Кіріспе

Америкалық электр инженері және радио пионері Фрэнк Конрад (4 мамыр 1874 – 10 желтоқсан 1941) – радионы дамытумен, әсіресе пионерлік радио хабар таратушы ретінде танымал американдық электр инженері. Ол жарты ғасыр бойы Пенсильвания штатының Шығыс Питтсбург қаласындағы «Вестингхаус» электр және өндіріс компаниясында жұмыс істеді. Оның тәжірибелік радиостанциясы «Вестингхаус» компаниясының алғашқы хабар тарату қызметін құруға түрткі болды және KDKA радиостанциясы арқылы осы қызметтің құрылуына кеңесші ретінде көмектесті.

Ерте өмір

Конрад 1874 жылдың 4 мамырында Пенсильвания штатының Питтсбург қаласында, теміржол механигі Герберт М. Конрад пен Сейди Конрадтың ұлы болып дүниеге келді. Оның ресми білімі 7-сыныпта аяқталды, бірақ 1928 жылы оның еңбектері Питтсбург университетінің құрметті ғылым докторы дәрежесімен мойындалды. Ол 16 жасында Westinghouse Electrical and Manufacturing Company компаниясында жұмысқа орналасты, ал 23 жасында Westinghouse компаниясының сынақ бөлімінде жұмыс істей бастады, онда ол және тағы бір инженер, Х. П. Дэвис, алғашқы дөңгелек типті ватт-сағаттық есептегішті (Round Type деп белгілі) жасады. 1937 жылы 30 миллион индукциялық типті ватт-сағаттық есептегіштер пайдаланылып жатқаны бағаланды. 1904 жылы компания оны бас инженер қызметіне тағайындады, ал 1921 жылы бас инженердің орынбасары болды. Конрад өмірі бойы халықаралық деңгейде 200-ден астам патент алды. Ол 177 АҚШ патентінің және кем дегенде 42 Ұлыбритания патентінің, сондай-ақ кем дегенде 9 Германия патентінің иесі болды.

