Кіріспе
Гвар (gvār) немесе кластерлі бұршақ, ботаникалық атауы Cyamopsis tetragonoloba – бір жылдық құрақты өсімдік және гуар қоюлағыш заттың көзі. Оны гавар, гавар немесе гувар бұршағы деп те атайды. Cyamopsis туысы «бұршақ тәрізді» дегенді білдіреді (kýamos – «бұршақ», ópsis – «көрініс»). Түрлік атауы tetragōnoloba сөзінен шыққан, яғни «төрт бөлікті». Cyamopsis tetragonoloba-ның тегі белгісіз, себебі ол жабайы табиғатта табылған емес. Ол африкалық Cyamopsis senegalensis түрінен пайда болған деп саналады. Одан әрі Оңтүстік Азияда қолданысқа еніп, ғасырлар бойы өсіріліп келеді. Гуар жартылай шөлейтті аймақтарда жақсы өседі, бірақ жиі жауын-шашын қажет. Бұл құрақты өсімдік егіс айналымында маңызды рөл атқарады, себебі ол азотты бекітетін бактериялармен симбиоз қарым-қатынасын жасайды. Раджастанның шөлейтті аймақтарындағы шаруалар егіс ауыстыру арқылы келесі егістің алдында топырақты қажетті тыңайтқыштармен және азотпен толықтыру үшін гуарды пайдаланады. Гуардың адам және жануарлар тамақтануында көптеген пайдалы қасиеттері бар, бірақ оның тұқымдарындағы қоюлағыш зат (гуар қоюлағышы) ең маңызды қолданысы болып табылады. Гуар бұршағының тұқымдары ерекше қасиеттерге ие. Оның ядросы 43–46% ақуызға толы және 34–40% салыстырмалы түрде үлкен эндоспермнен тұрады, ол көп мөлшерде галактоманнанды қамтиды. Осылайша, ол жоғары сутегі байланысын көрсетеді. Ұзаққа созылған құрғақшылық кезеңдері пісіп жетілуіне кешігу әкелуі мүмкін. Австралия және Африка. Гуардың ең маңызды өсірілетін аймағы – Үндістанның Раджастан штатындағы Жодхпур қаласы, онда гуарды фракциялауға деген сұраныс 2012 жылы ауыл шаруашылығында өркендеуге себеп болды. Қазіргі уақытта (2023 жылдан бастап), Үндістан кластерлі бұршақтың негізгі өндірушісі болып табылады, ол әлемдік өндірістің 80% құрайды, ал Раджастан, Гуджарат және Куч аймақтары гуар өсіруге арналған ең үлкен аумақтарды (жалпы аумақтың 82,1%) қамтиды. Гуар Үндістанда өсірілетінімен қатар, әлемнің басқа елдерінде де ақшалай дақыл ретінде өсіріледі. Бірнеше коммерциялық өндірушілер АҚШ-та гуар және басқа да органикалық дақылдарға деген сұранысты қанағаттандыру үшін өз өнімдерін гуар өндірісіне ауыстырды.
The guar (from : gvār) or cluster bean, with the botanical name Cyamopsis tetragonoloba, is an annual legume and the source of guar gum. It is also known as gavar, gawar, or guvar bean. The genus name Cyamopsis means bean like (from : kýamos "bean" + : ópsis "view'). The specific name is from tetragōnoloba meaning four lobed. The origin of Cyamopsis tetragonoloba is unknown, since it has never been found in the wild. It is assumed to have developed from the African species Cyamopsis senegalensis. It was further domesticated in South Asia, where it has been cultivated for centuries. Guar grows well in semiarid areas, but frequent rainfall is necessary. This legume is a valuable plant in a crop rotation cycle, as it lives in symbiosis with nitrogen fixing bacteria. Agriculturists in semi arid regions of Rajasthan follow crop rotation and use guar to replenish the soil with essential fertilizers and nitrogen fixation, before the next crop. Guar has many functions for human and animal nutrition, but the gelling agent in its seeds (guar gum) is the most important use. The seeds of guar beans have a remarkable characteristic. Its kernel consists of a protein rich germ (43–46%) and a relatively large endosperm (34–40%), containing large amounts of the galactomannan. Thus, it exhibits a great hydrogen bonding activity Frequent drought periods can lead to delayed maturation. Australia and Africa. The most important growing area centres on Jodhpur in Rajasthan, India, where demand for guar for fractionation produced an agricultural boom as in 2012. Currently [When? As of 2023? ], India is the main producer of cluster bean, accounting for 80% production of the world's total, while the Rajasthan, Gujarat and Kutch regions occupy the largest areas (82.1% of total) dedicated to guar cultivation. In addition to its cultivation in India, the crop is also grown as a cash crop in other parts of the world. Several commercial growers have converted their crops to guar production to support the increasing demand for guar and other organic crops in the United States.
