Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Өсімдік түрлері
Species of plant
Жеуге жарамды крахмал ретінде жебе тамырының өсірілуі мен өңделуі
Arrowroot cultivation and processing as an edible starch
Маранта арундиначеа, сондай-ақ жебе тамыры, маранта деп те аталады.
Maranta arundinacea, also known as arrowroot, maranta,
Жебе тамыры өсімдігі Бразилияның солтүстік-батысындағы Амазонка орманында және көрші елдерде пайда болған деп саналады. Ол 23 °C (73 °F) және 29 °C (84 °F) температура аралығында, жылдық жауын-шашын белгілі мөлшерде болғанда жақсы өседі. Тұқымдық тамырлары 5 °C (41 °F) дейін төмен температураға төтеп бере алады. АҚШ-та жебе тамыры тек Флориданың оңтүстігінде сыртқы өсімдік ретінде өсіріледі.
The arrowroot plant probably originated in the Amazon rainforest of northwestern Brazil and neighboring countries. It grows best between temperatures of 23 °C (73 °F) and 29 °C (84 °F) with annual precipitation between and The dormant rhizomes can withstand temperatures as low as 5 °C (41 °F). In the continental United States, arrowroot is cultivated as an outside plant only in southern Florida.
Тарату
Maranta arundinacea Мексика, Орталық Америка, Вест-Индия (Куба, Испаньола, Пуэрто-Рико және Кіші Антиль аралдарының көпшілігі) және Оңтүстік Америкада (Бразилия, Перу, Эквадор, Колумбия, Венесуэла, Суринам, Гайана және Француз Гвианасында) табиғи түрде өседі. Кариб теңізіндегі Сент-Винсент және Гренадин елдері әлемдегі ең ірі жебе тамыры өсіруші және жебе тамыры ұнының ең ірі өндірушісі болып табылады. Үндістанның Керала штатында, жергілікті атауы билати коова болатын жебе тамыры, оңай қорытылатын крахмал өндіру үшін өсіріледі.
Maranta arundinacea is native to Mexico, Central America, the West Indies (Cuba, Hispaniola, Puerto Rico, and most of the Lesser Antilles) and South America (in Brazil, Peru, Ecuador, Colombia, Venezuela, Suriname, Guyana, and French Guiana). The Caribbean island nation of St. Vincent and the Grenadines is the world's largest grower of arrowroot and producer of arrowroot flour. In Kerala, India, arrowroot, locally called bilathi koova, is cultivated to produce an easily digestible starch.
Тарихилық ояту
Радиоуглеродты датировка М. арудинцеяның тарихи Оңтүстік Америкада ең алғашқы қолға үйретілген өсімдіктердің бірі екенін анықтады. Ароурот, лерен (Calathea allouia), кабақ (Cucurbita moschata) және лагенария (Lagenaria siceraria) б.з.д. 8200-5600 жылдар аралығында Оңтүстік Американың солтүстігінде және Панамада өсірілген. Кейбір археологтардың пікірінше, жергілікті халықтар ароуротты басында тамақ ретінде емес, найза мен жебеден келген жаралардың уын сору үшін қолданған. Ароуротты тамақ ретінде қолдануға қатысты мәліметтер Колумбиядағы Каука өзенінің жоғарғы ағысында орналасқан Сан-Исидро археологиялық қазбасында, Попаян қаласының жанында б.з.д. 8200 жылға дейін табылған. Ароуроттың крахмал дәндері ұнтақтау құралдарында анықталды. Өсімдіктің жиналған-жыйналмағаны немесе өсірілген-өсірілмегені белгісіз, бірақ қазба орнының биіктігі М. арудинцеяның табиғи жағдайда өсетін биіктік диапазонынан тыс болуы мүмкін. Осылайша, өсімдік алғашқы өсіру тәжірибесі ретінде жақын жердегі жазық жаңбырлы ормандардан Сан-Исидроға әкелген болуы мүмкін. Сан-Исидроның солтүстігіндегі Орта Каука аңғарында өсімдіктерді өсіруге арналған тас кетпендер б.з.д. 7700 жылға дейін табылған. Бұл ерте кезеңде ароуротты қолға үйрету, көбінесе, шағын аумақта, өзендерге жақын аллювиалды топыраққа бірнеше өсімдіктерді отырғызу арқылы жүзеге асырылған, бұл ароурот және басқа да ұқсас түйнек дақылдарының өсу маусымында қажетті ылғалдықты қамтамасыз етуге мүмкіндік берген. Ароуротты пайдалану, ықтимал, талшықты тамырлардан крахмал алудың қиындығымен байланысты болған. Тамырларды алдымен ұрып немесе ұнтақтап, содан кейін крахмал талшықтардан бөлінуі үшін суға салу қажет. Крахмалдың қорытылуы өте жақсы.
Radio carbon dating has established that M. arundinacea was one of the first plants domesticated in prehistoric South America. Arrowroot, along with leren (Calathea allouia), squash (Cucurbita moschata), and bottle gourd (Lagenaria siceraria) became cultivated plants in northern South American and Panama between 8200 BC and 5600 BC. Some archaeologists believe that arrowroot was first used by indigenous peoples not as food but as a poultice to extract poison from wounds caused by spears or arrows. Evidence of the use of arrowroot as food has been found dating from 8200 BC at the San Isidro archaeological site in the upper Cauca River valley of Colombia near the city of Popayán. Starch grains from arrowroot were found on grinding tools. It is unclear whether the arrowroot had been gathered or grown, although the elevation of the site of is probably outside the normal range of elevations at which M. arundinacea grows in the wild. Thus, the plant may have been introduced at San Isidro from nearby lowland rainforest areas in a pioneering effort to cultivate it. Stone hoes for the cultivation of plants have been found which date as old as 7700 BCE in the middle Cauca valley, north of San Isidro. Domestication of arrowroot at these early dates was probably on a small scale with gardens of only a few plants being planted in alluvial soils near streams to ensure the steady supply of moisture needed during the growing season of arrowroot and other similar root crops. The exploitation of arrowroot was probably complicated by the difficulty of extracting the starch from the fibrous roots. The roots must first be pounded or ground then soaked in water to separate the starch from the fibers. The starch is excellent for digestibility.
Қолданылуы
Қазіргі уақытта, жүздік крахмалы азық-түлік дайындамаларында және кондитерлік өнімдерде, сондай-ақ косметика және желім сияқты өнеркәсіптік қолданыстарда пайдаланылады. Крахмал алу қалдықтарының құрамында талшықтар көп, оларды малға жем ретінде беруге болады.
Currently, arrowroot starch is used in food preparations and confectionery, and for industrial applications such as cosmetics and glue. The residue of starch extraction has a high fibre content and can be fed to livestock.