Кіріспе

Огайо штатының штаттық үйі – АҚШ-тың Огайо штатының штаттық үйі және үкімет орны. Грек тіршілігінің үлгісінде салынған бұл ғимарат Колумбус қаласының орталығындағы Капитолий алаңында орналасқан. Штаттық үйде Огайо штатының Бас Ассамблеясы, яғни Өкілдер палатасы мен Сенаты отырады. Сондай-ақ, онда штат губернаторының және штат аудиторының ресми кеңселерi орналасқан. 1839-1861 жылдар аралығында салынған бұл ғимарат – АҚШ-тағы ең көне әрі үздіксіз жұмыс істеп келе жатқан штаттық үйлердің бірі. Штаттық үйдің аумағында тағы екі ғимарат бар: Сот корпусы немесе Сенат ғимараты және Атриум. Бұл үш ғимарат бірлесіп Огайо штатының штаттық үйі деп аталады. Ғимараттың ерекше архитектурасы оған бірнеше маңызды аталымдар берді, соның ішінде Ұлттық тарихи ескерткіш мәртебесі. Жыл сайын шамамен 500 000 адам бұл ғимаратты тамашалауға келеді. Сол жылы қабылданған заңда жаңа штат астанасы "штаттың орталық бөлігіне жақын, 64 шақырымнан аспайтын қашықтықта" орналасуы тиіс екені көрсетілген. Штат басшылары астананы штаттың орталығына жақындатып, оны қолжетімді ету үшін үнемі қысым көрсетіп отырды. Жер иелері екі учаскені штатқа сыйға беруге және аймақты дамытуға, құрылыстар салуға 50 000 долларға дейін жұмсауға дайын екендерін білдірді. Бір аптадан кейін, қызу пікірталас барысында заң шығарушы орган жаңа қаланың атын Колумбус деп атауды шешті. Келесі айларда жаңа қаланың жоспары жасалып, төртбұрышты тор түрінде салынды.

