Кіріспе

Американдық жылқы тұқымы

Рокки-Маунтин жылқысы – АҚШ-тың Кентукки штатында шығарылған жылқы тұқымы. Атына қарамастан, ол Роки тауларында емес, Аппалачи тауларында пайда болған. 1890 жылдар шамасында Батыс АҚШ-тан Кентуккидің шығысына әкелінген негізгі айғыр 19-шы ғасырдың соңында Рокки-Маунтин типін қалыптастырды. 20-шы ғасырдың ортасында, белгілі селекционерге тиесілі болған Олд Тоб атты айғыр қазіргі типті дамыту үшін қолданылды; бүгінде Рокки-Маунтин жылқыларының көп бөлігі осы айғырдан тараған. 1986 жылы Рокки-Маунтин жылқы қауымдастығы құрылды және 2005 жылға қарай 12 000-нан астам жылқы тіркелді. Бұл тұқым ерекше "шоколадты" түсті жабыны және зығыр түсті жалы мен құйрығымен танымал, бұл сирек кездесетін күміс дақыл генінің қара жабынға әсер етуінің нәтижесі, және көптеген жылқыларда кездеседі. Сондай-ақ, ол "бір аяқпен" деп аталатын төрт уақытты серуендейтін қозғалысқа ие. Бастапқыда көп мақсатты – міну, көлік және жеңіл жұмыс аттары ретінде өсірілген, қазір көбінесе жолсеру және мал өсіруге қолданылады.

Тұқымның ерекшеліктері

Роки тау жылқылары аралықта тұрады. Тіркеу кез келген бір түсті қабылдайды, бірақ "шоколад" деп аталатын қоңыр түсті, ақшыл "жаншыл" маңдай және құйрығы бар түс артықшылыққа ие. Тіркелім минималды ақ белгілерді қабылдайды, бірақ аяқтардағы белгілер тізеден жоғары болмауы керек. Роки тау жылқысын құраған әртүрлі тұқымдардың әсерінен физикалық ерекшеліктері біршама өзгеріп отырады. Сонымен қатар, оның жақсы мінезі мен адамдарға деген құрметі жоғары бағаланады. Роки тау жылқыларында генетикалық көз синдромының (МКОА) пайда болу қаупі барлық тұқымдардың ішінде ең жоғары, бұл синдром бастапқыда жылқының алдыңғы сегментінің дисгенезі (АШД) деп аталған. МКОА кейбір көз тіндерінің қалыптан тыс дамуымен сипатталады, бұл көру қабілетін нашарлатады, бірақ көбінесе жеңіл формада болады; бұл ауру прогрессивті емес. 2008 жылғы генетикалық зерттеулер бұл аурудың күміс дақыл генімен байланысты болуы мүмкін екенін көрсетті, себебі МКОА диагнозы қойылған жылқылардың көпшілігі осы генді тасымалдайды. 2017 жылы Джессика Фрагола мен Леандро Тейшейраның "Investigative Ophthalmology & Visual Science" журналында жарияланған "11 жылқыдағы бірнеше көз аномалияларымен микрофтальмия: жаңа синдром" атты еңбегінде, екі жақты микрофтальмия және афакиямен сипатталатын, жылқыларда жаңа көз синдромы анықталды. Бұл тұқымда табиғи, "бір аяқпен" деп аталатын, серпілістің бір түрі бар. Екі серпіліс те жүріс пен шабуыл немесе галоп арасындағы орташа жылдамдықпен жасалады; серпіліс – төрт уақытты серпіліс, ал троты – екі уақытты серпіліс. Қосымша аяқ басулар мінген адамға қосымша жайлылық сыйлайды, өйткені жылқының әрқашанда кем дегенде бір аяғы жерде болады. Бұл жылқының жоғарғы жағының қозғалысын азайтады және екі уақытты серпілістің секіруін жояды, ол жылқы бір жұп аяқтан екінші жұпқа ауысқанда екі аяқтың жерге тиюінен туындайды. Отыздан астам жылқы тұқымы "серпілісті" болып саналады, төрт уақытты серпіліс жасай алады, ал кейбіреулері троты да жасай алады. Осылайша, Rocky Mountain жылқысы, мінген адамымен бірге, бір аяғымен дөңгелек жерде және тегіс жерде дейін жылдамдықпен жүре алады.

Тарих

Шығыс Кентукки өзінің жылдам жүріспен танымал, ол АҚШ-тың оңтүстігіндегі испандық жылқылар мен солтүстігіндегі ағылшын жылқыларының қосылуынан пайда болды. Американдық Saddlebred, Теннесси Walking Horses және Миссури Fox Trotters та осы географиялық аймақта, испан және ағылшын қанының араласуынан шыққан. Рокки тау жылқысы Кентуккидің шығысында, 1890 жылдар шамасында Рокки тауларынан Аппалачи тауларына әкелінген бір тоқты аттан бастау алды. Ол жас тай ретінде келген, ауызша тарихтарда ол "Рокки тау жылқысы" деп белгілі болған, бүгінгі күні тұқымда кездесетін шоколад түсі мен сары жалаға және бір қадамды жүріс-тұрысқа ие болған. Ол жергілікті аттарды көбейту үшін пайдаланылды, және өсірілген шағын аумақтың арқасында жергілікті жылқы тұқымы пайда болды. Осы тоқты аттың ұрпағы "Олд Тоб" деп аталды, ол Рокки тау жылқысы тұқымының заманауи атасы болды. Олд Тоб Кентукки штатының Спут-Спрингс қаласының тұрғыны Сэм Таттлге тиесілі болды. 20 ғасырдың көп бөлігінде Таттл Рокки тау жылқыларын өсіруде белгілі болды және Ұлы депрессия мен Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде тұқымның сақталуына көмектесті. Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін, АҚШ-та жылқы популяциясы төмендесе де, Таттл өзінің үйірін сақтап, Олд Тобты көбейтуге пайдаланды. Бұл тұқым бастапқыда Аппалачи тауларының етегіндегі шаруашылықтарда жалпы мақсатта қолдану үшін өсірілді, онда ол егіс шаруашылығында жұмыс істеді, мал бақты және ересектер мен балалар мінген. Бүгінде ол мал бағуға, сондай-ақ төзімділік және демалысқа арналған ат спортына қолданылады. Тұқымның жүріс-тұрысы мен мінезі қарт және мүмкіндігі шектеулі жандар үшін тартымды.