Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Гавай Корольдігінің 1893 жылғы Конституциясы 1887 жылғы Конституцияны алмастыру жоспарланған, және патшайым Лилиуокалани ұсынған 1864 жылғы Конституцияға негізделген. Бұл конституция ешқашан қабылданылмай, жоба күйінде қалғанымен, Гавайи тарихына терең әсер етті: ол Гавайи Корольдігінің құлатылуына соққан оқиғалар тізбегін бастады.
The proposed 1893 Constitution of the Hawaiian Kingdom would have been a replacement of the Constitution of 1887, primarily based on the Constitution of 1864 put forth by Queen Liliʻuokalani. While it never became anything more than a draft, the constitution had a profound impact on Hawaiʻi's history: it set off a chain of events that eventually resulted in the overthrow of the Hawaiian Kingdom.
Өмірбаян
1887 жылға дейін Гавайи монархтары патшалықты атқарушы монархтар ретінде басқарды. Алайда, 1887 жылғы Конституция жазылғаннан кейін монарх тек қана атқарушы функциясы жоқ, рәсімдік тұлғаға айналды. 1890 жылғы заң шығарушы жиын кезінде Гавайи королі Калакауа 1887 жылғы конституцияны өзгерту немесе қайта жазу туралы бірнеше ұсыныстарды қолдады. Бірақ, барлық шаралар сәтсіз аяқталды. 1891 жылы Лилиуокалани таққа отырды. 1892 жылы ол корольдіктің заң шығарушы органында конституцияны өзгерту немесе қайта жазу шараларын қолдады. Алайда, бұл шаралар оның ағасының тұсында болғандай сәтсіз болды. Сәтсіз аяқталған шаралардың бірі – дауыс беруге мүліктік талапты төмендету туралы түзету, осылайша көптеген қарапайым халықтың дауыс беруіне мүмкіндік берілген болар еді. Бұл түзету қабылданбаған соң, көптеген гавайи азаматтары наразылық білдірді. Патшайым V Камехамеханың 1864 жылы жасағандай (1864 жылғы Конституция), жаңа конституция қабылдау үшін мыңдаған өтініш алды. Лилиуокаланиге жаңа конституцияны дайындауда гавайи заң шығарушылары Джозеф Навахи және Уильям Пуноху Уайт, сондай-ақ, Үй күзетшілерінің капитаны Сэмюэл Ноулейн көмектесті.
Prior to 1887, the monarchs of Hawaiʻi ruled the kingdom as executive monarchs. Following the writing of the 1887 Constitution, however, the monarch was reduced to a mere figurehead. During the 1890 legislature, the Hawaiian king, Kalākaua, backed a number of proposals to amend or rewrite the 1887 constitution. However, all of these measures failed. In 1891, Liliʻuokalani ascended the throne. In 1892, she backed measures in the kingdom's legislature to amend or rewrite the constitution. However, the measures failed as they had during the reign of her brother. Among the measures that failed was an amendment that would lower the property requirement to vote so most of the general public could vote. When that was voted down, many Hawaiian citizens protested. The Queen received petitions in the thousands to issue a new constitution as Kamehameha V had done in 1864 (the Constitution of 1864). Liliʻuokalani was assisted by Hawaiian legislators Joseph Nāwahī and William Pūnohu White and the captain of the Household Guards Samuel Nowlein with the drafting of the new constitution.
1893 жылдың 14 қаңтарына дейінгі оқиғалар
Осыған дейін бірнеше апта бойы оның министрлер кабинеті королеваға жеке-жеке сенім артқан, барлығы жаңа конституцияның қажеттігін баса көрсеткен. Королева содан кейін Муалаулани сарайында конституциялық реформа бойынша әркімнің ойын тыңдау үшін отырыстар шақырды. Осы отырыстардың қорытындысы бойынша кабинет мүшелерінің барлығы бірауызды түрде (иә) деп жауап берді. Олардың барлығының бірдей мақсатта екеніне көз жеткізгеннен кейін, және олардың конституциялық үкіметке адалдығына сеніп, әрқайсысы лауазымға тағайындалғанда ант бергендігін еске алғанда, жаңа конституцияның жобасы қолға алынды.
In the weeks prior, her cabinet had all individually confided in the Queen stressing to her all for the need for a new constitution. The Queen then called meetings at Muʻolaulani Palace to have a chance to hear everyone’s thoughts regarding constitutional reform. The conclusion of these meetings received the same (yes) response from the entire cabinet. Having been assured that they were all aligned in a like minded plan, and trusting in their loyalty to the constitutional government they swore to uphold under oath when appointed to each of their positions; the draft for a new constitution had begun.