Дизайн және құрылыс

1838 жылы Огайо штатының үкіметі жаңа Штаттық үйдің дизайнын іріктеу үшін конкурс жариялады. Бұл стратегия сол кезде сирек емес еді, себебі АҚШ Капитолийі сияқты маңызды мемлекеттік ғимараттар да осындай жарыстардың нәтижесінде бой көтерген. Жер шамасы алпысқа жуық өтініштерден үш жеңімпаз таңдалды: бірінші жүлде Синциннати қаласының тұрғыны Генри Уолтерге, екінші жүлде Нью-Йорк қаласының тұрғыны Мартин Томпсонға, ал үшінші жүлде де Нью-Йорк қаласының тұрғыны, суретші Томас Коулға бұйырды. Алайда, жеңімпаздарды таңдауға жауапты ұйымдастыру комиссиясы құрылыс жобасы бойынша бір келісімге келе алмады. 1839 жылдың 4 шілдесінде негізгі тас қаланған кезде комиссия әлі де түпкілікті жобаны әзірлемеген еді. Нью-Йорк архитектор Александр Джексон Дэвиспен кеңесу нәтижесінде үш жеңімпаздың негізгі ерекшеліктері біріктірілген композиттік дизайн жасалды, бірақ ол тым қымбат деп танылды. Жаңа Капитолийдің құрылысын бақылауға жобалау конкурсының бірінші орын иегері Генри Уолтер тағайындалды және ол үшінші орын иегері Томас Коулдың дизайнына негізделген тағы бір композиттік жоба бойынша жұмыс істей бастады. Коулдың комиссарлардың бірі, Стьюбенвилл қаласынан келген Уильям Адамспен жеке достығы болды. Коулдың сіңілі баласы Уильям Генри Бейлес, Стьюбенвиллдің тумасы, Александр Джексон Дэвистің кеңсесінде шәкірт болды. Ғимараттың негізі мен төменгі қабатына жұмыстар жаңа ғана басталғанда, Штаттық үй жобасы көптеген қиындықтарға тап болды. Огайо штатының ресми астанасы Колумб қаласын белгілеген заңның мерзімі аяқталуға жақын еді. Үкімет ішіндегі түрлі топтар Капитолийді басқа қалаға көшіру мәселесін талқылағанда, Штаттық үйдің құрылысы тоқтатылды. Ашық қазбалар топырақпен толтырылып, Капитолий алаңы мал жайылымына айналды. 1848 жылдың ақпанына дейін Штаттық үй назарсыз қалды, содан кейін Уильям Рассел Вест пен Цинциннати қаласының Дж.О. Сойері жобаның сәулетшілері және бас қадағалаушылары болып тағайындалды. Сол жылдың мамыр айында құрылыс қайта басталды. Колумбуста холера эпидемиясы басталып, тұрғындардың көп бөлігі ауылға қашуға мәжбүр болды. Эпидемия басылғаннан кейін Штаттық үйдің құрылысы жалғасты, бірақ Огайоның суық қыстарында жұмыс уақытылы тоқтатылды. Әртүрлі архитекторлардың жоспарларын салыстыра отырып, ең айқын өзгеріс және аяқталған ғимаратта сақталған өзгеріс – Вест пен Сойердің ғимарат үшін барлық алдыңғы дизайнерлер ұсынған дөңгелек күмбезді алып тастап, оны төменгі конустық шатырмен алмастырғаны екені анық көрінеді. 1852 жылы екі қабатты ескі Капитолий ғимаратын өрт жалмап, мемлекеттік кеңселер Колумбтың әртүрлі ғимараттарына көшірілуге мәжбүр болды, бұл Штаттық үй жобасын аяқтауға жаңа себеп болды. Кейбіреулер өрт сөндіруге қатысты күдік білдірсе де, өрттің нақты себебі бүгінгі күнге дейін құпия болып қала береді. 1854 жылы Штаттық үйдің сыртқы құрылысы аяқталуға жақын болғанда, ғимараттың ішкі дизайнын және құрылысын бақылау үшін Колумб архитектор Натаниэль Келли жалданады. Оның басты міндеттерінің бірі ғимаратты жылыту және желдету жүйесімен қамтамасыз ету болды, бұл мәселе бұрын қарастырылмаған еді. Жаңа бумен жылыту жүйесі құрылды, жылытылған ауа Келли "ауа канализациясы" деп атаған кірпіштен жасалған кішкентай жолдар арқылы ғимараттың әртүрлі қабаттарына таратылды. 1857 жылдың 7 қаңтарында жаңа Штаттық үйдің есігі салтанатты түрде ашылды, көп ұзамай Огайо штатының Бас ассамблеясы жаңа палаталарында жиналды. Ғимараттың көп бөлігі аяқталды, бірақ ротонда аяқталмай қалды. Жұмыстардың өтуі жақсы болғанымен, үкімет шенеуніктері Келлидің жұмыс әдістері мен эстетикалық таңдауларына наразылық білдірді. Сол кезде Цинциннатиде тұратын белгілі архитектор Айша Роджерс Штаттық үйдің құрылысының соңғы кезеңдерін қадағалау үшін шақырылды. Өзінің қызметінің барысында Роджерс ғимараттың ішкі бөлігін аяқтауды қадағалады және ерекше ротонда мен оның үстіндегі куполаның жұмысын үйлестірді. Ғимараттың ең ерекше сыртқы ерекшеліктерінің бірі – көптеген адамдар күмбезді күтетін куполаның үстіндегі төменгі конустық шатыр. Штаттық үйдің құрылысын бастаудан аяқтауға дейінгі ұзақ кезеңде "аяқталған" дизайны көп рет өзгерді, ал түрлі ұсыныстарда ғимараттың үстінде дөңгелек күмбез болған. Роджерс күмбезді пайдаланбау туралы шешім қабылдағанда, Вест пен Сойер архитекторларының жобалау схемасына оралды. Нәтижесінде, ғимарат төменгі конустық шатырмен аяқталды, кейбір сыншылар оны "қытайлық шляпа" деп атайтын. Капитолий алаңының құрылысы, оның ғимараттары, аумағы және ландшафты 1861 жылы аяқталды.

