дамуын жалғастырды, Гундулич театры мен Крагуевац академиялық театрының құрылуымен қатар бірнеше жаңа зауыттар ашылды. Нацистер Югославияны басып алғаннан кейін, қала тікелей нацистік оккупацияға түсті. Жақын маңдағы Горни Милановацтағы неміс күштеріне жасалған біріккен партизан-четник шабуылынан кейін генерал-фельдмаршал Вильгельм Кейтель әрбір жараланған неміс әскері үшін 50 адамды, ал әрбір қаза тапқан неміс әскері үшін 100 адамды атуды бұйырды. Сондықтан Франц Бёме 1941 жылдың 19-21 қазаны аралығында Крагуевацта шамамен 2800 ер адам мен ұлды өлтіруге бұйрық берді. Қаза тапқандардың арасында қаланың Бірінші гимназиясының бір сыныбы болды; бүгінде қаза тапқан оқушыларға арналған ескерткіш қаланың символы болып табылады. Бұл қырғын Десанка Максимовичтің «Крвава бајка» («Қанды ертегі») атты өлеңіне шабыттандырды. Қала 1944 жылдың 21 қазанында нацистік Германиядан азат етілді. Zastava Automobiles автомобиль компаниясының алғашқы өнімі FIAT 750 1955 жылы Fiat Automobiles (қазір FCA) лицензиясы бойынша өндірілді. Келесі үш онжылдықта әлемнің 74 елінде бес миллионнан астам жолаушы автокөлігі (FIAT 750, Zastava 1300, Zastava 101, Zastava 128, Zastava Yugo, Yugo Florida, Fiat 500L) өндіріліп, сатылды. Бұл автомобильдердің арасында ең танымал болғаны – Yugo, сондай-ақ Zastava Korral деген атпен де сатылды. 1990 жылдары Милошевич кезеңінде қаланың индустриясы халықаралық экономикалық санкциялардан ауыр зардап шекті, ал 1999 жылы НАТО-ның Югославияны бомбалауы салдарынан кейбір бөліктері қирап кетті.
Following World War I, Kragujevac became a part of the Kingdom of Serbs, Croats, and Slovenes, later renamed the Kingdom of Yugoslavia. In the period before the Second World War, the city continued its cultural and economic development with the founding of the Gundulić Theatre and the Kragujevac Academic Theatre as well as a number of new factories. Following the Nazi invasion of Yugoslavia, the city came under direct Nazi occupation. After a joint Partisan Chetnik attack on German forces in nearby Gornji Milanovac, Generalfeldmarschall Wilhelm Keitel calculated that 50 people were to be shot for every German soldier wounded and 100 people were to be shot for every German soldier killed. Franz Böhme therefore ordered the deaths of nearly 2,800 men and boys between 19 and 21 October 1941 in the Kragujevac massacre. The dead included a class from the city's First Gymnasium; today, a monument to the executed pupils is the symbol of the city. The massacre inspired a poem titled Krvava Bajka (A Bloody Fairy Tale) by Desanka Maksimović. The city was liberated from Nazi Germany on 21 October 1944. The first product of the Zastava Automobiles car company, the FIAT 750, was manufactured in 1955 under a licence to Fiat Automobiles (now FCA). In the following three decades, more than five million passenger cars (FIAT 750, Zastava 1300, Zastava 101, Zastava 128, Zastava Yugo, Yugo Florida, Fiat 500L) were manufactured and marketed in 74 countries worldwide. Perhaps most infamous among the automobiles produced is the Yugo, also marketed as the Zastava Korral. The city's industry greatly suffered under international economic sanctions during the Milošević era in the 1990s, and some parts were reduced to rubble by the 1999 NATO bombing of Yugoslavia.