1893 жылдың 14 қаңтары
1893 жылғы 14 қаңтарда королева ʻИолани сарайында өз кабинетімен кездесті. Оның министрлерінің ешқайсысы конституцияға қол қоюға келіспеді. Шын мәнінде, министрлердің конституцияға қол қою ниеті болған емес. Олар королеваның саяси жауларына оның жоспарлары туралы белсенді түрде хабарласып жүрді және олардың әрекеттерінің қысқа уақыт ішінде қырқыстар тудыратынын жақсы білді. Королева, сол кездегі жағдайдың оған айқын түрде құрылған қастандық екенін сезсе де, бұл Гавайи азаматтары үшін не білдіретініне көбірек алаңдады. «Байонеттік» конституция олардың құқықтарын тікелей қысымға алып, шектеді, және олар ғана осының зардабын шекті. 1892 жылғы сайлауда тіркелген 9500 сайлаушының 7000-і, яғни олардың үштен бірі жаңа конституция қабылдау туралы өтініштерін білдіріп, королеваға қол қойылған петицияларды жіберді. Оның жауабы: «Осылайша жалпылама айтылған өтінішті елемеу немесе қанағаттандырмау үшін мен халықтың дауысына құлақ бітуім керек еді, ал дәстүр бойынша бұл – Құдайдың дауысы. Шын гавайилік басшы олардың тілегін қарастыруға уәде бермеген болар емес».
On January 14, 1893, the Queen met with her cabinet at ʻIolani Palace. None of her ministers agreed to sign the constitution. In fact, the ministers intention was never to sign the constitution at all. They were and had already been actively informing the Queen's political enemies of her plans, and were more than aware of the unnecessary turmoil that their actions were soon to ignite. The Queen, though anxious from what was all too clear to her at that point a set up, was far more concerned with what this would mean for Native Hawaiians. The Bayonet Constitution was directly oppressing, depriving, and restricting their rights, and they alone were suffering for it. During the election of 1892 out of the 9,500 registered voters, 7,000, or 3/4 of them had formally sent signed petitions to the Queen expressing their plea for a new constitution. Her response was “To have ignored or disregarded so general a request I must have been deaf to the voice of the people, which tradition tells us that is the voice of God. No true Hawaiian chief would have done other than to promise a consideration of their wishes.”
Сыртта көптеген гавайиліктер жиналған, королева жаңа конституция жариялайды деп күтіп отырған. Бірақ, кабинетімен кездескеннен кейін Лилиуокалани сарай балконына шығып, көпшілікке жаңа конституция күте тұру керектігін және олар бейбіт түрде үйлеріне қайтуы керектігін айтты. Сол күні кешке королеваның қарсыластары күні бойы болған оқиғаларды талқылау үшін жиналды. Көптегендер королеваның тәждің билігін қайта жаңғыртуға жасаған әрекетіне алаңдады. Генри Болдуин сияқты аннексияшылдар салмақтылық танытуға шақырды, бірақ Лоррин А. Турстон сияқтылар монархияны толығымен құлатуға көз жеткізді. Топ іс-қимыл жоспарын жасады, оған Қауіпсіздік комитетін құру, монархияны құлату, уақытша үкімет құру және Америка Құрама Штаттарына қосылу туралы өтініш беру кірді.
Outside, a large crowd of Native Hawaiians had gathered, expecting the Queen to proclaim a new constitution. However, after her meeting with her cabinet, Liliʻuokalani instead went outside onto the palace balcony and told the crowd that a new constitution would have to wait and that they should peacefully return to their homes. That evening, a group of the Queen's opponents met to discuss the events of the day. Most were concerned over the Queen's attempt to restore the power of the crown. Some annexationists, like Henry Baldwin, urged moderation but others, like Lorrin A. Thurston urged the complete overthrow of the monarchy. A plan of action was created by the group, including the creation of a Committee of Safety, the overthrow of the monarchy, the establishment of a provisional government, and the petitioning for annexation to the United States.
Патшалықтың құлдырауы
Келесі дүйсенбіде Королева 1887 жылғы конституцияда қарастырылған тәсілдермен ғана конституцияны өзгертуге тырыспайтынын мәлімдеді. Дегенмен, Қауіпсіздік комитеті оның уәдесіне шын сенім білдірмей, жоспарларын жалғастырды. Гавай Корольдігінің Реформа партиясының қатарынан көптеп тартылған ер адамдардан құралған Қауіпсіздік комитеті АҚШ Министрі Джон Л. Стивенске, АҚШ-тың «Бостон» кемесінен (Гонолулу портында тоқтаған) әскерді Гонолулуға түсіруді сұрады, «американдықтардың өмірін және мүлкін қорғау» үшін. Джон Л. Стивенс, ішкі дағдарыс жалғасып жатқанда туындаған ықтимал тәртіпсіздіктерге жауап ретінде 300 теңізшіні түсіруді сұрады, оларға капитан Г. С. Уилтс «біздің елшіліктерімізді, консулдығымызды және американдық азаматтардың өмірін мен мүлкін қорғау және қоғамдық тәртіпті сақтауға көмектесу» мақсатымен Гонолулуға түсуге арнайы бұйрық берді. 1893 жылғы 17 қаңтарда сағат 14:00-де Үкімет үйінің алдында монархияның құлатылғаны туралы жарлық оқылды. АҚШ бейбітшілік күштері сол кезде Арион залында, АҚШ консулдығында және АҚШ елшілігінде орналасқан, қатаң бейтараптық сақтап, Уақытша үкімет пен Роялистік күштер арасындағы кез келген атыс желісінен тыс тұрды. Королева «АҚШ үкіметінің күшіне» наразылық білдіріп, тақтан бас тартты, бірақ оның бас иесілігі АҚШ-қа емес, Уақытша үкіметке жіберілді. Гавайи Корольдігі аяқталып, жаңа Уақытша үкімет жарияланды. Уақытша үкімет АҚШ үкіметінен және Гавайиде елшіліктері бар барлық басқа үкіметтерден жылдам мойындылық алды, бірақ Гровер Кливленд әкімшілігі монархияны қалпына келтіруге тырысқандары үшін бірнеше жыл бойы қарсылық көрсетті, бұл Блоунт есебінен басталды. Президент Гровер Кливленд 1893 жылғы 18 желтоқсанда Конгреске жолдаған хатында Министр Стивенс, Гонолулу винтовкасы және Қауіпсіздік комитетінің әрекеттерін «АҚШ дипломатиялық өкілінің қатысуымен және Конгрестің рұқсатынсыз жасалған соғыс актісі» деп айыптады.