Өзгерістер мен кеңейту

Огайо штатының мемлекеттік басқару функциясы өзгеріп, кеңейген сайын, Огайо штатының әкімшілік үйінде өзгерістер мен кеңейтулер болды. Бастапқыда ғимарат мемлекеттік басқарудың барлық салалары үшін басты орын болды. Кеңселер мен жұмыс бөлмелерінің саны артқан сайын, үлкен кеңістіктер кішігірім аймақтарға бөлінді. Ең айқын мысал – ғимараттың ішкі бөлігінде орналасқан төрт ашық алаңның кеңселерге айналуы. Бұл ашық алаңдар ғимараттың ең жоғарғы қабатынан ең төменгі қабатына дейін созылып, ғимараттың ішкі бөлігіне жарық пен таза ауа кіргізу үшін арналған еді. Электр жарығының пайда болуы және кеңістік қажеттілігі салдарынан, осы үлкен ашық алаңдар кеңселерге айналды. 1989 жылға қарай ғимараттағы бастапқы елу төрт бөлме 317 бөлмеге дейін көбейді. 1901 жылы, үлкен тығырылысқа тап болғандықтан, бірнеше өзгерістер қарастырылды, соның ішінде Вашингтондағы ұлттық Капитолий ғимаратына ұқсайтын жаңа әкімшілік үй салу мәселесі де талқыланды. Бірақ, жоғары құнына байланысты, Огайо Жоғарғы Соты Капитолий алаңының шығыс жағындағы жеке ғимаратқа көшірілді, сондай-ақ сотқа өз ғимаратының мәртебесі берілді. Жаңа ғимарат, «Сот корпусы» деп аталды, Штат үйі сияқты Колумб әк тасынан салынды. Сыртқы пішіні неоклассикалық стильде болса, ішкі кеңістіктері, әсіресе үлкен орталық баспалдақ, сәнді өнер стилінде жасалған. Ғимараттың құрылысын Цинциннати сәулетшісі Сэмюэл Ханнафорд жүзеге асырды және ол екі жылда 375 000 долларға аяқталды. Салыстыру үшін, Штат үйінің құрылысы басталып, аяқталуына 22 жыл кетті және шамамен 1,3 миллион долларға бағаланды. Құрылыс аяқталу мерзімі мен құнындағы айырмашылық ғимараттардың салыну әдісіндегі ерекшеліктерді көрсетеді. Штат үйі қамалға немесе соборға ұқсас, оның қабырғалары қалың тастан тұрғызылған. Ал «Сот корпусы» металл арқалықтары бар заманауи ғимарат болды және электр жарығын пайдалану үшін жоспарланған. Ғимарат өзінің көптеген бастапқы шамдарын сақтап қалды, ал Штат үйіндегі шамдар 1890 жылдары электр құралдарына орын беру үшін алынып тасталған газ шамдарының көшірмелері. 1933 жылғы «Өндірістің ғасыры» халықаралық көрмесінде (Чикаго әлемдік көрмесі) Огайо штатының көрмесі үшін суретші Уильям Марк Янг салған қабырға суреттері кейіннен осы ғимаратқа көшірілді.

Қалпына келтіру

Екі ғимарат көп адамға толып, қарқынды пайдалану мен тиісті күтімнің болмауынан зақымдануы анық байқалды. Екі ғимарат та, олардың бірін немесе екеуін бұзу немесе түбегейлі қайта жаңарту туралы ұсыныстарға қарамастан, сақталып қалды. 1989 жылы ғимараттарды құрылысшыларының алғашқы ойынша қайта жаңарту және оларды пайдалы, іс жүзіндегі мемлекеттік ғимараттарға айналдыру үшін ірі жоба басталды. Мүмкіндігінше, ғимаратқа қайта орнату үшін түпнұсқа жиһаз ізделіп, кілемдер мен шамдар сияқты ұзақ бұрын жоғалып кеткен заттардың заманауи көшірмелері жасалды. Өкілдер палатасы мен Сенаттағы ірі шамдар Вермонт штатының ғимаратында сақталған сол дәуірге тән шамдардың үлгісімен жасалды, ол да сол кезде қайта жаңартылып жатқан еді. Қайта жаңарту жобасы нәтижесінде Капитолий алаңына үшінші ғимарат қосылды. Мемлекеттік ғимаратты Сот корпусымен байланыстыратын Атриум 1993 жылы аяқталды. Жаңартудан кейін Сот корпусы Сенат ғимаратына айналды.