Радиодағы алғашқы еңбектері

Конрад радиоға 1913 жылы қызығушылық танытты, бұл жұмыстаспен кімнің сағаты дәлірек екеніне тігілген тікелей нәтижесі болды. Конрад тігісті жеңіп алды, өйткені ол арзан сағатының ішкі бөліктерін қымбат сағаттың механизмімен ауыстырды. Уақытты салыстыру кезінде Конрад Western Union телеграф қызметі ұсынған уақыт сигналдарының дәлдігіне күмәндана бастады, сондықтан ол Вирджиния штатының Арлингтон қаласындағы NAA станциясынан түнде берілетін ресми Теңіз обсерваториясының уақыт сигналдарын қабылдау үшін қарапайым радио қабылдағыш құрастырды. Осы қабылдағыш арқылы ол көршісі Джон Колеманның хабарларын естіді, сондықтан Конрад Колеманмен және басқа жергілікті радио әуесқойларымен байланысу үшін хабар таратушы құрастырды. Швейцариядан Уилкинсбургке (Пенсильвания штаты) көшкеннен кейін ол үйіне жақын орналасқан екі қабатты гараждың жоғарғы қабатына радиостанция орнатты. 1916 жылдың жазында бұл станция 8XK шақыру таңбасымен тәжірибелік лицензия алды. Бұл кезде станцияда бір иінді таратушы қолданылды, сондықтан оны тек Морзе кодымен ғана пайдалануға болатын. 1917 жылдың сәуірінде АҚШ-тың Бірінші дүниежүзілік соғысқа қатысуына байланысты барлық азаматтық радиостанцияларға, соның ішінде 8XK-қа да үнсіздік сақтау бұйрығы берілді. Соғыс кезінде Westinghouse радио технологиясын дамытуға байланысты үкіметтік келісімшарттар алды, ал Конрад Армияның Сигнал корпусы үшін радио жабдықтарын (SCR 69 таратушысы және SCR 70 қабылдағышы) жақсарту бойынша жұмыс істеді. Морзе кодынан басқа, бұл даму жұмысына вакуумдық түтік таратушыларының жақында дамыған мүмкіндіктерін пайдалана отырып, радиотелефондық хабар таратулар енгізілді. Соғыс кезіндегі жұмысымен қатар Конрад 3WE шақыру таңбасын қолдана отырып, үйінен радио таратушымен байланыс орнатуға рұқсат алды. Сондай-ақ ол желмен жұмыс істейтін электр генераторын жасады. 1919 жылдың 1 қазанынан бастап азаматтық радиостанцияларға тыйым алынды. Оның станциясы 1921 жылдың 21 қаңтарына дейін ресми түрде қайта лицензияланбаса да, Конрад 8XK шақыру таңбасын қайта қолданып, тәжірибе жүргізуді жалғастырды, сонымен қатар вакуумдық түтік радиотелефондық жабдықтарды сынақтан өткізді. Ол соғыстан кейінгі алғашқы радио хабарларын ұйымдастырған, 1919 жылдың 17 қазанында кешке жергілікті әуесқойларды фонограф жазбаларынан таңдап алынған әндермен көңіл көтерді. Бұл сынақ бағдарламалардың бастауы болды, ал ойын-сауықтың жаңалығы оның тыңдаушылары арасында танымал болды. Олардың қызығушылығына жауап ретінде Конрад жартылай тұрақты кестеге көшті, негізінен сенбі күні екі сағат және сәрсенбі күні кешке. (Бұл хабарламалар барлығына ұнамады, өйткені оның әйелі кейінірек ол "күннің кез келген уақытында және түнде телефон қоңырауларын алып, эфирден кетуін талап етті" деп мәлімдеді.) (Брансуик дүкенінің иесінің ұлы Конрадқа көмектескен.) Конрадтың ұлдары мен немересі талантты музыканттар болды және ойын-сауықты ұйымдастыруға көмектесті. Ол сонымен қатар үйінің музыкалық бөлмесінен гараждағы таратушыға телефон желісін тартып, орындаушылар отбасылық фортепианоны пайдалануына мүмкіндік берді. 1920 жылдың 26 маусымында Туберкулез ауруханасының науқастары үшін арнайы концерт берілді. Конрад радиомен тәжірибелік жұмыстарын жалғастырды. 1920 жылдың жазында Америка радиорелейлік лигасы АҚШ Стандарттар бюросымен бірлесіп, радиосигналдың "әлсіреуі" құбылысын зерттеу үшін бірқатар сынақтар жүргізді – түнде алыс қашықтықтағы сигналдарға әсер ететін сигнал күшінің өзгеруін. 8XK осы сынақтарға қатысқан негізгі станциялардың бірі болды.

KDKA телеарнасы

1920 жылдың соңында 8XK станциясының ойын-сауық хабарларын таратуы Westinghouse компаниясының радио хабар тарату саласына енуіне бастама берді. Джозеф Хорн универмагы Питтсбург газеттерінде күн сайын толық беттік жарнамалар жариялады, ал 23 қыркүйектегі жарнамасында дүкеннің қарапайым "сымсыз қабылдау станцияларын" сата бастағаны хабарланды. Содан кейін, 29 қыркүйектегі жарнамада Хорн қызметкерлерінің Конрад станциясынан "әуедегі концертті" тыңдағаны айтылды. Осы жарнаманы көргеннен кейін Westinghouse компаниясының вице-президенті Х. П. Дэвис Westinghouse радиостанциясын салуды дереу бастады. Оның ойынша, компания өз радио қабылдағыштарын жалпы халыққа сата алады, ал радиостанцияның тегін күнделікті ойын-сауықтары сатуды ынталандырады. Америкалық радиорелейлік лигасы әртүрлі әуесқой станциялар үшін сайлау күні, 2 қарашада дауыс беру нәтижелерін таратуға арналған бағдарлама құрды, ал Питтсбург аймағында 8XK станциясы жергілікті қатысушы ретінде жоспарланған еді. Алайда, Westinghouse сол түні жаңа радио хабар тарату қызметін іске қосуға шешім қабылдады, сондықтан Конрад осы шараны қолдауға көшті. Westinghouse компаниясының сайлау күніндегі хабарлары Шығыс Питтсбургтегі 8ZZ стансасында (кейін KDKA болар еді) сәтті таратылды, Конрад өзінің Уилкинсбург гаражында күтіп отырды, егер 8ZZ станциясында мәселелер туындаса, 8XK станциясына ауысуға дайын болды. Westinghouse АҚШ-та радио хабарларын дамытуда жетекші рөл атқарды. Конрад компанияның жаңа клиенттері үшін тұтыну тауарларын жасау мақсатында бұрынғы қабылдағыштарының дизайнын қайта қарады. 1921 жылдың басында Westinghouse RA Tuners және DA Detectors модельдерін сата бастағанда, олар "Едвин Х. Армстронг пен Франк Конрадтың соңғы жетістіктерін" пайдаланады деп жарнамаланды.

