Кіріспе

Шотландияның Солтүстік-Батыс таулы аймағындағы аймақ – Шотландиядағы Батыс Росс аймағындағы орналасқан жер. Еуропадағы ең төмен халық тығыздығының бірі осында, шамамен 1,6 адам 1 км² жерге шаққанда, олардың көп бөлігі аймақтың жағалау бойындағы шағын шаруа қосымша шаруашылықтарында тұрады. Аймақ таулары мен жағалауының көркемдігімен, сондай-ақ бай жануарлар дүниесімен әйгілі. Бұл танымал туристік орын, жыл сайын шамамен 70 000 келушіні қабылдайды. Туризм аймақтың экономикалық белсенділігінің маңызды бөлігін құрайды және барлық жұмыс орындарының 35% -ын қамтиды. Батыс Росс аймағының көп бөлігі ұлттық көркемдік аймақ ретінде белгіленген, Шотландиядағы ерекше көрікті жерлерді анықтау және оларды тиімсіз құрылыстардан қорғау мақсатында құрылған 40 аймақтың бірі. Көрнекті орындарға Лох-Мари, Инверве бағы, Корришалох шатқалы, Глен Дочерти және Белах-на-Ба кіреді. 2016 жылдың сәуір айында Батыс Росс ЮНЕСКО-ның «Адам және биосфера» (MAB) бағдарламасы бойынша биосфералық қорық деп жарияланды.

Геология

Вестер Росс геологиясы негізінен Торридон құмтастары мен Льюизиан гнейсінен құралған. Екіншісі Прекамбрий кезеңінде қалыптасқан және Шотландияда кездесетін ең ежелгі тау жынысы болып табылады;

География

Вестер-Росс өзінің тамаша тау пейзаждарымен, әсіресе Бейн-Эйге және Лиатх сияқты шыңдарды қамтитын Торридон тауларымен кеңінен танымал. Вестер-Росс аймағындағы басқа да ерекше "Торридондық" шыңдарға Ан Тилах және Слиох жатады. Аймақтағы көптеген маңызды жолдар Истер-Росс аймағының халық тығыз қоныстанған жерлерінен басталып, батыс жағалауындағы елді мекендерді Инвернесспен байланыстырады. Одан аз маңызды жолдар осы шығыс-батыс бағыттарын байланыстырып, Кайл-оф-Лохалш пен Уллапул арасында жағалау бойымен солтүстік-оңтүстік бағытты құрайды. Бұл бағыт туристерге Вестер-Росс жағалау жолы (Wester Ross Coastal Trail) ретінде ұсынылады, сонымен қатар Солтүстік жағалаудың 500 туристік маршрутының бір бөлігі болып табылады. Вестер-Ростағы жалғыз теміржол желісі – Кайл-оф-Лохалш желісі, оны ScotRail компаниясы басқарады және аймақтың оңтүстік бөлігін Инвернесспен байланыстырады. Желіде күніне төрт пойыз қатынайды, олар Ашнашин, Ашнашелах, Страткаррон, Аттадейл, Стромферри, Дункрейг, Плоктон және Дюиринш станцияларында тоқтап, Кайл-оф-Лохалшта аяқталады.

Климат

Солтүстік Батыс Росс 57,2° және 58,0° аралығындағы ендікте орналасқан болғанымен, Гольфстримның ықпалынан туындаған салыстырмалы түрде жұмсақ теңіз климатына (Кёппен Cfb) ие. Төмендегі кестелер аймақтағы үш орналасқан жерге қатысты деректерді ұсынады: Пулвеве жанындағы жағалауда орналасқан Аултбеа; Лох-Маридің басындағы құрлық ішінде орналасқан Кинлочеве; және теңіз деңгейінен 600 метр биіктікте орналасқан Беалах-на-Ба тауының шыңы.