Түрлері
Пуса Наубахар және Пуса Садабахар. Тұқымдар 30 килограмм/гектар (9–11 фунт/акр) мөлшерінде ақпан-наурыз және маусым-шілде айларында 45–60 × 20–30 см (18–24 × 8–12 дюйм) арақашықтықта отырғызылады. Жаңбырлы маусымда тұқым 2–3 см (~1 дюйм) тереңдікте қырқаларға және жаз айларында жоңқаларға себіледі. FYM 25 тонна/га (11,1 тонна/акр) мөлшерінде қолданылады. Егінге арналған N, P2O5 және K2O нормасы 20:60:80 кг/га (18:53:71 фунт/акр) болып ұсынылады. Орташа өнімділігі 5-6 тонна/га (2,2–2,6 тонна/акр) құрайды. Жапсырмалы бұршақтардың генетикалық әртүрлілігі, сапалық белгілеріне қатысты, аз ғана мәлімет бар (Pathak et al. 2011).
Өнеркәсіп
Гуардың қосымша реакцияға түскен туындылары қағаз және тоқыма өнеркәсібі, кенді флотациялау, жарылғыш заттар өндіру және мұнай мен газ кендерін гидравликалық жару (фрекинг) сияқты өнеркәсіптік салаларда қолданылады. Гуарлы шайыр көбінесе борон немесе хром иондарымен байланыстырылып, оны тұрақтырақ және ыстыққа төзімді етеді. Гуардың металл иондарымен байланысуы формацияны бітеп тастамайтын және формацияны тазалау процесінде тиімді көмектесетін гель түзеді. Гуар және оның туындылары алюминий, цирконий, титан, хром және бор иондарымен гельді кешендер жасайды. Борат-гуар реакциясы қайтымды және ерітіндінің pH (сутегі иондарының концентрациясы) деңгейіне байланысты. Осы реакция "лайм" ойыншығына қалыпты консистенциясын береді. Гуардың боратпен байланысуы ерітіндінің жоғары pH (шамамен 9–10) деңгейінде жүзеге асады. Гуар шайыры (кароб тұқымынан жасалған саранча шайырының) пайдалы баламасы болып табылады.
Мал азығы
Гуар ұны кормасы және гуар ұны шуртисі әртүрлі мал азығы, су өсімдіктеріне арналған азық, балық азығы, құс азығы, сүт азығы, шошқа азығы және тағы басқаларды өндіру үшін кеңінен қолданылатын шикізат болып табылады.
Фрекинг агенті
Гуар шайыры мұнай мен тақтатас газын гидравликалық жару (фрекинг) арқылы өндіруде қолданылуы сұранысты күрт арттырды. Үндістан өндірісінің бар болғаны 10% ішкі тұтынуға жұмсалады. Ал қалған 90% тақтатас газ және мұнай өнеркәсіптеріне экспортталады. Осының салдарынан, бұрынғы мақта немесе бидай егілген көптеген жерлер өндіріс шығындары төмендігіне байланысты гуар егілген жерлерге айналдырылуда. Гуар шайыры бағасының өсуінің басқа да себептері бар.