Кіріспе

Адамды клондаудың моральдық жағын талқылау кезінде христиандар түрлі пікірлер білдіреді. 1996 жылғы 5 шілдеде Долли қойын сәтті клондағаннан кейін және адамды клондау мүмкіндігі шындыққа айналғаннан бастап, христиандық көшбасшылар оның моральдық тұрғысынан этикалық позицияны қабылдауға басым жасады. Көптеген христиандар, соның ішінде рим католиктері және фундаменталистік пасторлардың көпшілігі, оның ішінде Оңтүстік баптистері, бұл практикамен келіспесе де, басқа христиан конфессияларының көзқарастары әртүрлі және көбінесе қайшы келеді. Христиан дінінің нақты бір ұстанымын анықтау қиын, себебі олардың саны көп және олардың әрқайсысы адамды клондаудың моральдық жағына қатысты ресми мәлімдеме жасаған аз. Кейбір протестанттық ағымдар адамды клондаудың қабылданғандығына қарсы емес. Мысалы, Англия шіркеуінің әлеуметтік жауапкершілік жөніндегі кеңесінің мүшесі және даму генетикасының профессоры Мэри Селлер: «Клондау, барлық ғылым сияқты, жауапкершілікпен қолданылуы керек. Адамды клондау қажет емес. Бірақ қойларды клондаудың пайдасы бар», – дейді. Оның сөзіне қарағанда, басты себеп – орталық догмалардан гөрі жеке таңдауды баса назар аудару дәстүрі. Католиктер терапиялық клондауды адам эмбриондарына ешқандай зиян келтірмеу шартымен қолдайды. Иоанн Павел II: «Егер осы техникалар адам эмбриондарын манипуляциялау және жоюды қамтитын болса, тіпті олардың мақсаты жақсы болса да, олар моральдық тұрғыдан қабылдауға болмайды», – деп мәлімдеді. Осылайша, католик этикалық жүйесіне сәйкес, терапиялық клондаудан туындаған жақсылық та моральдық тұрғыдан қабылдауға болмайды, себебі ол католиктердің пікірінше, өзінің бұрыс екендігіне сенетін әрекеттің нәтижесі болып табылады. Көптеген христиандар үшін бұған мойынсұну қиын, өйткені христиандық этика профессорының бірі: «Біздің қоғам өліммен айналысады және денсаулықты іздеу кез келген нәрсені ақтауға тырысады», – дейді. Англия шіркеуі шіркеудің веб-сайтында: «Адамды репродуктивтік клондау 1990 жылғы Адам ұрықтандыру және эмбриология туралы заңға қайшы деп танылды. Англия шіркеуінің көптеген мүшелері бұл позицияға қарсылық білдірмейді. Алайда, терапиялық клондау этикалық деп есептелуі мүмкін, себебі ол жаңа адамға әкелмейді», – деп мәлімдеді. Осылайша, репродуктивтік клондауға қарсылық жалғасуда, ал терапиялық клондауға көбірек мүмкіндік берілуде. Бірақ лютеран шіркеуінің Миссури Синоды терапиялық клондауды «Құдай Сөзіне және 1998 жылғы қаулымызға қайшы» деп жоққа шығарды. Бұл топ үшін терапиялық клондау адам эмбриондарын жоюды қамтиды деп есептеледі, сондықтан ол «өмірді қайтадан бекіту және құрметтеу» және «адам өмірінің қасиеттілігін қорғау» туралы синодтың қаулысына қарсы. Осылайша, католиктер және осы сенімді бөлісетін басқа христиан конфессиялары эмбриондық клондауды тірі адаммен тәжірибе жасаумен тең деп қарастырады және бұл Құдайдың еркіне қайшы келеді. Көптеген христиандар адамның Құдайдың бейнесі мен ұқсастығымен жаратылғандықтан және Құдаймен қарым-қатынасқа шақырылғандықтан өзіндік қадір-қасиетке ие екеніне сенеді.

Қадір-қасиетті анықтау

Көптеген христиандар лайықтылықтың нақты анықтамасы туралы келіспейді, бұл кейбір ғалымдарды бұл мәселені елемеуге итермелейді, оны кейбір христиандар клондауға тыйым салуды ақтау үшін пайдаланатын шамалы себеп ретінде қарастырады. Немесе, егер анықтамаға келісім болса, ол тым әлсіз болуы мүмкін, сондықтан Гарвард университетінің Психология профессоры Стивен Пинкердің пікірінше, ол "оған жүктелген салмақты моральдық талаптарға сай келмейді". Дегенмен, ішкі лайықтылыққа сенім білдіретін христиандар, егер жан сперматозоид пен жұмыртқа біріккен сәтте денеге кірсе, тірі қалуға мүмкіндігі жоқ клондалған зиготаларды жасау кісі өлтірумен тең деп санайды. Сондықтан, егер католиктер сияқты, зиготалардың жаны бар және олар адам екеніне сенетін болсақ, Иоанн Павел II-нің сөздерімен айтқанда, "мақсаты қандай болмасын, адам эмбриондарын клондау адамның қадір-қасиетін қорғайтын халықаралық құқықтық нормаларға қайшы келеді", өйткені ол табиғи ұрықтанудың орнына зертханада жасалады. Кейбір христиандар сондай-ақ, адамды жарату кезінде оның лайықтылығы екі серіктің арасындағы махаббат пен бірлік болуымен де сақталады, сондықтан "басқа адамдарды жасау тек махаббат болғанда ғана қарастырылуы керек" дейді. Осы себепті, "құдайлық жаратылыс пен бірлесіп жарату ұқсас". Бұл ғана емес, кейбір христиан этикалық сарапшылары адам клондауы "танылғандық және жеке тұлғалық мәселелерді тудырады" деп мәлімдейді.