Кіріспе

Натаниел Хоторнның қысқа әңгімесі "Туған белгі" - американдық автор Натаниел Хоторнның қысқа әңгімесі. Бұл әңгіме адамның мінсіздікке деген құштарлығын зерттейді. Ол алғаш рет 1843 жылғы наурыз айындағы "Пионер" басылымында жарияланған, содан кейін 1846 жылы жарық көрген Хоторнның қысқа әңгімелер жинағы "Ескі үйден мүктер" кітабында жарық көрген.

Сюжеттің қысқаша мазмұны

Айлмер – керемет және танымал ғалым мен философ, ол өзінің мансабы мен тәжірибелерінен бас тартып, әдемі Георгианаға үйленеді (оның бетіндегі қол пішінді кішкентай қызыл туа біткен дағынан басқа, денесі мінсіз). Оқиға дамыған сайын, Айлмер Георгиананың бетіндегі туа біткен даққа еліксіз қызығушылық танытады. Бір түні ол әйелінің бетінен туа біткен дақты алып тастау армандайды (алмадан қабық сыпырғандай), содан кейін дақтың терең екенін түсініп, оны жүрегіне дейін кесіп тастауға тырысады. Георгиана оның ұйқыда сөйлегенінің мағынасын сұрағанға дейін ол бұл арманды есіне алмайды. Арманының мән-жайларын еске түсіргенде, Георгиана оны көрген кездегі Айлмердің үрейі мен қайғысына шыдағаннан гөрі, бетіндегі туа біткен дақты жою тәуекелін қабылдауға дайын екенін жариялайды. Келесі күні Айлмер ойланып, Георгиананы зертханасы орналасқан пәтерге алып апарады. Ол Георгиананы жұбатуға тырысып оған қарайды, бірақ оның мінсіздігін көріп, қақтарып кетеді; Айлмердің реакциясы оның есінен айырылуына себеп болады. Ол оянғанда, оған жылылықпен қарайды және ғылыми қоспаларымен жұбатады, бірақ оның суретін салуға тырысқанда, суретте тек туа біткен дағы ғана анық көрінеді, бұл оның оған деген жек көруін көрсетеді. Ол тағы да бірнеше тәжірибе жасап, жетістіктерін айтады, бірақ оның қалай сезініп жатқанын сұрағанда, Георгиана Айлмердің оның білімі мен келісімінсіз оған тәжірибе жасап жатқанына күдіктенеді. Бір күні ол оның зертханасына кіріп кетеді, оны көргеннен кейін Айлмер оған сенбегенін айыптайды және бөлмеде оның туа біткен дағының болуы оның күш-жігерін тоқтатады дейді. Ол оған толық сенім артатынын білдіреді, бірақ одан тәжірибелері туралы хабарлауын талап етеді. Ол келіседі және қазіргі тәжірибесінің туа біткен дақты жоюдың соңғы әрекеті екенін айтады, ал Георгиана оған қандай қауіп төндіргеніне қарамастан, дәріні қабылдауға уәде береді. Бір уақыттан кейін Айлмер оған дәрі әкеледі және бірнеше тамшымен ауру өсімдікті қайта жандандырып, оның тиімділігін көрсетеді. Күйеуіне сену үшін дәлелдің қажеті жоқ екенін айтқан Георгиана қоспаны ішіп, дереу ұйықтап қалады. Айлмер оның туа біткен дағы біртіндеп жоғала бастағанын көріп, қуанышпен бақылайды. Дақ дерлік жойылғанда, Георгиана оянып, айнадағы бейнесін көреді, туа біткен дағы мүлдем жоқ. Ол күлімсірейді, бірақ содан кейін Айлмерге өліп жатқанын айтады. Туа біткен дағы толық жойылғаннан кейін, Георгиана қайтыс болады.

Жариялану тарихы

"Туған белгі" алғаш рет 1843 жылдың наурыз айында Бостон қаласындағы, қысқа ғұмырлы "Пионер" журналының санында жарияланды. Сол айдың өзінде ол Нью-Йорктегі "The Pathfinder" журналында да жарық көрді, ал кейіннен 1846 жылы "Ескі үйдің ескі мүшелерінен алынған мүктер" жинағына енгізілді.

