Кіріспе
Папуа-Жаңа Гвинеядағы арал Ванатинаи аралы (сонымен қатар Тагула және Судест деп те аталады, бұл аралдың ең шеткі мүйістерінің аттары) – Папуа-Жаңа Гвинеяның Милн шығанағы провинциясындағы Луизиада архипелагінің оңтүстік-шығысындағы жанартаулық арал. Рифпен шеңберленген арал Жаңа Гвинеядан оңтүстік-шығысқа қарай және Мисимадан оңтүстікке қарай орналасқан. 566 шаршы километр аумақты алып жатыр, бұл архипелагтың ең ірі аралы. Басты елді мекені Тагула қаласы солтүстік-батыс жағалауында орналасқан. 2014 жылғы мәліметтер бойынша халық саны 3628 адамды құрайды. Негізгі экспорт тауары – копра.
Vanatinai Island (also called Tagula and Sudest, for the names of the extreme capes of the island) is a volcanic island in the southeast of the Louisiade Archipelago within Milne Bay Province of Papua New Guinea. The reef fringed island is approximately southeast of New Guinea and south of Misima. With an area of , it is the largest island of the archipelago. Tagula town, the main settlement, is located on the northwest coast. The population was 3,628 as of 2014. The principal export is copra.
Климат
Тагула аралының көп бөлігі тропикалық жаңбырлы орман климатымен (Af) сипатталады, бірақ аралдың солтүстіктегі ең құрғақ бөлігінде орналасқан Тагуланың басқа жері тропикалық муссондық климатқа (Am) ие.
Тарих
Еуропалықтар Ванатинай аралын алғаш рет 1606 жылғы 14 шілдеде Луис Ваэз де Торрес испандық экспедициясы көріп шықты. Аралда 1888 жылы басталган алтын асыгу 1889 жылы ең жоғарғы шегіне жетті. Аралдың дерлік барлық су жолдарында алтын табылды. Рамбузо ауылы аралдың шығыс бөлігінің солтүстік жағалауында, Рамбузо арнасы Тынық мұхитқа құятын жерде орналасқан. Риф арқылы бакалга кіру терең және күндіз көруге қолайлы. Көптеген келуші яхталар мен жергілікті сауда кемелері осы қорғалған бекетті пайдаланады. 2010 жылы ауыл тұрғындары мен бірнеше яхташылар кемежай мен жолды жаңартты. Ауыл тұрғындарының жаңа ұраны: "Рамбузо арнасы – Судестке ашылатын қақпа". Жаңа кемежай Рамбузоның дамуына көмектесті, қазір бұл қарбалас қалада 500-ге жуық адам тұрады.
Көлік
Аралда Тагула ауылының жанында, қоғамдық көлік үшін әуежай бар (IATA коды – TGL).
Биологиялық әртүрлілік
Аралда бірнеше түр эндемик, соның ішінде сәйкес атаулы Тагула ақкөз, Тагула балжегіш және Тагула қасапшы құсы. Бақалардың арасында Cophixalus tagulensis тек Тагула аралында ғана табылған.