Тарих

Вестер Роста бірнеше жерде мезолиттік дәуірдегі қоныс іздері табылды, оның ішінде Редпойнт пен Шильдейг кіреді. Applecross түбегіндегі Sand орнындағы мезолиттік үңгір мен қабықша жинағының қазбалары сүйек, тас және мүйізден жасалған түрлі құралдарды, сондай-ақ құрал жасау және тағам дайындау қалдықтарын ашты. Мезолиттік халық көшпенді тіршілік еткен, ал тұрақты елді мекендер алғаш рет неолит дәуірінде, егіншілік үшін жер ашу мақсатында ағаштар кесілген кезде пайда болды. Бұл аймақты пиктілер соңғы антик дәуірде мекендеген, ал 7 ғасырға қарай христиан діні кең тараған. 8 ғасырдан бастап Вестер Росс, Шотландияның батыс жағалауының көп бөлігімен бірге, викингтердің билігіне көшті. Орналасқан жерлердің аттарынан мәлім болады, викингтер кездескен жерлерде пикті тілі толығымен ығыстырылған, көптеген атаулар викингтерден бұрынғы емес, орта ғасырлық деп саналады. Шотландияның батысында викингтердің ықпалы азайғаннан кейін, Ларгс шайқасында жеңілгеннен соң, аралдардың жартылай тәуелсіз билеушілері 15 ғасырға дейін батыс жағалауын бақылап тұрды, содан кейін Шотландия тәжі аймаққа бақылауын бекіте алды. 18 ғасырда клан құрылымы ыдырауға бастады, себебі клан басшылары өздерін жер иелері ретінде қарастырды, ал шағын шаруалар жер иесі оларды шығарып тастағысы келген жағдайда заңды қорғанысқа ие болмады. 18 және 19 ғасырлардың соңындағы «Таулы аймақтарды тазалау» (Highland Clearances) кезінде шаруалар күштеп көшіріліп, «крофтерлерге» айналдырылды – бұл жүйеде олардың еңбегі жер иелерінің қажеттілігіне қарай қолжетімді болды: олар ең алдымен жұмысшы, содан кейін ғана шаруа болатын. Крофтерлер балық аулау (Уллапул, Вестер Ростың солтүстігінде, 1780-90 жылдары британдық Балық аулау қоғамымен салынған) және кельп жинау және өңдеу сияқты салаларда жұмыс істеді. Тазалаудың кейінгі кезеңдерінде, бастапқыда өнеркәсіптік кәсіпорындар болған, жерді қой шаруашылығы үшін, кейін бұғы ормандары үшін тазалауға айналды. Осы кезде үйлерінен қуылғандар үшін эмиграция көбінесе жалғыз мүмкіндік болды. «Таулы аймақтар лигасының» (Highland Land League) және қоғамдық пікірдің қысымымен жағдайды зерттеу үшін бірқатар тергеулер жүргізілді, нәтижесінде 1886 жылғы «Крофтерлердің иелігі» (Crofters' Holdings (Scotland) Act) заңы қабылданды, ол крофтерлерге иелік ету құқығын беріп, тазалауды тоқтатты. Алайда, заң ірі меншіктерді бөлмеді, және Вестер Росс негізінен ірі жеке меншіктерден тұрады.

Қоршаған орта

Вестер Роста теңіз және жағалау ортасынан бастап теңіз деңгейінен 1000 м-ден астам биіктіктегі тау шаңырауларына дейін алуан түрлі тіршілік орындары бар. Аймақ Уотсон вице-округтарының бірін құрайды, бұл Британ аралдарында биологиялық тіркеу және басқа да ғылыми деректерді жинау үшін қолданылатын географиялық бөліністер. Жағалауы көбінесе тік жарлардан және бадырақ пен теңіз шөптерімен жабылған тасты жағалаулардан тұрады. Бұл жарлар пуффиндер, фулмарлар, киттивактар, бритвилер, гагарлар, қара гагарлар, корморандар және шағатайлар сияқты көптеген теңіз құстарына мекенжай болып табылады, ал тас аралдар мен жартастар порттық етегінің маңызды ортасы болып табылады. Сонымен қатар, жағажайлар мен құмды төбелер де бар: әсіресе Ачнахейрд құмды төбелерінде Шотландияда басқа еш жерде кездеспейтін үш өсімдік түрі (жапырақгүл, құмдық шымшық, төселген бриум және теңіз бриумы) өседі. Вестер Роста Шотландияның батыс бөлігінің басқа аймақтарымен салыстырғанда макаир өте аз. Лох-Каррон әлемдегі ең ірі жалынды қабыршақтардың орны. Вестер Росс өзендері мен көлдері Атлантикалық лосось пен теңіз алабұғасының маңызды популяциясын қамтамасыз етеді, бірақ соңғы жылдары ересек балықтардың саны азайды. Таза, жылдам ағысы бар өзендердің қиыршық тасты төбелерінде тұщы су жемшөптері тіршілік етеді: ластану, тіршілік ортасының өзгеруі және жемшөптерді аулау салдарынан олардың саны бүкіл Еуропада азайды, ал Вестер Росс популяциясы қазір халықаралық маңызы бар. Көлдерде де қара мойынды суға батып жүзушілердің халықаралық маңызы бар шоғырлары кездеседі, олар Вестер Ростағы таралу аймағының оңтүстік шекарасында орналасқан. Лосось пен форельден басқа, көптеген көлдерде арктикалық шабақ та кездеседі. Әлемде сирек кездесетін шұңқырлы мекендер Вестер Роста кең таралған. Шұңқырлар шпагнум мохтарынан тұратын жамылғылы батпақтармен сипатталады және алтын құс, көк шұбар және дунлин сияқты көбейетін құстармен қатар, қызыл шұбардың тұрақты популяциясына ие. Вестер Росс тауларының шаңырауларында альпі және субальпі шөптесіндері, бауыр, лишай және альпі аюы, жужуп, қарақұмық және қызыл жеміс сияқты жантай бұталары өседі. Бейн-Эйге Ұлыбританияда Солтүстік шыршаның жалғыз белгілі орны және әлемдегі белгілі популяцияның 75% құрайды. Вестер Росс таулы аймақтарындағы құс түрлеріне алтын бүркіт пен сұңқар сияқты жыртқыш құстармен қатар, птармиган, дотчертель және қар бағдары кіреді. Ақ құйрықты бүркіттер 1990 жылдары Вестер Россқа қайта енгізілді, 1993 және 1998 жылдар аралығында 58 құс босатылды. Бұл Шотландияға ақ құйрықты бүркіттерді қайта енгізудің екінші кезеңі болды, 1975-1985 жылдар аралығында Рум аралында 82 құс босатылды. 2014 жылғы мәліметтер бойынша, Шотландияның батыс жағалауында 98 көбейтілген жұп мекендейтін болжанып отыр.