Талдау

Хоторнның "Олд Мэнс" қаласында өмір сүрген кезінде жазған көптеген әңгімелері сияқты, "Туған белгі" жыныстық қатынастардың психологиялық әсерін талқылайды. Айлмерге туған белгі некеден кейін ғана мәселе болып табылады, ол оны кенеттен жыныстық тұрғыдан қарастырады: "кейде анық көрінеді, кейде жоғалады, кейде қайтадан шыға келіп, әрбір сезім толқынымен жылтырайды". Хоторн София Пибодиге үйленгеннен кейін жазған бұл әңгіме күйеуінің жыныстық кінәсін сыртқы әсемдікке жамылған түрде көрсетеді. Айлмердің кемелдікке ұмтылуы трагикалық та, аллегориялық та. Айлмердің құштарлығы мен ізденісінің ирониясы, ол "ең ұлы жетістіктері көбінесе сәтсіздікке ұшыраған" адам болған. Ол өзінің кемшіліктерін түзетуге тырыспай, оларды тез ұмытып кетеді. Сол сияқты, Георгиананың көркемдігіне қызығудың орнына, ол оны да тез ұмытады. Көптеген сәтсіздіктерге ұшыраған адамның басқа біреуді жетілдіруге тырысуы – ирония мен аллегорияның өзі. Бұл оқиға Исаның "Таудағы уағызына" ұқсас. Матай 7:3-те Иса былай дейді: "Неліктен сен бауырыңның көзіндегі кірпішті көресің, бірақ өз көзіңдегі бұтақты байқамайсың?" Айлмердің Георгианадан бір ғана "кемшілікті" жоюға жасаған талпынысы – оның өзінің санасының соқырлығын көрсетеді. Георгиананың өлімі Айлмердің белгіні кесу арманында болжайды, онда ол туған белгінің оның жүрегімен байланысқан екенін біледі. Ол белгіні жою үшін оның жүрегін де кесуді шешеді. Стивен Юра сияқты басқа сыншылар Айлмер үшін туған белгі адамзаттың кемшіліктерін – оның ішінде "түпкі күнәны", "әйел адамдарды құрдымға ұшыратқан" күнәні білдіреді, сондықтан ол оны әйелінің "күнәға, қайғыға, шіруге және өлімге ұшырауының" символы ретінде таңдайды. Басқалар бұл әңгімені "нақты табысқа жеткенінен гөрі, сәтсіздік туралы оқиға ретінде қарастыруды ұсынады – әйеліңді өлтіріп, жазасыз құтылудың қалай болатынының мысалы". Хоторн өмір сүрген реформалар дәуірін сынаған болуы мүмкін, реформаға жасалған әрекеттердің тиімсіз екенін және реформаторлардың қауіпті екенін айтқан. Бұл әңгіме көбінесе Эдгар Аллан Поның "Овалдық портрет" шығармасымен салыстырылады.

Қасиет-құлқының талдауы

Айлмер – ғалым және Джорджанның күйеуі. Роберт Б. Хайлман Айлмердің ғылымды дін ретінде қабылдағанын, ал Айлмердің «Жер ұсына алатын ең жақсы нәрсе» туралы көзқарасының «жеткіліксіз» екенін айтады. Хайлман бұдан әрі «Айлмердің қатесі» – бұл оқиғаның «негізгі мәселесі», себебі ол «ғылымды қастерлеген». Джорджан Айлмерге үйленген және Сара Бёрд Райт айтқандай, оқиғаның «қасіретті қаһарманы». Джорджан Айлмерге өзінің туған дағын жою мақсатымен оған тәжірибе жүргізуге келіседі, бұл өлімге алып келетін шешім болып шығады. Райт Милисент Беллдің Джорджанның соңғы сөздері туралы ойларын келтіріп, олардың «Хоторнның романтизммен күресін көрсетеді, ол өмірді қандай бар болғанын дәл суреттеуге ұмтылады» дейді. Айлмердің зертханалық ассистенті Әминадаб бойы аласа, денелі және шашы ұзын сипатталады; Айлмер оған «сен адам машинасы» және «сен саз адамсың» деп қаратады. Райт Нэнси Бунгенің «Әминадабтың зор физикалық күші мен «жерге байланыстылығы» болғандықтан, ол Айлмерді «адамнан асқан ойларға» берілуі үшін жағымсыз жұмыстарды орындауға кіріседі» деген пікіріне сілтеме жасайды. Джудит Феттерли «Әминадаб – Айлмерден бөлінген, жер бетіндегі, физикалық, эротикалық жанымызды бейнелейді» деп ұсынады.

Бейімделу

Бұл оқиға 1980-1982 жылдар аралығында Жан Эйхелбергер Айви жазған бір актілі опера ретінде бейімделді.