Көлік
Крагуевац қаласы дамыған көлік инфрақұрылымына ие, онда Сербия астанасы Белградқа түрлі жол байланыстары бар. Қалаға Сербияның 24 (тез жылдамдықты жол) және 25 IB класындағы жолдары арқылы жетуге болады. Алдағы жылдары қалаға X жалпыеуропалық дәлізі немесе Сербиядағы A1 автожолы арқылы да қол жеткізуге болады. Қала Ягодина және Горни Милановац қалаларымен ІІА класындағы 170 және 176 нөміріндегі жолдар арқылы байланысты (176 жол Бар, Черногория арқылы өтеді). Крагуевац елдегі дерлік барлық қалалармен автобус бағдарлары арқылы байланысқан. Белградқа ең көп рейстер (жарты сағат сайын) жасалады. Орталық автобус станциясы қала орталығынан шамамен бір километр қашықтықта орналасқан. Крагуевацқа пойызбен де баруға болады. Орталық теміржол станциясы орталық автобус станциясына жақын орналасқан. Крагуевац қаласындағы қоғамдық көліктің жауапты ұйымы – Қалалық көлік агенттігі (GSA). Біріктірілген қоғамдық көлікті екі компания жүзеге асырады: Arriva Litas және Vulović Transport. Белгіленген кестеге сәйкес жұмыс істейтін 22 қалалық автобус бағдары және 22 ауылдық аймақтарды байланыстыратын 14 бағдар бар. Сонымен қатар, Крагуевацта 7 такси және 3 автокөлік жалға беру компаниясы қызмет көрсетеді. 10 тұрақ және аймақтық көше тұрағымен (үш аймақ, 4244 тұрақ орыны) автотұрақ жүйесін Parking Service Kragujevac мемлекеттік қызмет көрсету компаниясы басқарады.
Kragujevac has developed transportation infrastructure, with a variety of road connections to the Serbian capital, Belgrade. It can be reached using Serbian IB class roads 24 (an expressway) and 25. In the coming years, the city will also be accessible via Pan European Corridor X or, in Serbia, the A1 motorway. The town is also connected to nearby Jagodina and Gornji Milanovac via class IIA road numbers 170 and 176 (via Bar, Montenegro), respectively. Kragujevac is connected by bus lines with almost all cities in the country. The most frequent departures (every half hour) are to Belgrade. The central bus station is about a kilometre away from the city centre. Kragujevac can also be reached by train. The central train station is located close to the central bus station. The company responsible for public transportation in Kragujevac is the City Traffic Agency (GSA). The integrated public transport is performed by two companies: Arriva Litas and Vulović Transport. There are 22 urban bus lines and 14 lines that connect nearby rural areas operating according to established timetable. There are also 7 taxi and 3 rent a car companies operating in Kragujevac. Car parking system with 10 parking lots and zoned street parking (three zones with 4,244 parking spaces) is operated by public service company Parking Service Kragujevac.
Климат
Крагуевацтың ылғалды субтропикалық климаты бар (Кёппен климаттық жіктелуі: Cfa), және шілде айының орташа температурасы... Желдер көбінесе оңтүстік-батыс және солтүстік-батыс бағыттарынан соғады, ал қаңтар, ақпан және наурыз айларында оңтүстік-шығыс бағытынан соғады.
Kragujevac has a humid subtropical climate (Köppen climate classification: Cfa), and with a July mean temperature of Winds most often blow from southwest and northwest, while they often blow from southeast in January, February and March.
Демография
2022 жылғы санақ нәтижесі бойынша, қаланың әкімшілік аумағында 171 186 адам тұрады. Олардың шамамен 70%-ы (126 312 адам) еңбекке жарамды жасқа (15-64 жас) жатады. 2014 жылы жұмыс істегендердің саны 42 148 адамды құрады, олардың 47,0%-ы әйелдер. Олардың көпшілігі металл өңдеу саласында (22%) және медициналық және әлеуметтік қызметтерде (13%) жұмыс істейді. 15 жастан асқандардың 54,6%-ы орта білім алса, 17,7%-ы жоғары білімге ие. Қаланың жалпы аумағының шамамен 93%-ы сумен жабдықтау жүйесімен, 78%-ы кәріз жүйесімен, 72%-ы табиғи газ құбырымен және 92%-ы ұялы байланыс желісімен қамтылған.
According to the 2022 census results, the city's administrative area has a population of 171,186 inhabitants. Around 70% (126,312 inhabitants) are of working age (aged 15 to 64). The employed population in 2014 was 42,148 (47.0% of whom were women), most of whom work in metalworking (22%) and medical and social services (13%). 54.6% of persons older than 15 have only secondary education, while 17.7%% hold a college or university degree. Around 93% of total city area is covered with water supply system, 78% with sewage system, 72% with natural gas supply network, and 92% with cell phone networks.
