Кіріспе

18 ғасырдағы француз газеті L'Ami du peuple (lami dy pœpl, Халық досы) – Жан-Поль Мараттың Франция революциясы кезінде жазған газеті. Тарихшы Джереми Д. Попкиннің сөзінше, "Революцияның ең танымал радикалды газеті" атанған L'Ami du peuple, қараша халықтың құқықтарын қорғаушы және Мараттың халыққа қарсы деп есептегендерді ашық сынаған. Ол өз жазбаларында осы туралы айтуға еш тартынбады. Бұл газеттер қауіпті деп есептелді, себебі олар көбінесе зорлық-зомбылық пен наразылықты тудырды.

Құрылуы

1789 жылы Кармес Дешаусс округінің сайлаушысы ретінде Марат сайлаушылар жиналысын қазіргі саяси оқиғалар туралы хабардар ету үшін журнал шығаруға көндіруге тырысты. Олар оның ұсынысын қабылдамаған соң, Марат сайлаушы лауазымынан бас тартып, өзі журнал жазуға бел буды, алғашқыда оны Le Publiciste parisien деп атады. Алғашқы саны 1789 жылдың 12 қыркүйегінде жарық көрді. Бірнеше санынан кейін атауы L’Ami du peuple болып өзгертілді.

Алғашқы күрес

Журнал октаво форматында басылып, әдетте сегіз беттен тұратын, кейде он екі немесе он алты бетке дейін ұзаратын. Марат "Халық досы" журналын көбінесе күн сайын шығаратын, бірақ тұтқындалмас үшін бірнеше рет жасырынуына байланысты, жарияланымда үзілістер болды. Оның Жак Некерге, Жан Сильвен Бейлиге, Мирабо графына, Париж коммунасына, Лафайет маркізіне, Ұлттық құрылтайға, Заң шығару жиналысына, Ұлттық конвенцияға, эмигранттарға және тіпті король Людовик XVI-ға қарсы шабуылдары оған қарсы бірнеше заңсыздық жариялаулар мен айыптауларға, сондай-ақ журналын тоқтату әрекеттеріне әкеп соқты. Оның баспаханасы қиратылып, "Халық досы" журналының көшірмелері кем дегенде екі рет тәркіленді. Бір рет оның баспашысы тұтқындалып, түрмеге қамалды, ал ерекше даулы нөмірді басып шығаруға қолданылған тақталар – онда ол Лафайеттің жүрегін жұлып алу, корольді өртеу және жиналыс депутаттарын орындықтарына қадап тастау туралы қорқытқан – жойылды. Марат жеке табысы болмағандықтан, "Халық досы" журналын басып шығару үшін көптеген қаржысын жұмсады. 1792 жылдың басында Англиядан екі айлық сапардан оралғаннан кейін ол журналды жалғастыруға шамасы келмеді. Жаңа өмірлік серігі Симона Эврардың қаржылық көмегімен ол қайтадан жарияланымды жаңарта алды. 1792 жылдың 10 тамызында монархия жойылғаннан кейін Париж коммунасының полиция және қадағалау комитеті Маратқа төрт патшалық баспаханасын берді, ал жаңа "Марат баспаханасы" Корделье монастырының жертөлесінде құрылды.

Мараттың Ұлттық конвенцияда болған уақыты

1792 жылы 9 қыркүйекте Марат Ұлттық конвенцияға сайланды. 25 қыркүйекте ол «Journal de la République française» атты жаңа журнал шығара бастады. 1793 жылы сәуірде Жирондистер конвент мүшелерінің бір уақытта заң шығарушы және журналист болуын қылмыс деп жариялаған заң қабылдады (кейін ол заң күшін жойды). Оған жауап ретінде Марат журналының атын тағы да өзгертті – бұл жолы «Publiciste de la Révolution française» деп, өзін журналист емес, публицист деп мәлімдеді. Ол өмірінің соңына дейін осы атаумен жарияланды. Марат 1793 жылы 3 маусымда Жирондистердің құлатылуы аяқталғаннан кейін конвенттен кетті. Оның тері ауруымен бірге өкпе ауруы да пайда болды, сондықтан ол көп уақытын емдік ванналарда өткізді. Осы кезеңдегі журналының көп бөлігі көптеген хат алысқан адамдардан келген хаттардан тұрады. 13 шілдеде Марат Шарлотта Кордейден өлтірілді; оның журналының соңғы саны оның өлімінен кейін жарық көрді.

Тиімділігі мен ықпалы

Мараттың "Халық досы" журналы жеті жүзге жуық нөмірге жетті, ал Конвентке сайланғаннан кейін жаңадан бастаған журналы екі жүз елуге жуық нөмірге жетті, оған қоса оның көптеген басқа да памфлеттері болды. Оның газетінің танымалдылығы оның жасырынып жүрген кезеңдерінде (оның ойларымен келісетін және оны дұрыс емес көрсетуге тырысқандар) және оның қайтыс болғаннан кейін көптеген жалған нұсқалардың пайда болуына себеп болды. Оның отты журналистикасы 1789 жылғы қазанда Версальге әйелдердің ұлттық науқанында, 1792 жылғы 10 тамызда монархияның тоқтатылуында, қыркүйектегі жаппай қырғындарда және революциялық халықтың басқа да әрекеттерін тудыруда маңызды рөл атқарды.