Қарбуз тұқымдастар

Кіріспе

Көкөніс тұқымдастары

Cucurbitaceae (/k//j//uː/,/k//ɜːr//b//ɪ/'/t//eɪ//s//iː/,/iː/), сондай-ақ көкөністер немесе қабақ тұқымдастары деп аталады, бұл шамамен 95 туысқа жататын 965-ке жуық түрден тұратын өсімдіктер тұқымдасы. Адам үшін ең маңыздылары:
Cucurbita – қабақ, қымыз, кабачок немесе цуккини, кейбір қабақтар
Lagenaria – кальбаш, және басқалары, жеуге жарамсыз
Citrullus – қарбыз (C. lanatus, C. colocynthis) және басқалары
Cucumis – қияр (C. sativus), әртүрлі қарбыз бен жүзімдер
Momordica – ащы қияр
Luffa – жалпы атауы да luffa, кейде loofah деп жазылады (толық піскен кезде, бұл талшықты жемістің екі түрі loofah сүрткіш губкасының көзі болып табылады)
Cyclanthera – Caigua

Бұл тұқымдасқа жататын өсімдіктер тропиктерде және қоңыржай аймақтарда өсіріледі, онда жеуге жарамды жемістері Ескі және Жаңа әлемдегі ең ерте өсірілген өсімдіктердің қатарында болған. Cucurbitaceae тұқымдасы адам тағамы ретінде қолданылатын түрлердің саны мен пайыздық үлесі бойынша өсімдіктер тұқымдастарының ішінде ең жоғары орында тұр. Cucurbitaceae атауы халықаралық ғылыми сөздікке неолатын тілінен, Cucurbita, типтік туысынан + aceae, қазіргі таксономиядағы өсімдіктер тұқымдасының атауларына арналған стандартталған жұрнақтан келген. Туыс атауы классикалық латын сөзінен шыққан, ол "қабақ" дегенді білдіреді.

Сипаттама

Бұл тұқымдас өсімдіктердің көпшілігі бір жылдық жүзімдер, бірақ кейбіреулері ағаш тәрізді лианалар, тікенді бұталар немесе ағаштар (Dendrosicyos). Көптеген түрлерінің ірі сары немесе ақ гүлдері болады. Сабақтары түкті және бесбұрышты. Жеміс сабақтары жапырақтардың түйіндеріндегі жапырақшаларына 90 градус бұрышпен орналасқан. Жапырақтары тік жапырақшасыз, кезектесіп орналасқан, қарапайым, пальма тәрізді бөлінген немесе пальма тәрізді күрделі. Гүлдері бір жынысты, аталық және аналық гүлдері әртүрлі өсімдіктерде (диоэциялық) немесе бір өсімдікте (моноэциялық) орналасқан. Аналық гүлдердің жұмыртқалықтары төмен орналасқан. Жемісі көбінесе пепо деп аталатын өзгертілген жидек түрі.

Қалдықтардың тарихы

Қазірге дейін табылған ең көне қазылған қырыққабақтардың бірі – Монтана штатының Ширли каналынан табылган палеоцен дәуіріне жататын †Cucurbitaciphyllum lobatum. Оны алғаш рет 1924 жылы палеоботаник Фрэнк Холл Ноултон сипаттаған. Қазылған жапырақ пальма тәрізді, үш бөлікті, дөңгелек тіліктерімен және бүтін немесе араланған жиегімен сипатталады. Оның жапырақ өрнегі Kedrostis, Melothria және Zehneria туыстастарына ұқсас.

Асыл тұқымдық жіктеме

Cucurbitaceae тұқымдасының ең соңғы жіктелуі 15 тайпаны белгілейді:

Tribe Gomphogyneae Benth. & Hook. f.
Алсомитра (Blume) Spach (1 түрі) Баябусуа (1 түрі) Гомпжин Грифф. (2 түрі) Gynostemma Blume (10 түрі) Хемслия Cogn. ex F. B. Forbes & Hemsl. (30 түрі) Неоалсомитра Hutch. (12 түрі)
Tribe Triceratieae A. Rich.
Анисосперма Silva Manso (1 түрі) Циклантеропсис Harms (3 түрі) Fevillea L. (8 түрі) Птеропепон (Cogn.) Cogn. (5 түрі) Сицидий Schltdl. (7 түрі)
Tribe Zanonieae Benth. & Hook. f.
Геррадантус Harvey in Hook. f. (3–5 түрі) Сиолматра Baill. (1 түрі) Xerosicyos Humbert (5 түрі) Занония L. (1 түрі)
Tribe Actinostemmateae H. Schaef. & S. S. Renner
Актиностема Griff. (3 түрі)
Tribe Indofevilleeae H. Schaef. & S. S. Renner
Индофевиллея Chatterjee (2 түрі)
Tribe Thladiantheae H. Schaef. & S. S. Renner
Байжания A. M. Lu & J. Q. Li (30 түрі) Тхладианта Bunge 1833 (5 түрі)
Tribe Siraitieae H. Schaef. & S. S. Renner
Сирайтиа Merr. (3–4 түрі)
Tribe Momordiceae H. Schaef. & S. S. Renner
Момордика L. (60 түрі)
Tribe Joliffieae Schrad.
Ампелосисикос Thouars (5 түрі) Когнауксия Baill. (2 түрі) Тельфаирия Hook. (3 түрі)
Tribe Bryonieae Dumort.
Астробриония H. Schaef. (4 түрі) Бриония L. (10 түрі) Экаллиум A. Rich. (1 түрі)
Tribe Schizopeponeae C. Jeffrey
Герпетоспермум Wall. ex Hook. f. (3 түрі) Шизопепон Maxim. (6–8 түрі)
Tribe Sicyoeae Schrad.
Циклантера Schrad. (40 түрі) Эхиноцистис Torr. & A. Gray (1 түрі) Эхинопепон Naudin (20 түрі, Brandegea Cogn. қоса) Франтзия Pittier (5 түрі) Ханбурия Seem. (7 түрі) Ходжсония Hook. f. & Thomson (2 түрі) Линнеосикиос H. Schaef. & Kocyan (1 түрі) Луффа Mill. (5–7 түрі) Мара Kellogg (7 түрі) Нотоалсомитра Hutch. (1 түрі) Сикиос L. (75 түрі, Sechium P. Browne қоса) Трихозантес L. (≤100 түрі)
Tribe Coniandreae Endl.
Аподантера Arn. (16 түрі) Бамбекеа Cogn. (1 түрі) Кератосантес Adans. (4 түрі) Кораллокарпус Welw. ex Benth. & Hook. f. (17 түрі) Кукурбителла Walp. (1 түрі) Дендросикиос Balf. f. (1 түрі) Дойерея Grosourdy (1 түрі) Эурейандра Hook. f. (8 түрі) Гурания (Schltdl.) Cogn. (37 түрі) Галосикиос Mart. Crov (1 түрі) Гельмонтия Cogn. (2–4 түрі) Ибервиллея Greene (9–10 түрі) Кедростис Medik. (28 түрі) Мелотриантус M. Crovetto (1–3 түрі) Псигурия Neck. ex Arn. (6–12 түрі) Сейригия Keraudren (6 түрі) Трохомериопсис Cogn. (1 түрі) Тумамока Rose (2 түрі) Вильбрандья Silva Manso (5 түрі)
Tribe Benincaseae Ser.
Акантосикиос Welw. ex Hook. f. (1 түрі) Бенинказа Savi (2 түрі, Praecitrullus Pangalo қоса) Борнеосикиос (1–2 түрі) Цефалопентандра Chiov. (1 түрі) Цитрулл Schrad. (4 түрі) Кокциния Wight & Arn. (30 түрі) Ктенолепис Hook. f. 1867 (3 түрі) Кукумис L. (65 түрі) Дактилиандра Hook. f. (2 түрі) Диплоциклос (Endl.) T. Post & Kuntze (4 түрі) Индомелотрия (2 түрі) Хмериосикиос (1 түрі) Лагенария Ser. (6 түрі) Лемуросикиос Keraudren (1 түрі) Мелотрия L. (12 түрі, M. scabra қоса) Муэллераргия Cogn. (2 түрі) Папуасикиос (8 түрі) Пепониум Engl. (20 түрі) Рафидиоцистис Hook. f. (5 түрі) Руталиция C. Jeffrey (2 түрі) Скопеллария W. J. de Wilde & Duyfjes (2 түрі) Солена Lour. (3 түрі) Трохомерия Hook. f. (8 түрі) Зехнерия Endl. (шамамен 60 түрі)
Tribe Cucurbiteae Ser.
Абобра Naudin (1 түрі) Каликофисум H. Karst. & Triana (5 түрі) Каяпония Silva Manso (50–59 түрі, Selysia Cogn. қоса) Сионосисис Griseb. (4–5 түрі) Кукурбита L. (15 түрі) Пенелопея Urb. (2 түрі) Пепонопсис Naudin (1 түрі) Поликлатра Bertol. (6 түрі) Шизокарпум Schrad. (11 түрі) Сикана Naudin (4 түрі) Текуномания Standl. & Steyerm. (1 түрі)