Білім
Крагуевацта 22 бастауыш және 8 орта мектеп бар. Сонымен қатар 3 арнайы мектеп бар: есту қабілеті бұзылған балаларға арналған мектеп, «Доктор Милоє Милоєвич» атындағы музыка мектебі және «Вукашин Маркович» атындағы мүмкіндігі шектеулі балаларға арналған мектеп. Крагуевац университеті 1976 жылдың 21 мамырында құрылған. Ол Сербиядағы төртінші ірі университет болып табылады және 12 факультеттен және екі институттан тұрады. Олар алты жақын қалада (Крагуевац, Чачак, Кральево, Ужице, Ягодина және Врнячка Баня) орналасқан. Қазіргі уақытта университетте 16 000-ға жуық студент оқып жатыр. Онда 1350-ге жуық қызметкер жұмыс істейді, оның 900-і оқытушылар мен ғылыми қызметкерлер. Крагуевац университетінің кітапханасы негізінен ғылыми сипаттағы және оның негізгі пайдаланушылары университет оқытушылары мен студенттері болып табылады. Оның ауданы бірнеше қойма, оқу залы және университет галереясын қамтиды. Кітапханада шамамен 100 000 кітап, 2 500 докторлық және магистрлік диссертация, 450 атаулы отандық және 105 атаулы шетелдік журнал сақталады.
There are 22 primary and 8 secondary schools in Kragujevac. There are also 3 special schools: a school for hearing impaired children, the music school "Dr Miloje Milojević", and the school for children with disabilities "Vukašin Marković". The University of Kragujevac was established on 21 May 1976. It is the fourth largest university in Serbia and is organized into 12 faculties and two institutes which are spread over six nearby cities (Kragujevac, Čačak, Kraljevo, Užice, Jagodina and Vrnjačka Banja). Around 16,000 students are currently enrolled at the university. It has around 1,350 employees, out of which 900 are teaching and research staff. The University Library in Kragujevac is of a generally scientific character, and its primary users are university teaching staff and students. Its area is and includes several storage rooms, a reading area and the university gallery. The library keeps around 100,000 copies of books, 2,500 doctoral and master thesis, 450 titles of domestic journals and 105 titles of foreign journals.
Спорт
Крагуевацта Чика Дача стадионы орналасқан, бұл Сербиядағы орындық сыйымдылығы бойынша үшінші үлкен стадион. Крагуевацтағы ең ірі және маңызды спорттық ұйым – «Радницки», ол 19 клубты біріктіреді: футбол, жеңіл атлетика, волейбол, гандбол, бокс, күрес және т.б. «FK Radnički 1923» қаланың ең табысты футбол клубы және Сербия Суперлигасында өнер көрсетеді. Крагуевац сонымен қатар Сербия Корольдігінде 1903 жылы құрылған ең көне серб футбол клубы – «FK Šumadija» клубының орналасқандығымен де танымал. «KK Radnički» қаланың жетекші баскетбол командасы. Сербия баскетбол лигасынан басқа, ол жергілікті Адриатика баскетбол лигасына да қатысады. «Радницки» волейбол клубы Сербиядағы ең күшті волейбол командаларының бірі, ал су полосы клубы «VK Radnički Kragujevac» Сербия су полосы лигасының А тобында өнер көрсетеді және 2013 жылы отандық лига мен LEN кубогын жеңіп алды. Қалада «CROSS OVER» баскетбол жазғы лагері және Сербия Банди федерациясы орналасқан. Крагуевац командасы Суботица командасымен ойнайды. Крагуевац университетінің экономика факультеті «KMF Ekonomac» футзал клубының негізін қалаушы болып табылады. Клубты профессор Веролюб Дугалић, бірнеше оқытушының көмекшілері және экономика факультетінің студенттері 2000 жылдың 7 қарашасында құрды. Клуб Сербияның Бірінші футзал лигасына қатысады және Сербия чемпионатын сегіз рет, ал Сербия футзал кубогын екі рет жеңіп алды.
Kragujevac is home to Čika Dača Stadium, the third largest stadium in Serbia by seat capacity. The largest and most important sports association in Kragujevac is Radnički, which brings together 19 clubs: football, athletics, volleyball, handball, boxing, wrestling etc. FK Radnički 1923 is the city's most successful football club and competes in the Serbian SuperLiga. Kragujevac is also known for having the oldest Serbian football club founded in the Kingdom of Serbia, FK Šumadija 1903. KK Radnički is the city's premier basketball team. Besides the Basketball League of Serbia it also competes in the local Adriatic Basketball League. Radnički volleyball club is one of strongest volleyball teams in Serbia, and water polo club VK Radnički Kragujevac competes in the Serbian Water polo League A and has won the domestic league and the LEN Trophy in 2013. The city is home to the CROSS OVER Basketball Summer Camp, and the Bandy Federation of Serbia. The team of Kragujevac plays against the one from Subotica. The Faculty of Economics of the university in Kragujevac is the founder of the futsal club KMF Ekonomac. The club was founded by Professor Veroljub Dugalić, several teaching assistants and a group of Faculty of Economics students on 7 November 2000. The club is playing in Serbia's Prva Futsal Liga and has won the Serbian championship eight times and Serbian Futsal Cup twice.