Кіріспе

1975 жылғы Саул Беллоудың романы

«Гумбольдт сыйлығы» – канад-американдық жазушы Саул Беллоудың 1975 жылғы романы. Ол 1976 жылы көркем әдебиет бойынша Пулитцер сыйлығына ие болды және сол жылы Беллоуға Әдебиет саласындағы Нобель сыйлығын алуға көмектесті.

Сюжет

Роман, Беллоу бастапқыда қысқа әңгіме етпек болған, Беллоудың ақын Делмор Шварцпен достығы туралы жазылған роман-а-клеф. Ол материалистік Америкадағы өнер мен биліктің өзгеретін қарым-қатынасын зерттейді. Бұл тақырып екі жазушының – Фон Гумбольдт Флейшердің (шамалы дәрежеде Шварцтың өзінің бейнесі) және оның шәкірті Чарли Цитриннің (шамалы дәрежеде Беллоудың өзінің бейнесі) қарама-қарсы карьералары арқылы ашылады. Флейшер өнер арқылы американдық қоғамды жақсартуға ұмтылады, бірақ сәтсіздікке ұшырайды. Ал, Чарли Цитрин өзінің шығармалары арқылы, әсіресе Бродвейдегі пьесасы мен Флейшердің кейіпкері негізінде түсірілген Фон Тренк туралы фильм арқылы көп ақша табады. Кітаптағы тағы бір есімді тұлға – Риналдо Кантабиль, Чикаголық бандит, ол Цитринді күштеп дос болуға мәжбүрлеуге тырысады. Оның мансаптық кеңестері коммерциялыққа бағытталғандықтан, ол Цитриннің бұрынғы ұстазы Гумбольдт Флейшердің кеңестеріне қарама-қарсы келеді, ол өнердің тазалығын бағалайды.

Қабылдау

Гумбольдт сыйлығы 1976 жылы көркем әдебиет бойынша Пулитцер сыйлығын жеңіп алды, бұл Белоудың бұрынғы үш туындысы түрлі төрешілер алқаларынан ұсынылғаннан кейін алғашқысы болды. (Пулитцер сыйлығының финалистері 1980 жылға дейін ресми түрде анықталған жоқ.) Роман ішінде Гумбольдт, ал Цитрин де, сыйлықты "жалған газеттік жарнама сыйлығы, ол мошенниктер мен сауатсыз адамдар берген" деп айтады. Сыйлықты алғаннан кейін осы сипаттама туралы сұраққа Белоу күліп, сыйлықты "абыройлы үнсіздікпен" қабылдайтынын мәлімдеді. Кейбір сыншылар, соның ішінде Малкольм Брэдбери, осы романды орта ғасырдағы Америкада мәдениеттің коммерциялық құндылыққа ие болуының күшеюіне жасалған түсініктеме деп қарастырады. Кітаптың көп бөлігінде Белоу, Цитриннің аузы арқылы, руханият, поэзия және Америкадағы жетістік туралы ойларын талдайды. Альвин Кернан 1982 жылғы "Қиял кітапханасы" атты кітабында "Гумбольдт сыйлығы" туралы бөлімді қосып, романның романтизм әдебиетінің заманауи өмірге қатысты маңыздылығының азаюын көрсететінін айтты.