Сипаттама

Огайо штатының штаттық үйі Капитолий алаңында орналасқан, бұл жер төрт көрнекті жер иесінің сыйлаған жері. Штаттық үйінің іргетасы 5 метр тереңдікте салынған, ал ауыр еңбекке сотталған тұтқындар оның құрылысына біршама көмектескен. Штаттық үйдің басты есігінен кіре берісте грек дорикалық стиліндегі колонналар бар, олар Колумбус әктасынан жасалған, ол Scioto өзенінің батыс жағалауынан қазылып алынған. Кең және төменгі орталық фронтон терезелі барабанды қолдайды, ол купол деп аталады, оның ішінде ішкі ротонданы жарықтандыратын окулус орналасқан. Көптеген АҚШ штаттық капитолий ғимараттарынан айырмашылығы, Огайо штатының штаттық үйі АҚШ капитолийінің архитектурасына көп қарыз емес. Ол АҚШ капитолийі қазіргі түріне дейін кеңейтілгенге дейін жобаланып, салынған, соның ішінде көптеген АҚШ штаттық капитолий ғимараттарында көшірілген үлкен ақ күмбез. Огайо штатының штаттық үйі грек жаңарту стилінің көрнекті үлгісі деп есептеледі. Ол бір ғимараттың көшірмесі емес, грек көздерінен алынған стильдік элементтердің қазіргі заманғы қажеттіліктермен және функциялармен үйлесімді біріктірілген комбинациясы. Купол шамамен б.з.д. 360 жылы салынған дөңгелек храм – Дельфидегі Толосқа тікелей байланысты. Афинадағы Парфенон да ықпал еткен. Ежелгі грек ғимараттарында терезелер болмаған, бірақ олар грек жаңартуының маңызды бөлігі болды, себебі электр жарығының болмауынан күн сәулесі жарықтың басты көзі болған. Ғимараттың бірінші қабатында губернатордың, вице-губернатордың, қазынашының және аудитордың салтанатты кеңселерi орналасқан. Губернатордың жұмыс кеңсесін Верн Рифф атындағы үкімет және өнер орталығына, штаттық үйдің қарсы бетіне көшіру бастапқыда тарихи ғимаратта кең ауқымды қалпына келтіру және жаңарту жұмыстары жүргізіліп жатқанда уақытша шара болды. Жоба аяқталғаннан кейін губернатор Джордж Войнович үлкен, заманауи кеңістікті артық көрді және штаттық үй кеңсесіне тек қана ресми шаралар үшін оралды. Войновичтің ізбасары Боб Тафт тарихи губернатор кеңсесін бұрынғы губернатор Джон Касич сияқты ұқсас тәсілмен пайдаланды. Алайда, Касичтің тікелей алдыңғы ілеспесі Тед Стрикленд штаттық үй кеңсесін тұрақты түрде пайдаланды. Стрикленд губернатордың заң шығарушы органмен бір ғимаратта болуын үкімет бөлімдерінің бір-бірімен қарым-қатынасының символдық және практикалық мысалы деп есептеді. Стрикленд сияқты, қазіргі губернатор Майк ДеВайн штаттық үй кеңсесін тұрақты түрде пайдаланады, бірақ оның кеңсесі Рифф орталығында орналасқан. Огайо штатының Бас Ассамблеясының залдары екінші қабатта орналасқан. Сыртқы түрі бастапқы көрінісіне ұқсас болғанымен, бөлмелер көптеген жағынан жаңартылған. Қазіргі заманғы ақпараттық және коммуникациялық мүмкіндіктер қосылған. Штаттық үйді Сенат ғимаратымен байланыстыратын Атриум үлкен ашық кеңістік болып табылады, онда үкіметтік шаралар мен рәсімдер, сондай-ақ түрлі кездесулер мен іс-шаралар өтеді. Ол екі іргелес ғимарат сияқты әктастан салынған. Ғимараттың кеңселерi мен залдарында губернаторлар мен вице-губернаторлардың көптеген портреттері сақталған, ал қоғамдық орындарда мемлекетке немесе ұлтқа маңызды тұлғаларды немесе оқиғаларды бейнелейтін бірнеше ірі көркем туындылар бар. Огайо суретшісі Говард Чандлер Кристи Гринвилл келісімінің қол қоюын бейнелейтін екі картинамен, штат тарихындағы маңызды оқиғамен және Огайоның басқа бір тумасы, Томас Эдисонға құрмет көрсететін картинамен ұсынылған. Президент Авраам Линкольн ғимаратқа үш рет келген, ал оның өлімінен кейін орнатылған үлкен мрамордан жасалған бюст оны еске алады, сонымен қатар Виксбургтегі одақтың жеңісін көрсетеді. Штаттық үйдің ротондасының едені шамамен 5000 мрамордан жасалған бөліктен тұрады, олардың барлығы қолмен кесіліп, орнатылған. Еденнің ортасындағы сурет АҚШ-тың дамуын көрсетеді: ортадағы 13 тас бастапқы колонияларды бейнелейді; үш сақина ұлтты кеңейткен аумақтарды көрсетеді; сақиналарды қоршаған 32 нүктесі бар жұлдыз жарылысы, еден төселген кезде одақтағы штаттардың әрқайсысы үшін; ал бүкіл суретті қоршаған сұр жолақ АҚШ Конституциясын білдіреді.