Кейінгі өмірі

Конрад КДКА құрылғаннан кейін ойын-сауық хабарларын таратуын тоқтатты, бірақ 8XK 1921 жылғы ақпан айында өткен «Вашингтонның туған күніне арналған эстафетаға» белсенді қатысты, онда әуесқой станциялар бүкіл ел бойынша арнайы тридцать сөздік хабарды қабылдап, қайта таратты. Ол сонымен қатар радио зерттеулерін де жалғастырды. Трансмиттердің «гармоникаларын» – станцияның қалыпты тарату жиілігінен жоғары жиілікте туындайтын қажетсіз қосымша радиосигналдарды зерттеу барысында, ол күтпеген жерден кейбір жағдайларда гармоникалар негізгі сигналдан гөрі алыс естілетінін анықтады, бұл бұрын мүмкін емес деп есептелген еді, себебі жер толқынының нашар таралуы бар жоғары жиілікті радиосигналдардың тарату радиусы шектеулі деп саналды. Бұл Вестингхаустың қысқа толқынды хабар таратудың коммерциялық мүмкіндіктерін бағалауға итермеледі. 1924 жылы Конрад RCA-ның Дэвид Сарноффына Шығыс Питтсбургтен берілген аз қуатты қысқа толқынды сигналдарды перде таяқшасын антенна ретінде пайдаланған қарапайым қабылдағыш арқылы Лондонда оңай қабылдауға болатынын көрсетті. Бұл сол кездегі RCA-ның трансатлантикалық радио әдісімен салыстырылатын нәтиже берді, бірақ оның құны әлдеқайда төмен болды. RCA әдісі шақырымдармен өлшенетін антенналарды қолданатын алып ұзын толқынды Александерсон генераторларын пайдаланды. Конрадтың 8XK үшін соңғы лицензиясы 1924 жылғы 3 қарашада күшін жойды. Келесі айда Вестингхаус Шығыс Питтсбургтегі тәжірибелік станцияның шақыру таңбасын 8XAU-дан 8XK-ға өзгертіп, тарихи шақыру белгісі бүкіл әлемде естіле бастады, қысқа толқынды тарату сынақтарын жүргізді. 1928 жылы Конрад Вестингхауста кинофильмді теледидарға айналдыратын құрылғыны көрсетті, сондай-ақ тар жолақты FM таратуларын зерттеумен айналысты.

Өлім және мұра

Конрад 1940 жылы «Вестингхаус» компаниясынан зейнетке шықты. 1941 жылдың 6 қарашасында Майамиге (Флорида штаты) қыстақ үйіне бара жатқанда жүрек талмасына ұшырады және 1941 жылдың 10 желтоқсанында сол жерде қайтыс болды. Ол өз жұмысы үшін көптеген наградалар алды, оның ішінде Америка электр инженерлері институтының 1930 жылғы Эдисон медалін «радио хабарларын тарату және қысқа толқынды радио байланысын дамытуға қосқан үлесі үшін» және 1936 жылғы Ламме медалін «электр есептегіштері мен қорғау салаларындағы алғашқы және негізгі жетістіктері үшін» алды. 2001 жылы 8XK радиостанциясы орналасқан Уилкинсбург гаражы мұқият бөлшектелді және Ұлттық радио хабарларын тарату мұражайының қоймасына салынды, оны бір күні қайта құрастырып, радио хабарларын тарату мұражайына айналдыруға үміттеніледі. «Boardwalk Empire» телесериалының «Қайта қалыпқа келтіру» атты эпизодында Фрэнк Конрад 1920 жылғы сайлау қорытындыларын Питтсбургтен хабарлаған адам ретінде бейнеленген. Конрадтың өмірі мен оның әйелі Флорамен арақатынасын көркемдеп бейнелеу «On Air» атты мюзикл ретінде Вашингтон, округ Колумбияда көрсетілді.