Кіріспе

1901 жылғы заңнама
1901 жылғы Нью-Йорк штатының пәтер үйлері туралы заңы АҚШ-тың Нью-Йорк штатында қараңғы, нашар желдетілетін пәтер үйлер салуға тыйым салды. Басқа да санкциялармен қатар, заң жаңа ғимараттардың әр бөлмесінде сыртқа қарап тұрған терезелер, ашық аула, тиісті желдету жүйелері, ішкі әжетханалар және өрттен қорғау шаралары болуын талап етті. Прогрессивтік дәуір реформаларының бірі болған бұл заң АҚШ-тағы осындай алғашқы заңдардың бірі еді.

1901 жылға дейінгі ертедегі жалға алу актілері

Бұл Нью-Йорк штатының тұрғын үй реформасына қатысты заң қабылдауының алғашқы реті емес еді. Бірінші пәтер үйі заңы (1867) әрбір пәтерге өрттен қашу жолдарын және әрбір бөлмеге терезелерді талап етті. Екінші пәтер үйі заңы (1879) ("Ескі заң") терезелердің жарық пен таза ауаға қарауы керек екенін талап ету арқылы заңдағы кемшілікті жойды, оларды ішкі дәліздерге қаратуға тыйым салды. 1887 жылғы түзету ғимарат ішіндегі дәретханаларды міндетті етті. Ескі заңның нәтижесіздігі – Заңның минималды талаптарын орындау үшін жасалған ауа шахталары қоқыс, былтыр су және қалдықтармен толғандықтан санитарлық талаптарға жатпады – 1901 жылғы "Жаңа заңға" және оның қоқысты шығаруға арналған ауласын енгізуге әкелді.

Реформа үшін агитация

Осы тұрғын үй заңдарына дейін көптеген реформалар қайырымдылықпен айналысатын тұлғалар мен жеке адамдар немесе ұйымдар тарапынан жүзеге асырылды. Бұл заңдар тізбегі, таза қалалардың жақсы азаматтарды қалыптастырады деген прогрессивті идеяның бір мысалы болып табылады. Джейкоб Риис, 1890 жылғы өзінің зерттеуші журналистикалық еңбегінде – «Басқа жартысының өмірі: Нью-Йорктің үйлеріндегі зерттеулер» – реформа қозғалысын геттолардан тараған жұқпалы ауруларға деген қорқынышпен байланыстырады, әсіресе шешек індетінен кейін. Шешек, Нью-Йорктің төменгі шығыс бөлігінде ұзақ жылдар бойы орналасқан холера мен туберкулезден гөрі әлдеқайда жұқпалы болды, бұл аймақ иммигранттар геттосының орталығы еді. Ол заңдарды және оларды итермелеген прогрессивті реформа қозғалысын цинизммен және азаматтық сезіммен біріккен күш ретінде қарастырады, бұл күш ақырында қаладағы өсіп келе жатқан жұмыс күшіне пайда әкелді. Реформа қозғалысы 1899 жылы ескі Бесінші авенюдегі Шерриде, алтын ғасырдың сәнді қоғамының орталығында өткен маңызды үйлер көрмесімен аяқталды. Лоуренс Вейлер ұйымдастырған жан-жақты көрмеде моншалар мен саябақтарды қоса алғанда, қалалық мәселелердің кең ауқымы қамтылды, бұл реформаны алғаш рет ғимараттардың дизайнынан асып, қалалық жоспарлаудың кең ауқымына итермеледі. Көрмеден кейін Нью-Йорк штаты мен Техас штатының үйлер комиссиясына екі томдық есеп ұсынылды, бұл тікелей 1901 жылғы жаңа заңның қабылдануына әкелді.

Сәулет өнерінің дамуы

Эстетикалық тұрғыдан, Жаңа заң сәндік сәулет өнерінің пайда болуымен бірге келді. Алдыңғы жиырма жылдық үйлердің ерекше құмтасты беттері, гаргульдері және филигранды терракотасы осы қалалық, халықаралық және әсем париж стиліне тән, көбірек абстрактілі классикалық безендіруге уступи орын берді. Жаңа заңның талап еткен ауласы 1879 жылғы заңның ауа шахтасынан көбірек орын алғандықтан, Жаңа заңға сәйкес үйлер көбінесе бірнеше учаскеге немесе бұрыштық учаскелерге салынды, бұл тұрғын бірліктері үшін орынды сақтауға мүмкіндік берді – үй иесінің табыс көзі. Типик Төменгі Шығыс жағы немесе Шығыс ауылының көшелері бес қабатты, әдеміленбеген ескі заңға дейінгі (1879 жылға дейінгі) және алты қабатты, әсем безендірілген ескі заңға сәйкес (1901 жылға дейінгі) үйлермен қатарласады, ал бұрыштарда әлдеқайда ірі стильдегі Жаңа заңға сәйкес үйлер орналасқан, олардың биіктігі кем дегенде алты қабат.