Қорғау атаулары

Wester Ross ұлттық көрікті аймағы 1635 км² ауылдық және теңіздік кеңістікті қамтиды және жер ауданы бойынша ұлттық көрікті аймақтардың ең ірісі болып табылады (1439 км²). Ол оңтүстіктегі Кишорн көлінен солтүстіктегі Кіші Брум көліне дейін созылады. Wester Ross-тың бір бөлігін қамтитын тағы екі ұлттық көрікті аймақ (NSA) бар: Kintail NSA және Assynt Coigach NSA-ның Coigach бөлігі. Wester Ross 2016 жылдың сәуір айында Биосфералық қорық деп жарияланды. Белгіленген аймақ үш аймаққа бөлінген: 53 км² негізгі аймақ, Бейн Эйге және Лох Маре аралдары ұлттық табиғи қорығы және Коилль Мхор ерекше қорғалатын аймағымен шектесетін екі қорғалған нысанмен сәйкес келеді. Бұл екі нысанды қоршаған 138 км² буферлік аймақ, соның ішінде Шотландия Ұлттық сенімінің Балмакара мүлігінің барлық аумағы кіреді. 5108 км² аумақты қамтитын Көшіс аймағы, ол Батыс Росс-тың қалған бөлігін қамтиды (соның ішінде 955 км² теңіз). Wester Ross-тың шамамен 20%-ы Ерекше ғылыми қызығушылық тудыратын нысан (SSSI) статусы арқылы заңмен қорғалады. 2014 жылы Батыс Росс-тың солтүстік бөлігіндегі (Рубха Реидтен Когиахқа дейін) жағалау сулары Табиғатты қорғау теңіз қорғалатын аймағы (NCMPA) деп жарияланды.

Танымал мәдениетте

Вестер Росс The Proclaimers тобының "Letter from America" және North Sea Gas тобының "Kishorn Commandos" әндерінің мәтінінде айтылады, олар Кишорндағы Ниниан орталық платформасындағы құрылысшылардың қаһарлы өмір салтын көрсетеді. Көптеген басқа әндер де Вестер-Росстың аймақтары, географиялық ерекшеліктері және ауылдары туралы айтады немесе олардың аттарымен аталады, әсіресе Лох-Мари аралдары, оны Калум Кеннеди сияқты көптеген әртістер жазған. "Жұлдызды шаң" және "Бүркіт" фильмдерінің көптеген ашық көріністері Вестер-Росста түсірілді. Плоктон "Викер Мэн" фильмінде сержант Нил Хоуидің Саммерайлға келгенін көрсететін кадрларға пайдаланылды. 2014 жылғы Дэвид Теннант, Розамунд Пайк және Билли Коннолли ойнаған "Қасымыздағы демалыста не істедік" фильмі Вестер-Росста түсірілді, онда Салмон жағажайы мен Редпойнт көрсетілген. Вестер Росс – Джон Бьюкеннің кітабындағы Джон Макнабтың басты оқиғаларының орын алған жері. Америкалық жазушы Джордж Р. Р. Мартин өзінің "Мұз және от әні" атты эпикалық фантастикалық франшизасындағы ойдан шығарылған құрлыққа Вестер Росс атын берген.