The following Monday, the Queen issued a statement saying that she would not attempt to amend the constitution except by the means provided in the 1887 constitution. However, the Committee of Safety did not believe her promise was sincere, and continued with their planning. A group of men mostly drawn from the ranks of the Reform Party of the Hawaiian Kingdom formed the Committee of Safety and asked the United States Minister, John L. Stevens, to land troops from the U. S. S. Boston (anchored in Honolulu Harbor) into Honolulu, “to protect American lives and property.” John L. Stevens, reacting to what he saw as potential unrest as the internal crisis continued, requested the landing of 300 Marines, who were given specific orders by Captain G. C. Wiltse to "land in Honolulu for the purpose of protecting our legation, consulate, and the lives and property of American citizens, and to assist in preserving public order." At 2:00pm on January 17, 1893, a proclamation was read on the steps of Government building, declaring the monarchy overthrown. U. S. peacekeepers were at the time stationed at Arion Hall, the U. S. Consulate, and the U. S. Legation, under orders of strict neutrality and out of any potential line of fire between the Provisional Government and Royalist forces. The Queen abdicated under protest ostensibly "to the superior force of the United States government", though her surrender was delivered to the Provisional Government, not the United States. The Kingdom of Hawaiʻi had ended, and a new provisional government was declared. The Provisional Government quickly gained recognition from the United States Government and all the other governments with embassies in Hawaiʻi, but was opposed by the administration of Grover Cleveland for years as he attempted to restore the monarchy, beginning with the Blount Report. President Grover Cleveland, in a message to Congress on December 18, 1893, denounced the actions of Minister Stevens, the Honolulu Rifles and the Committee of Safety as an "act of war, committed with the participation of a diplomatic representative of the United States and without authority of Congress."
Лилиуокаланидің соты
1895 жылы гавайилік монархистер королева Лилиуокаланиді билікке қайта орнатуға жасаған сәтсіз тытысы королеваның тұтқындалуына әкеп соқты. Ол болашақта таққа деген барлық құқықтарынан бас тартып, тақтан бас тарту туралы құжатқа қол қоюға мәжбүр болды. Осыдан кейін ол бұрынғы тақ отырған залында әскери трибунал алдында жария түрде сотталды. Корольдік сарайдың құрылысына қатысқандығы үшін кінәлі деп табылған Лилиуокалани 5000 доллар айыппұл төледі және бес жылға түрмеге жабылды, сондай-ақ қажырлы еңбекпен жұмыс істеуге міндеттелді. Алайда, жазасы "Иолани" сарайының жоғарғы қабатындағы бөлмеде қамауда отыруға ауыстырылды. Түрмеде отырған кезінде королеваға бір ғана қызметші қызбен кездесуге рұқсат берілді. Ол әр күнін діни ғұрыптармен бастап, содан кейін оқу, тігізгіштік, тоқу немесе музыка шығарумен айналысатын. "Иолани" сарайынан босатылғаннан кейін королева өзінің жеке үйі Вашингтон Плейсте бес ай бойы үй қамауында болды. Одан кейін сегіз ай бойы Оаху аралын тастауға тыйым салынды, содан кейін барлық шектеулер алынып тасталды.
In 1895, an abortive attempt by Hawaiian royalists to restore Queen Liliʻuokalani to power resulted in the queen's arrest. She was forced to sign a document of abdication that relinquished all her future claims to the throne. Following this, she was subject to a public trial before a military tribunal in her former throne room. Convicted of having knowledge of a royalist plot, Liliʻuokalani was fined $5000 and sentenced to five years in prison and hard labor. The sentence was commuted to imprisonment in an upstairs bedroom of ʻIolani Palace. During her imprisonment, the queen was denied any visitors other than one lady in waiting. She began each day with her daily devotions followed by reading, quilting, crochet work, or music composition. After her release from ʻIolani Palace, the queen remained under house arrest for five months at her private home, Washington Place. For another eight months she was forbidden to leave Oahu before all restrictions were lifted.