Огайо тұрғындары ғарышқа

Огайолықтар ғарышта – Уильям Д. Хинштің Огайода туған астронавттарға, оның ішінде Джон Гленн, Нил Армстронг, Джим Ловелл, Джудит Ресник және Джин Кранцқа құрмет көрсету үшін салған майлы суреті. Ол Капитолий алаңын тексеру және кеңес беру кеңесінің тапсырысымен Огайолықтардың ғарыш зерттеулеріндегі жетістіктерін құрметтеу мақсатында жасалды. Ол штаттық үйдің ротондасына орнатылған. Райт ағайындарының суреті ілінгеннен бері шамамен 70 жылдан астам уақыттан бері штаттық үйдің ротондасына орнатылған алғашқы картина. Онда Огайо штатының 26 астронавтының төртеуі, олардың маңызды жетістіктері үшін таңдалған: Жерді айналған алғашқы американдық Джон Гленн; «Аполлон-11» ғарыш кемесімен Айға аяқ басқан алғашқы адам Нил Армстронг; «Аполлон-8» (Айға жетіп, оның орбитасына шыққан алғашқы адамдар) және «Аполлон-13» сияқты төрт ғарыш сапарына қатысқан алғашқы астронавт Джеймс Джим Ловелл; және NASA ғарыш сапарларына жіберілген алғашқы әйелдердің бірі Джудит Джуди Ресник. Суретте сондай-ақ Огайо штатының Толедо қаласынан шыққан NASA ұшу директоры Джин Кранц бейнеленген. Джин Кранц ғарышқа ұшуды мүмкін еткен барлық адамдарды символдайды.

Күмбез

Мемлекеттік ғимараттың үсті екі қабатты күмбезбен жабылған, оның биіктігі 70 фут, ені 64 фут. Күмбез айналағы қаланы тамашалауға арналған бақылау алаңы ретінде қызмет етеді. Бұл кеңістік мемлекеттік ғимараттың сақталған, жаңартылмаған жалғыз бөлігі. Бүгінгі таңда экскурсиялар тек арнайы сұраныс бойынша ғана ұйымдастырылады. Келушілер дәстүр бойынша күмбездің қабырғаларына қолтаңба қалдырады, ең ескісінде "Дж. Кук 1870" деп жазылған.

Мұражай

Огайо штатының заң шығарушы органы мен губернатор кеңсесінің жұмысын атқаратын, сонымен қатар мұражай ретінде де қызмет ететін штаттық ғимараты бар. 2007 және 2008 жылдары шамамен 70 000 адам ғимаратқа ұйымдастырылған экскурсияларға қатысты. Экскурсиялар, көрмелер және басқа да қоғамдық білім беру шараларын Огайо штатының мемлекеттік үйінің білім беру орталығы ұйымдастырады. Бұл – Капитолий алаңын тексеру және кеңес беру кеңесі қаржыландыратын және штаттық қызметкерлері бар бейтарап ұйым. Ғимарат ашық күндері экскурсиялар тегін ұсынылады. Кездейсоқ келушілер, туристер немесе шағын топтар үшін экскурсиялар аптаның жеті күні сағат сайын өткізіледі, ал оннан астам адамнан тұратын топтар жұмыс күндері сағат 9:30 мен 15:15 аралығында кез келген уақытта экскурсияға жазыла алады. Огайо штатының мемлекеттік үйінің білім беру орталығының қызметкерлеріне 90-нан астам ерікті көмек көрсетеді. Экскурсия мазмұны әр топтың жас ерекшеліктері мен қызығушылық деңгейіне қарай бейімделе алады. Саяхатшылардың ең көп саны – төртінші сынып оқушылары, олар мектепте мемлекеттік тарих пен үкіметтік процестерді оқып жатыр. Бірақ саяси процестер, Огайо президенттерінің тарихы және өнер мен сәулетке арналған экскурсиялар да қолжетімді. Огайо штатының мемлекеттік үйіндегі ең танымал экскурсиялық бағдарламалардың бірі – «Тарих порталдары» аталды, ол ғимаратты штат тарихының кейіпкерлерін таныстыру үшін сахна ретінде пайдаланды. Экскурсиялық топ ғимарат бойымен жүргенде, өткеннің белгілі тұлғаларын сомдайтын тарихи қайраткерлермен кездеседі. Сонымен қатар, ғимараттың бірінші тірегінде Авраам Линкольн президенттікке үміткер болғанға дейін ғимараттың алдында сөз сөйлеген жерін көрсететін ескерткіш тақта орнатылған.