Tribe Gomphogyneae Benth. & Hook. f.
Alsomitra (Blume) Spach (1 sp.) Bayabusua (1 sp.) Gomphogyne Griff. (2 spp.) Gynostemma Blume (10 spp.) Hemsleya Cogn. ex F. B. Forbes & Hemsl. (30 spp.) Neoalsomitra Hutch. (12 spp.) Tribe Triceratieae A. Rich. Anisosperma Silva Manso (1 sp.) Cyclantheropsis Harms (3 spp.) Fevillea L. (8 spp.) Pteropepon (Cogn.) Cogn. (5 spp.) Sicydium Schltdl. (7 spp.) Tribe Zanonieae Benth. & Hook. f.
Gerrardanthus Harvey in Hook. f. (3–5 spp.) Siolmatra Baill. (1 sp.) Xerosicyos Humbert (5 spp.) Zanonia L. (1 sp.) Tribe Actinostemmateae H. Schaef. & S. S. Renner
Actinostemma Griff. (3 spp.) Tribe Indofevilleeae H. Schaef. & S. S. Renner
Indofevillea Chatterjee (2 sp.) Tribe Thladiantheae H. Schaef. & S. S. Renner
Baijiania A. M. Lu & J. Q. Li (30 spp.) Thladiantha Bunge 1833 (5 spp.) Tribe Siraitieae H. Schaef. & S. S. Renner
Siraitia Merr. (3–4 spp.) Tribe Momordiceae H. Schaef. & S. S. Renner
Momordica L. (60 spp.) Tribe Joliffieae Schrad. Ampelosicyos Thouars (5 spp.) Cogniauxia Baill. (2 spp.) Telfairia Hook. (3 spp.) Tribe Bryonieae Dumort. Austrobryonia H. Schaef. (4 spp.) Bryonia L. (10 spp.) Ecballium A. Rich. (1 sp.) Tribe Schizopeponeae C. Jeffrey
Herpetospermum Wall. ex Hook. f. (3 spp.) Schizopepon Maxim. (6–8 spp.) Tribe Sicyoeae Schrad. Cyclanthera Schrad. (40 spp.) Echinocystis Torr. & A. Gray (1 sp.) Echinopepon Naudin (20 spp., including Brandegea Cogn.) Frantzia Pittier (5 spp.) Hanburia Seem. (7 spp.) Hodgsonia Hook. f. & Thomson (2 spp.) Linnaeosicyos H. Schaef. & Kocyan (1 sp.) Luffa Mill. (5–7 spp.) Marah Kellogg (7 spp.) Nothoalsomitra Hutch. (1 sp.) Sicyos L. (75 spp., including Sechium P. Browne)
Trichosanthes L. (≤100 spp.) Tribe Coniandreae Endl. Apodanthera Arn. (16 spp.) Bambekea Cogn. (1 sp.) Ceratosanthes Adans. (4 spp.) Corallocarpus Welw. ex Benth. & Hook. f. (17 spp.) Cucurbitella Walp. (1 sp.) Dendrosicyos Balf. f. (1 sp.) Doyerea Grosourdy (1 sp.) Eureiandra Hook. f. (8 spp.) Gurania (Schltdl.) Cogn. (37 spp.) Halosicyos Mart. Crov (1 sp.) Helmontia Cogn. (2–4 spp.) Ibervillea Greene (9–10 spp.) Kedrostis Medik. (28 spp.) Melotrianthus M. Crovetto (1–3 spp.) Psiguria Neck. ex Arn. (6–12 spp.) Seyrigia Keraudren (6 spp.) Trochomeriopsis Cogn. (1 sp.) Tumamoca Rose (2 spp.) Wilbrandia Silva Manso (5 spp.) Tribe Benincaseae Ser. Acanthosicyos Welw. ex Hook. f. (1 sp.) Benincasa Savi (2 spp., including Praecitrullus Pangalo)
Borneosicyos (1–2 spp.) Cephalopentandra Chiov. (1 sp.) Citrullus Schrad. (4 spp.) Coccinia Wight & Arn. (30 spp.) Ctenolepis Hook. f. 1867 (3 spp.) Cucumis L. (65 spp.) Dactyliandra Hook. f. (2 spp.) Diplocyclos (Endl.) T. Post & Kuntze (4 spp.) Indomelothria (2 spp.) Khmeriosicyos (1 sp.) Lagenaria Ser. (6 spp.) Lemurosicyos Keraudren (1 sp.) Melothria L. (12 spp., including M. scabra)
Muellerargia Cogn. (2 sp.) Papuasicyos (8 spp.) Peponium Engl. (20 spp.) Raphidiocystis Hook. f. (5 spp.) Ruthalicia C. Jeffrey (2 spp.) Scopellaria W. J. de Wilde & Duyfjes (2 spp.) Solena Lour. (3 spp.) Trochomeria Hook. f. (8 spp.) Zehneria Endl. (ca. 60 spp.) Tribe Cucurbiteae Ser. Abobra Naudin (1 sp.) Calycophysum H. Karst. & Triana (5 spp.) Cayaponia Silva Manso (50–59 spp., including Selysia Cogn.) Cionosicys Griseb. (4–5 spp.) Cucurbita L. (15 spp.) Penelopeia Urb. (2 spp.) Peponopsis Naudin (1 sp.) Polyclathra Bertol. (6 spp.) Schizocarpum Schrad. (11 spp.) Sicana Naudin (4 spp.) Tecunumania Standl. & Steyerm. (1 sp.)

Зиянкестер мен аурулар

Татты картоптың ақ шырыны АҚШ-тың оңтүстігінде сарғаю симптомдарын қоздыратын бірнеше кукурбит вирустарын таратады.