Кіріспе

Егер кірістердің біреуі ғана дұрыс болса, нәтиже дұрыс. Эксклюзивті немесе, эксклюзивті дизъюнкция, эксклюзивті альтернатива, логикалық теңдеспеушілік немесе логикалық теңсіздік – логикалық оператор, оның жоқтығы логикалық эквиваленттілік болып табылады. Екі кіріспен, XOR егер кірістер әртүрлі болса ғана (біреуі дұрыс, екіншісі жалған) дұрыс болады. Көптеген кірістермен, XOR егер дұрыс кірістердің саны тақ болса ғана дұрыс болады. Ол "эксклюзивті немесе" деп аталады, себебі екі операнд та дұрыс болғанда "немесе" мағынасы анық емес. XOR осы жағдайды жоққа шығарады. XOR-ды сипаттаудың бейресми жолдары: "бір немесе екіншісі, бірақ екеуі де емес", "бір немесе екіншісі" және "A немесе B, бірақ A және B емес". Ол префикс операторымен және инфикс операторлары XOR (,/ɛ//k//s// /'/ɔ://r/, , /ɛ//k//s// /'/ɔ:/, /'//k//s//ɔ://r/ немесе /'//k//s//ɔ:/), EOR, EXOR, , , , ⩛, , , және арқылы белгіленеді.

Ерекше немесе табиғи тілінде

Дисъюнкция көбінесе табиғи тілдерде ғана түсініледі. Ағылшын тілінде "or" сөзі, әсіресе "either" бөлшегімен қолданғанда, көбінесе эксклюзивті мағынада түсініледі. Мысалы, ағылшын тіліндегі төмендегі сөйлем әдетте Мэри әнші де, ақын да емес екенін білдіреді: 1. Мэри әнші немесе ақын. Дегенмен, дизъюнкция инклюзивті түсінілуі де мүмкін, тіпті "either" сөзімен бірге қолданғанда да. Мысалы, төмендегі бірінші мысал "either" сөзінің екі дизъюнкттің де дұрыс екенін көрсететін ашық мәлімдемемен бірге қолданылуы мүмкін екенін көрсетеді. Екінші мысал эксклюзивті қорытындының төмендету контекстінде жоғалып кететінін көрсетеді. Егер бұл мысалда дизъюнкция эксклюзивті деп түсінілсе, онда кейбір адамдар күріш пен бұршақ екеуін де жеген болуы мүмкін. Буль негізінен класс үшін қолданғанмен, ол сондай-ақ оларды ұсыныстар ретінде қарастырды, ал сол кезде ол байланыстырушы болып табылатын. Бұған қоса, Буль оны тек эксклюзивті түрде қолданған. Мұндай қолдану инклюзивті дизъюнкция (қазіргі кезде кеңінен қолданылады) мен эксклюзивті дизъюнкция арасындағы байланысты көрсетпесе де, сондай-ақ оның басқа қолданыстарымен шатастыруға әкелуі мүмкін, бірақ кейбір классикалық және заманауи оқулықтар әлі де осындай қолдануды сақтайды. Кристин Лэдд Франклин 1883 жылы оны қолданған. Нақты айтқанда, Ладд " емес " немесе " жоқ " дегенді білдірді, яғни, оны алып тастау ретінде қолданды, ал мақала "Логика алгебрасы туралы" деп аталатындықтан, оның ішінара эксклюзивті мағынасы бар. , эквиваленттіліктің терістеуін білдіретін, Эрнст Шрёдер 1890 жылы қолданған, бірақ эквиваленттіліктің қолданылуы Джордж Бульдің 1847 жылға дейін жетеді. Латынша "aut" сөзі "эксклюзивті немесе" және "vel" сөзі "инклюзивті немесе" дегенді білдіреді, ал Пеано оны инклюзивті дизъюнкция ретінде қолданды. Израиль Соломонович Градштейн (Израиль Соломонович Градштейн) 1936 жылы оны қолданған. Клод Шеннон 1938 жылы оны қолданған. Шеннон 1904 жылы Эдвард Вермиль Хантингтоннан осы символды эксклюзивті дизъюнкция ретінде алған. Хантингтон 1890 жылы Готфрид Вильгельм Лейбництен осы символды алған (түпнұсқа күні нақты белгісіз, бірақ ол 1685 жылдан кейін жазылған; 1890 жыл - баспа уақыты). Хантингтон да 1904 жылы, Лейбниц те 1890 жылы осы символды алгебралық операция ретінде қолданған. Сонымен қатар, Хантингтон 1904 жылы осы символды инклюзивті дизъюнкция (логикалық сома) ретінде де, ал 1933 жылы инклюзивті дизъюнкция ретінде де қолданған. , сонымен қатар эквиваленттіліктің терістеуін білдіретін, Алонзо Черч 1944 жылы қолданған. (префикс операторы ретінде, ) Йозеф Мария Боченский 1949 жылы қолданған. Кейбір адамдар Ян Лукашевичтің бірінші болып эксклюзивті дизъюнкция үшін осы символды қолданғанын қателеспейді (бұл қате кеңінен тараған сияқты), бірақ Лукашевич 1929 жылы да, басқа еңбектерінде де осылай қолданбаған. Шын мәнінде, 1949 жылы Боченский классикалық логиканың барлық 16 екілік жалғауларын атауға арналған поляк нотациясы жүйесін енгізді, бұл 1929 жылы Лукашевич нотациясының үйлесімді кеңейтілуі болып табылады, және онда эксклюзивті дизъюнкция үшін осы символ бірінші рет пайда болды. Боченскийдің эксклюзивті дизъюнкция үшін осы символды қолдануы полякша "alternatywa rozłączna" ("эксклюзивті немесе") сөзімен байланысты емес және 1949 жылғы кітаптың 16-бетіндегі кестеде көрсетілгендей, жай ғана кездейсоқтық. ^, карет, C-ден бастап C++, C#, D, Java, Perl, Ruby, PHP және Python-ды қоса алғанда, бірнеше бағдарламалау тілдерінде біттік эксклюзивті немесе операторын көрсету үшін қолданылады. Екі жиынның симметриялық айырмашылығы , олардың элементтері бойынша эксклюзивті немесе деп түсіндірілуі мүмкін, әр түрлі түрде , , немесе деп белгіленеді.

Кодтау

Бұл LaTeX негізделген таңбалауда "солға да оңға да бағытталмаған жебе" (\nleftrightarrow) деп те аталады. ASCII кодтарынан басқа, оператор блоктық математикалық операторлардың ішінде де кодталған, атап айтқанда және .